Category Archives: Articles

“ዶብና ክሕንጸጽ ብህዝቢ ዝተመርጸ ፖሎቲካዊ ስርዓት ክህሉ ኣለዎ ድዩ?”!

ኣብ መብዛሕትኡ ኣብ ዲያስፖራ ዝነጥፍ ናይ ኤርትራ ተቃዉሞ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝጸንሔ ኩነተ-ኲናት፡ ብሰላማዊ ኣጋባብ ንክፍታሕ ምርጫ ዘይብሉ ከም ቀንዲ ፖሎቲካዊ መርገጺና ኮይኑ ጸኒሑ’ዩ። እዚ መርገጺ’ዚ ገሊኦም ንይምሰል፡ ገሊኦም ድማ ካብ ማሕበራዊ ስነ-ኣእሙራዊ  እምነትናን መትከላትና ዝነቀለ ዝብልዎ ዝነበሩ ስለዝኾነ፡ ሕጂ ነቲ ግርጭት ኩነተ-ኲናት ብሰላማዊ ኣጋባብ ንምፍትሑ መስርሕ- ኣፈፌት ሰላም ኣብ ዝተኸፍተሉ፡ ብፍላይ እቶም ብመትከል ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝጸንሔ ኩነተ-ኲናት፡ ብሰላማዊ ኣጋባብ ንክፍታሕ  ዝኣሙኑ ዝነበሩ፡ ዝጸንሖም መትከላዊ እምነት ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ብምፍራኽ ዝቅይረሉ ወይ ዝፋኹሰሉ ምኽንያታት ክህሉ ዶ ምስተገብኤ? እቲ ጉዳይ ግን “ኣነ ዶ ካይሕዛ ነዊት፡ ንስኺ ዶ ካይትበልዒ ሸዊት፡ ሓቢርና መስከረም ንመዉት’ዩ” ዝመስል ዘሎ።

“ዶብና ክሕንጸጽ ወይ ድማ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ን ዘለዎም ምስሕሓብ ክፍታሕ፡ ከም ቅድመ ኩነት፡ ብህዝቢ ዝተወከለ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ክህሉ ኣለዎ ይብሃል ኣሎ”። ግርም! እዚ ኣባሃህላ’ዚ ንህልኽ ድዩ ወይስ ኣድማሳዊ ሓቕታት ዝሓዘለ’ዩ?

  1. ዶባት ኤርትራ ዶ፡ ንሕና ወይ ብኣና ዝተወከለ ስርዓት ዝተኸለለ ድዩ? ብገዛእቲ ኣብ መንጎ ጥልያን እንግሊዝ ፈረንሳን መነሊክን (ኢትዮጵያ) ብዝተበጽሔ ስምምዓት ዶ ኣይኮነን ተሓንጺጹ? እዞም ሓይልታት እዚኦም ንሕና ዝመረጽናዮም ድዮም ነይሮም?
  2. መላእ ዶባት ሃገራት ዓለም ብህዝቢ ብዝተመርጹን ብዝተወከሉን ስርዓታት ድዩ ተሓንጺጹ?
  3. ብሓፈሻ ዶባት ሃገራት ዓለም ብፍላይ ድማ ዶባት ሃገራት ኣፍሪቃ በቲ ኣብ 1960 ብወሳኔ ቁጽሪ 1514 ዝልለ ናይ ሕቡራት ሃገራት ዓለም/ባይቶ ጸጥታ፡ ጉዙኣት ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ ገዛእተን ናጻ ክወጻን መግዝእታዊ ዶባት ድማ ከምዝነበሮ ዶባት ሃገራት ንክኸዉን ወሰነ። ብኡ መሰረት ድማ መብዛሕትኣን ሃገራት ኣፍሪቃ ናጽነተንን ልዕላዉነተን (independence and sovereignty) ኣዋጃ። ቀጺሉ ዉድብ ኣፍሪቃዊ ሓድነት (OAU) ድሕሪ ኣብ 25 ግንቦት 1963 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምምስራቱ፡ ኣብ ቀዳማይ ኣኼቡኡ ኣብ ካይሮ ብ 1964 ነቲ ዉሳኔ ባይቶ ጸጥታ ንዶባት ኣፍሪቃ ኣመልኪቱ ዝዎሰኖ ዉሳኔ ብምልኣት ኣጽዲቁዎ እዩ። እቲ መግዛእታዊ ዶባት ሃገራት፡ ብዘይ ዝኾነ ለዉጢ፡ ከምዝነበሮ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ እንከሎ፡ ክቕጽል ኣብ ዓለምለኻዊ መድረኽ ተኣዊጁ’ዩ። ቡኡ መሰረት ድማ ከም ናጻን ልዕላዉያን ሃገራት ተፈልጣ። እዚ ኣፍልጦ’ዚ ብዓለምለካዊ ሕጊ ኣዛራርባ፡ ኩለን ጉዙኣት ዝነበራ ሃገራት፡ ማዕረ እተን ገዛእተን ብታሪኽ ዝተፈጥራ ሃገራት ሉዑላዉያን ሙኻነን ስለዝተራጋገጸ፡ ምስሕሓብ ዶባት ክህሉ እንኮሎ በዚ መሰረት ጥራይ’ዩ ዝዳኔ።

ሓቂ’ዩ ብህዝቢ ዝተወከለ ስርዓት ድሌታትን ረብሓታትን ህዝቢ ዘቀድምን ነባሪ ሰላም ከራጋግጽ ከምዝኽእል ዘሳሓሕብ ርእይቶ ኣይኮነን። የግዳስ ኤርትራዉያን ባዕልና ነቲ “ብህዝቢ ዘይተመርጸ” ስርዓት ንብሎ ክንቕይሮ ስለዘይክኣልና ግን ህዝቢ ኤርትራ ጅሆ ናይ ኣይሰላይ ኣይኪናት ክኸዉን ኣለዎ ማለት ድዩ?

ንሕና ክንገብሮ ዝክኣል ጉዳያት ኣሎ። ንሱ ድማ፡-

  1. ዝኾነ ግርጭታት ምስ ጎሮባብትናን ኣብ ዉሽጠናን ዘሎን ዝህሉ ብሰላማዊ ኣጋባብ ንክፍታት ብመትከል ምእማንን፡ ብመትከል ንክትግበር ምቅላስን እዩ።
  2. ብህዝቢ ዘይተመርጸ ስርዓት ንብሎ ሃገራዊን ህዝባዊን ረብሓታትና ንሓደጋ ክየሳጥሕ ምሕላዉን፡ ከምኡ ዓይነት ዝንባሌታት ከም ተርእዮ ኣብ ዝጋሃደሉ ብትሪ ምቕዋም ከዲሊ’ዩ።
  3. ልዕሊ ኩሉ ድማ ነቲ ኣይዉክለናን ንብሎ ስርዓት ክንቅይር ሓድነት ኣብ ዕላማ ዝተሞርኮሰ ጥምረት ብምፍጣር ነብስናን ህዝብናን ወዲብና ክንቃለስ ኣሎና።

ኣድማሳዊ ፖሎቲካዊ ተቀባልነት ዘይብሉ ማሕበረሰብ ዓለም እዉን ንኽትግበር  ዘፍቕድ ኣይመስለኒን እዩ። ስለዚ ኩቡራት ኤውርትራዉያን ኣሓተይን ኣሕዋተይን፡ እዚ ሕጂ ተጋሂዱ ዘሎ ተርእዮ ክመጽእ ሙኻኑ እኮ፡ ዘይግመት ጉዳይ ኣይነበረን። የግዳስ ቁምነገር ካይንገብር ስለዝሓንገድና ታሪኽ ይድገም ኣሎ። ሕጂ ኸ እንታይ ክንገብር ኢና? ካብዝሓለፈ ተሞክሮና ገምጊምና ንሕጽረታትናን ጉድለታትና ገምጊምና ንቃለስ ዶ ዋላ ንህልኽ ክንቃየቕ ጥራይ ክነብር ኢና? ዳግመ ግምገማ ከድልየና’ዩ።

ስርዓተ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝዘርኦ’ዩ ዝዓጽድ ዘሎ። ዘይዘራእካዮ ምህርቲ ኣይሕፈስን’ዩ።  ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብፍላይ ኣንጻር ወያኔ ብሓፈሻ ኣንጻር ኢህወደግ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ዘይዓጠቕዎ ዕጥቂ ብምዕጣቕ። ዘይተመገብዎ መግቢን መስተን  ብምቕራብን፡ ዘይለበስዎ ልብሲ ብምልባስ፡ ምስ ኩሎም ተቃወምቲ ኢትዮጵያዉያን ክሳብ ናጽነትን ልዕላዉነትን ኤርትራ ዘይኣሙኑ  ሓይልታት እዉን እንተኾነ ምስኣቶም ብምሕባር ክቃለሶም ጸኒሑ’ዩ። ዓስቢ ኣሳላልፍኡን ኣበርክትኡን ድማ ሕጂ ምህርቱ ይሓፍስ ኣሎ።

ኣብ ዉሽጢ እዚ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ስርዓተ ህ.ግ.ደ.ፍ ብኩቱር ዓለምለኻዊ ተነጽሎ፡ ማዕቀብን ኣግእዞ-ሰብኣዊ መሰላት ጸምሉዩ ኣይንላዕሊ ኣይንታሕቲ ተሰሪሑሉ ዝነበረ ወቕቲ ንሕና ተቃዉሞ ኣብ ዲያስፖራ እንነጥፍ፡ ኣብ ከመይ ናይ ሓሸዉየ ጽምዶታት ከምዝነበርና ረሲዕኩሞ ዲኹም? ስለዚ ዓወታት ክንሓፍስ ይድለ እንተሃልዩ ተኮዲጭካ ብመልሓስካ ሃለዉሎው ክትብል ናይ ዝዉዓልካን ዝሓደርካን ስለዘይኮነ። ብዕትበት ኣብ ዑቱብ ጽምዶታት ክንቃለስ በዚ ኣጋጣሚ ይጽዉዕ ኣለኹ።

ልዕሊ ኩሉ ብሓፈሻ ኣሜሪካ፡ ሱዑድ-ዓረብያን ኢማራት ኣልዓረብ ረብሓታቶም እዮም ዘቀድሙ፡ ከምኡ እዉን  ብፍላይ ድማ ዶክተር ኣቢ ኣሕመድ ዓሊ መራሒ ናይ ሃገር ኢትዮጵያን ህዝቢ ኢትዮጵያን ኮይኑ፡ ረብሓታት ሃገር ኢትዮጵያን ንምርግጋጽ’ዩ ዝጥዓዓሞ ኣብ ኤርትራ እንተሃልዩ፡ ዋላ ምስ ሰይጣን ስምምዕ ክገብር ድሉዉ ክኸዉን ከምዝኽእል ዶ ኣይትግሙቱን ኢኹም? ስለምንታይን እንታይ ስለዘለኩም ንዓኹም ክሰምዓኩም ኣለዎ ኢልኩም ትግምቱ? ንኢልና በልና ላኪን ማኪን እንተኾይኑ ኣምላኽ ይሓግዝ!

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

03/08/2018

  1. http://www.snitna.com/articles/%E1%89%85%E1%88%89%E1%8B%95-%E1%88%98%E1%88%8D%E1%8A%A5%E1%8A%BD%E1%89%B2-%E1%89%80%E1%8B%B3%E1%88%9B%E1%8B%AD-%E1%88%9A%E1%8A%92%E1%88%B5%E1%89%B0%E1%88%AD-%E1%8A%A2%E1%89%B5%E1%8B%AE%E1%8C%B5%E1%8B%AB-25July2018.pdf
  2. http://www.snitna.com/articles/%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9%20%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%AD%D8%A9.pdf
  3. http://www.snitna.com/articles/Open-letter-to-PM-of-Ethiopia-25July2018.pdf

 

Advertisements

ወዲ ድሙ ነይሓድግ ግብረ እሙ!

ኣብ ፖሎቲካ ባህሊ ኤርትራ ጓል-መገዲ እቲ ቀንዲ ፖሎቲካ ስለዝኾነ፡ ኣቀዲመ ነቲ ክምሃዝ ዝክኣል ጓል-መገዲ ክሰብሮ ኣፍቁዱለይ? ጉዳይ ኢትዮ-ኤርትራ ብሰላማዊ መገዲ ክፍታሕ ኣለዎ ዝብል መትከል ካብ ማሕበራዊ ስነ-ኣእሙረይ ዝነቀለ እምነትን መርገጽን’ዩ ጸኒሕኒ። ስለዚ ጉዳይ ኢትዮ-ኤርትራ ብሰላማዊ መገዲ ምፍትሑ ኣብኡ ዝኾነ ዋጋ-ዕዳጋ ዘይብለሉ ጉዳይ ሙኻኑ ኣቀዲመ የነጽሮ ኣለኹ።

ኩላህና ክንግምቶ ከም እንኽእል፡ ኣብ ሕምርቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ልዕለይን ልዕሊ ካልኦት ንሕና ኢና “ሃገራዉያን” ዝብሉ ሃገራዉያን ከምዘለዉ ዘካትዕ ኣይኮነን። ንዝሓለፈ 20 ዓመታት ሃገሮም ኣብ ሓደጋ ካይትወድቆም ካብ ዝብል ጉሩሁን ፍቅሪ-ሃገር ዝደረኾ ሓቦን ንሒን፡ ዉልቃዊ መሰላቶም፡ ሕቶ ጊዝኣተ ሕጊ፡ ሕቶ ዲሞክራሲ ….ወ.ዘ.ተ ካልኣዊ ብምስራዕ፡ ንዝዓበየ ዕላማ ንምዕዋት፡ ማለት “ናጽነትን ሉዑላዉነትን” ኤርትራ መታን ክዉሓስ ካብ ምባል ዝነቅል ድንግል-ሓልዮት፡ ብሓያል ትዕግስትን ምጽማም መዓንጥኦም ሸጥ ኣቢሎም ክምክቱ ጸኒሖም እዮም፡፡ ኩሉ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብኣቶም ዝጠልቦ ዝነበረ ፋይናንሳዊ ነገራዊን ካብ ኣፎሙን ኣፍ ደቆምን መንጢሎም እንዳመጠዉ ክሳልይዎን ብዘይ ቅድመ-ኩነታት ሞራላዊን ፖሎቲካዊን ደገፍ ክድግፍዎ ከምዝጸንሑ፡ ንሶም ይፈልጡ ንሕና እዉን ንፈልጦ ጉዳይ’ዩ።

ን16 ዓመታት መመላእታ “ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ሉዑላዊ መሬትና ካይወጸ ብፍጹም ኣብ ዘተ ኣይንኣቱን ኢና። ካብ መሬትና እንተወጽዩ ግን ንግሆ ዝወጸ፡ ድሕሪ ቀትሪ ንክንዛተ ድልዎት ኢና” ብምባል ይናጣጠፉ ከምዝነበረ ኩላህና ንፈልጦ ጉዳይ ኮይኑ፡ ካብዚ ዝነቐለ እዉን ስዓብቲ ህ.ግ.ደ.ፍ ቀጻሊ ይዳጋግምዎ ከምዝነበሩ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣንካይ ዶ ንሶም ሓደ ሓደ ተቃወምቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ደገ ዝነብሩ እዉን እንተኾኑ፡ነዚ ሓርግ እዚ ከም መጽረዪ ልሳኖም ኣግኣዚ-ኣቦጊዳ ብምዉሳድ ብቀጻልነት ይዳጋገም ከምዝነበረ ኩሉ ዝፍለልጦ’ዩ።

ጥልመትን መራሕቲ ህ.ግ.ደ.ፍን ሰብን ጽላሎቱን ስለዝኾኑን፡ ከምቲ ወዲ ድሙ ነይሓድግ ግብረ እሙ ዝብሃል፡ ነቲ ን16 ዓመታት መመላእታ ዝዝረበሉ ዝነበረ ፖሊሲን መትከልን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ራሕሪሑ ኣብ ዘተን ስምምዕን ክኣቱ ዝተዓዘቡ ኣባላቱ ደንጽዎም ኣፎም ከምዝዕበሱ ኮይኖም ኣለዉ። ክሳብ ሕጂ እዉን ብወግዒ ዝተዋህቦም መግለጺን ምምኽኻርን ኣብ ዉሽጢ ሃገር ይኹን ኣብ ደገ የሎን። ምዝንባዕን ምድንጋርን ከም ኣመል ስለዝተወስደ ናይ ኣጉል-ብድዔ ዘረባ “”ሕጂ ንሕና ኢና ንቀርኒ-ኣፍሪቃ ክንመርሓ ” ክብሉ ጀሚሮም ኣለዎ። ን3,200,000 ዝግምገም ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ከማሕዱሩ ዘይክኣሉስ፡ ንቀርኒ-ኣፍሪቃ ክመርሑ?

እዚ ሕልሚ እዚ ነቲ ቀንዲ ሕቶ ዶብን ሕቶ ሉዕላዉነት ካይልዓል ዝመጽእ ዘሎ መሀዉተቲ ዘረባ ስለዝኾነ፡ ኣቱም ኣብ ዉሽጢ ህ.ግ.ደ.ፍ ዘለኹም ሙዑታት ሃገራዉያንን ዲሞክራስያዉያን ባእታታ፡ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ይኣክል! ይኣክል ይኣክል ማለት’ዩ ብምባል ክትብድህዎ ትጽቢት ይግበረልኩም ኣሎ።

ካብ ዝሓለፈ ተሞክሮና ክንማሃር ኣሎና። ኣብ ንሃገራዊ ናጽነትን ሰብኣዊ ሓርነትን ንምርግጋጽ ዝሳላሰልናዮ 30 ዓመታት ዕጥቃዊ ሰላማዊን ፖሎቲካዊ ቃልሲ፡ ተጋዳላይ “ምእንቲ ሞጎጎ ትሕለፍ ኣንጭዋ” እንዳበለ፡ እቲ ዝዓበየ ዕላማ መታን ክዕወት እቲ መሳለጢ ንዋት ሰዉራና ኣብ ሓደጋ መታን ካይወድቕ ተባሂሉ፡ ነታ ኣንጭዋ ቀጠልያ ናይ ሕለፍ ፍቃድ ስለዝሃባ’ዩ ኣብ ዚ ኩሉ ዝሓለፍናዮን ዘሎናዮን መከራ ከምንሳጣሕ ኬና ዘሎና። ሕጂ ድማ ከም ቅድሚ ትማሊን ትማሊን ዝሓለፍናዮ ተሞክሮ ንደግም እንቴኼና ሃየንታ ክህሉዎ ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን።

 

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

02/08/2018

ኤሪትራዊት ጓል-ኣንስተይቲ፡-

ሓደ ካብቲ ዘሕፍር ሃለዋት ህ.ግ.ደ.ፋዊት ኤሪትራ፡ ብሓፈሻ ሕቶ ኤሪትራዊት-ስድሬቤትን ብፍላይ ድማ ሕቶ ደቂ ኣንስትዮ’ዩ። ደቂ- ኣንስትዮ ማዕረ ኣሕዋተን ደቂ-ተባዕትዮ ኤሪትራዊያን፡  ኣብ ሰላማዊ-ፖሎቲካዊን ዕጥቃዊ ቃልሲ ብንጡፍ ተሳቲፌን፡ ብተግባር ማዕርነተን ብተሳታፍነተን ዘራጋገጻ ከንስን፡ ነዚ ዓጽመንን ደመንን ከስኪሰን ዘራጋገጽኦ፡ ጸወታዊን ሕብረተሰብኣዊ ማዕርነት፡ ዳግም በቶም ትማሊ ምስኣተን ተላፊኖም ዝተቃለሱ ኣሕዋተን፡ ተመንዚዔን ኣብ ሓደጋ ተሳጢሔን ይርክባ ኣለዋ።

ደቂ-ኣንስትዮ ኤሪትራ ብዲሞግራፊያዊ ብዝሔን 57% ዝግምገማ፡ ብተሳትፍኦንን ዲሞግራፊያዊ ጸጋታተን ሙዑሩይን ዑዙዙን ግደ ክህልወን ኣንዳተገበኤ ከንሱ፡ ተራኣን ግን ባይታ ዝዘበጠ ጨፍሉቕ ኢዩ። ኣብ ልዕሊ’ቲ ከም ሰበን ዘጓንፈን ደርባዉን መግዛእታዊ ጭቆናን ሕሰምን፡ ኣባታዊ ሕብረተሰብኣዊን በጋሚዳዊ ባህርያት ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ንዝኸፍኤ ሓደጋታት ኣቃሊዕወን ይርከብ ኣሎ።

  1. ኤሪትራዊት መንእሰይ ጉብዝንኣን ባህርያዊ ጽባቔን ኣብ ክንዲ ተዉህቦ፡ መከራ ዝዕድም ክብራ ዘግህስ ዕዳ ኮይንዋ ዘላ ጊዚ’ዩ።
  2. ኤሪትራዊት ተጋዳሊት፡ ጎደናታት ኣብ ምጽራይ፡ ፓርኪን-መካይን ቲኬት ኣብ ሙቕራጽ፡ ምልማን፡ ስደት…ወ.ዘ.ተ ተዋፊራ ኣብ ሓሳረ መከራ ትሕልፈሉ ዘላ ጊዚ’ዩ።
  3. ኤሪትራዊት ኣደ፡ ኣደዳ ሕሰም፡ጥምይት፡ ስደት፡ ጓሂን፡ ደቓ ብመከራ ኣዕብያ፡ ደድወለደቶምን ዘዕበየቶሙን ደቃ፡ ንህ.ግ.ደ.ፍ እተረክብ ናይ ሰብኣዊ መፍረ-ፋብሪካ ኮይና ኣላ። ኣቦታቶም ዝተኣስሩ፡ ኣብ ኣገልግሎት ዝተጸምዱ፡ ዝተሸርቡ፡ ዝተሰዱ፡ ዝሞቱ….ወ.ዘ.ተ ዘኽታማት በይና ከተዕቢ፡ ተሕልፎ ዘላ መከራ እዚ ኢልካ ክትዛረበሉን ክትጽብጾቦን ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኮይንሉ ዘሎ ህሞት’ዩ።

ዋላ እዉን ኣንጻር ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ  ዝተሰለፉ ሓይልታት እንተኾኑ’ዉን፡ ብተግባር ውሑዳት ሓዲካ መብዛሕትኦም፡ ካብቲ ኣባታዊ ኣታሓሳስባ ሓራ ዝወጹ ስለዘይኮኑ፡ ንደቂ-ኣንስትዮ ከምዚ ንዕዳጋ ዝተቀረባ ሃለኽቲ ነገራት ገይሮም ስለዝወስድወን፡ ከም መሳርሒ ንዋት ክጥቀሙለን ዘይፍሕርዎ ጉድጓድን ዘይፍትንዎ ነገራት የሎን።

ጓል-ኣንስተይቲ ዓለባ ሕሰም ክትርብዕ፡ ሞቕሕ ኣባታዊ ኣታሓሳስባ ክትበትኽ፡ ጸወታዊን ደርባዊን ማዕርነታ ከተራጋግጽ….ወ.ዘ.ተ እንተኮይና ሱሉስ ተናጻጺሉ ዘይከይድ ቃልስታት ከተሳላስል ኣለዋ። ንሳተን፡-

  1. ጸወታዊ ኣድልዎን ዓመጽን ከተወግድ ፡
  2. ገባቲ ፖሎቲካዊ ስርርዕ ክትኣሊ፡
  3. ኣባታዊ ሕብረተሰብ ክትቅይር፡ ተሪር ቃልሲ ከድልያ’ዩ።

መታን ቃልስታታ ብግቡኡ ከተሳልስል፡-

ቀዳማይን ቀንዲን፡ ናጻ ዝኾነ ናይ ገዛእ-ርእሳ ማሕበር ክህልዋ ኣለዎ።

ካልኣይ፡ ድማ ምስ ዜጋታት ትቃለሰሉ ናይ ሓባር-ዋላ ከድልያ’ዩ።

ኮይኑ ግን ናጻ ዝኾነ ናይ ገዛእ-ርእሳ ማሕበር፡ ከም ዋልታን ጭማራን ኮይኑ፡ ዉሑስነት ዝኾና፡ ቅድሚ ዝኾነ ይኹን ናይ ሓባር ስራሓት፡ ጓል-ኣንስተይቲ ነዚ ናይ ገዛእ-ርእሳ ናጻ ማሕበር ኣብ ምዱካን ክትጽመድ ኣለዋ።

ከምኡ ስለዝኾነ ኢና ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤሪትራ “ቀንዲ ሲቪክ መትከላትና ኣብ ፖሎቲካዊ ራእይና፣ ማሕበራዊ ፈልስታት ናይ ሲቪክ ሃገርን ሕብረተሰብን ኤርትራ ካብ ሕጂ ኣትሒዘን ክቦቕላን ክነጥፋን እዩ። እዘን ናጻ ደሞክራስያውያን ሃገራውያን ማሕበራት፣ ማሕበር ሰራሕተኛታት፣ ማሕበር መንእሰያት፣ ማሕበር ደቂ- ኣንስትዮ፣ ማሕበር ሓረስቶት፣ ማሕበር ስንኩላን፣ ማሕበር ሓርበኛታት … ወዘተ ይጠቓልል።  ናጻ ሲቪላዊ ትካላትን ኣካላትን፣ ማሕበር ኩሉ ዓይነት ሞያ፣ ማሕበር ጋዜጠኛታት፣ ማሕበር ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ማሕበር ሓካይም፣ ማሕበር ናይ ሕጊ ኪኢላታት/ ጠበቓታት/ ማሕበር መማህራን፣ ማሕበር ነጋዶ፣ ፣ ማሕበር ስነ-ጥበባውያን፣ ማሕበር ድሕነት/ኣንጻር/ ብከላን ልምዓትን፣ ማሕበር ተጣበቕቲ ህጻናት፣ ማሕበር ረድኤትን ምትሕግጋዝን….ወዘተ ናጻን ርእሰን ኪኢለን ክነጥፋን ክዕንብባን ካብቲ ቀንዲ ዕላማና እዩ። ናጽነተን ንምሕላዉ ድማ ኣብ ክንዲ ኣብ ትሕቲ ፖሎቲካዊ ምንቅስቃስ፣ ዉድብን ሰልፍን ተቆሪነን ዝሰርሓ ወይ መሳሪሒ ፖሎቲካዊ ምንቅስቃስ፣ ዉድብን ሰልፍን ዝኾና፣ ርእስን ኪኢለን ብነጻ ብዉሽጣዊ መደብ ዕዮን ሕግታተን መሪሒነታተን ክግዝኣ ስለዝግባእ ኣብ ክንዲ ቱኹላዊ ዝምድናታት ጋድማዊ ዝምድናታት ክህልወና ብመትከል ንኣምን”። እንብል።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

m.zerut@gmail.com

17/03/2018

http://snitna.com/ECDM%20Dialogue%20papers%20for%20our%20common%20strategy%20and%20future.pdf

 

“ናጻ” ካብ ምንታይ: ከመይ ዝኣመሰለ “ናጽነት”:

ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታታት ኤርትራ፡ ቡዙሕ ጊዚየ ንሕና “ናጻ” ኢና ተባሂሉ ክዝረብን ክጽዓድን ይሰምዕ’የ፡ የግዳስ ከም ዑቱብ-ሓቂነት ዘለዎ  ጽዕዶ ወሲደዮ ኣይፈልጥን። እቲ ምንታይስ “ናጻ” ካብ ምንታይ ሙኻኖም፡ ንጹር መግለጺ ስለዘይህቡሉን፡ ብተግባር እዉን “ናጻ” ሙኻኖም ብርግጽ ከእሙኑ ስለዘይኽእሉ ብሙኻኖም እዮ። “ናጻ” ኢና ክብሉ ይጸንሑ እሞ፡ ብድሕሪ መጋረጃ ድማ ኣእዳዉ ናይ ህቡኣን (ghost)፡ ብሩኡይ ኣጻብዕቶም ከንቃሳቑሱ ስለዝርኣዩን ሓሳባቶም ከንሂ  ስለዝስሙዑን’ዩ።

ካብዚ ቀጻሊ ዝዳጋገም ተርእዮታትን ዳይነሚክስን ብምንቃል፡ “ናጻ” የ ወይ “ናጽነት” ኣሎኒ ኢልካ ክትጽዕድ እንተኼንካ፡ ብቀዳምነት ምጣኔ-ሃብቲ ንፖሎቲካ ስለዝመርሕ፡ ንጹርን ጽኑዑን መትከላትን ፖሊሲታት ኣብ ምጣኔ-ሃብታዊ ኣካናዉናኻ  ክህልወካ ኣለዎ። ብዝኾነ ኣምር ናጻ ን ናጽነት ኣብ ገብረ-ገብነት፡ ሰብኣዉነትን ጉቡኣት ዝቶሞርኮሰ ኮይኑ ፡ እንታይ ክገብር ኣለኒ?  እንታይ’ዩ ኸ እቲ  ቁኑዕ ክኸዉን ዝግብኦ? ንዝብል ሕቶታት ኣቀዲሙ ብምልኣት ብሓሳብን ተግባራትን ዝመለሰ ምስ ዝኸዉን’ዩ። ናጻን ናጽነት ካብ ጽቡቕ ድሌታትካን መርትዖ ዘለዎ ምኽንያት ነቂሉ፡ ብዘይ ግዳማዊ ጸቕጥታት፡ ጽልዋታት፡ ምወላታት፡ ሓሳባት …ወ.ዘ.ተ፡ ብናይ ገዛእ-ርእስኻ ሰናይ ድሌታትካን ዉሳኔታትካን ትሓስቦምን ተተግብሮሙን ነገራት ፡ በቶም ባዕልኻ ንነብስኻ ዝገበርካላ-መግቲኢታት ተቀይድካን ሓሲብካ ተትግብሮም ወይ ትብሎም (conscious free will )እዮም።

ኣብ ፖሎቲካዊን ማሕበራዊን ንጥፈታት ሙሉእ ብሙሉኡ “ናጻን ናጽነትን” ዝብሃል ጉዳይ ብተግባር ኣሎ ድዩ (does free will exist) ዝብሉ ሕቶ ብገለ ግራቜናት፡ ዉልቃዊ ናጽነቶም ንካልኦት ዝመጠዉ: ነቲ ሓቂ ንምዝንባዕ ተባሂሉ ይልዓል’ዩ። እወ “ናጻን ናጽነትን” ካብ ገዛእ ርእስኻን ካብቲ ትነብረሉ ማሕበረ-ኮም ስለዝሙንጩ ህሉዉ’ዩ። ኣብ ዓለም ደቂ ሰባት ተሓጋጊዞም ስለዝነብሩ፡ ሓገዝ ምንዳይን ሓገዝ ምርካብን ነዉሪ ኣይኮነን። ከምኡ እዉን እቲ ዛዕባን ዕላማ ጽሑፈይን ኣይትታሓገዝ ወይ ኣይትሓግዝ  ንምባል ኣይኮነን።  እንታይድኣ መን ይሕግዘካ፡ ስለምንታይ ይሕግዘካ፡ ካብ መን ትቕበል፡ ንመን ሓገዝ ትሓትት…ወ.ዘ.ተ ብንጹር ዝፈለጥካን “ንናጻ”ን ናጽነትካን” ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ዘየሳጣሕካ ክትከዉን ኣሎካ፡ ናብ ዝብል ምኽሪ ዝዛዘወ እዩ።

“ናጻ”ን ናጽነትን” ክህልወካ ከም ቀዳማይ ምርጫኻ ምስትወስዶ ፡ ብተኻእለ መጠን፡  ኣብ ምጣኔ-ሃብታዊ ዓቕምታትካን ሃልክታትካን፡ ብቀጥታ ካብ ኣባላትካ፡ ዘካየድካዮም ወፍሪታት፡ ዝተወፈየልካ-ዉርስታት፡ ምእካብ ወፈያታት ገንዘብ (fund raising)…ወ.ዘ.ተ ብዝተረኽበ ኣብ ርእሰ-ምኽኣል (self-reliance) ዝተሞርኮሰ ወይ ድማ ምስ ንስኻ ትነጥፈሉን ዕላማታት ቀጥታዊ (ቱኹላዊ) ርኽክብን ናይ ረብሓታትር-ግርጭት (conflict of interest) ዘይብሎም፡ ኣካላት ዉሽጣዊን ግዳማዊ ሓይልታት፡ ተማጻደቕቲ ናይ ቃልስታትካን ሽግራትካን  ዝኾኑ፡ መወልቲ ኣናዲኻ ክትረክብ ኣሎካ። ካብዚ ወጻኢ ጉሉጽነት ዝጎደሎን ኣብ ኣዝዩ ረቂቕ-ስልቲ ዝተሞርኮሰ ምወላ ምስ ዝኸዉን “ናጻ”ን ናጽነትን” ዘሎካ ዘይኮንካ፡ መሳሪሒ ናይቶም ዝምዉልኻ ኢኻ። እቲ ምንታይስ እቶም ዝሙዉሉኻ፡ ከምዚ ሓለይትን ደገፍትን ኮይኖም ይቐርቡኻ፡ ብተግባር ግን ንምጽላዉካን ንሙቑጽጻርካን ዝዓለሙ እዮም። ብርግጽ ንስኻ እዉን እንተኾነ ትፈልጦ ሓቂ ‘ዩ ፖሎቲካዊ ዉድባት፡ ምንቅስቓሳት፡ ግንባራት…ወ.ዘ.ተ ናይ “ግብረ-ሰናይ ማሕበራት” ከምዘይኮና ኩሉ ዝገብርኦ ወፈያታት ፖሎቲካዊ ሕሳባት ከምዘለዎ’ዩ።

ፈቲኻ-ጸሊእካ፡ ወትርግ መወልቲ ኣብ ፖሎቲካዊ፡ ማሕበራዊ ዉሳኔታትካ ኣዝዩ ጽኑዕ ጽልዋ ክህልዎም’ዩ። እቲ ዝብሉኻን ዝደልይዎ እንተዘይጌርካ ድማ ምጣኔ-ሃብታዊ ምወልኦም ደዉ ኣቢሎም፡ ከም ዓጽሚ ኣብ ጎሮሮ ኮይኖም: ኣይንላዕሊ ኣይንታሕቲ ተሓኒቕካ  ከምትወድቕ ይገብሩኻ።

ፖሎቲካዊን ምጣኔ-ሃብታዊ ዕላማ ዘለዎም፡ ናይ ግዳም ይኹን ናይዉሽጢ መወልቲ ሓይልታት፡ ስለዝደለኻዮም፡ ስለዝዓደምካዮምን ስለዝለመንካዮም ኣይኮኑን ዝሙዉልኻ፡ እንታይ ድኣ፡ ነቲ ዝደልይዎ ፖሎቲካዊ ወይ ምጣኔ-ሃብታዊ ዕላማ ንምዕዋት ኣገዳሲ ንዋት ኴንካ ምስዝረኽቡኻ’ዩ። ኣገዳሲ ንዋት ክትከዉን ባዕሎም ይፈጥሩኻ ወይ ድማ ብግርህና ዝጀመርካዮ ምንቅስቓስ ኣብ ከርስኻ ናቶም ሰባት ይጸፍዩልካ። ብመንገዲ ዝተጸፍዮ ሰባቶሙን፡ በቲ ዝምዉልኻ ገንዘብን ገይሮም ድማ፡ ናብ ዝደለይዎ መዓላታት ወይ ማኣዝን ንምንቅስቓስካ ይመርሕኻ። እቲ ዘንቀልካሉ ድንግል ሓሳብን ዕላማን ድማ ብኸምዚ ብልሓት ተጨዉዩ፡ መኻዕበቲ ፋይናንሳዊ ትሕዝትኦሙን ፖሎቲካዊ ጡማሓቶሙን ኬንካ ትተርፍ።

ብኸመይ ብልሓታት እዮም፡ እቶም ተመወልቲ ከንሶም፡ ንካልኦት ዝሙዉሉ ገንዘብ ዝረኽቡ? ኣብ ዘመነ ዓዉላማን (globalization) ኣብ ናይ ምዕራብ ሃገራት፡ ኣንካይዶ ዝተወደቡ ጉጂለ ሰባት’ሲ፡ ሓደ ዉልቀ-ሰብ እዉን እንተኾነ፡ ሕጋዊ ሲቪላዊ ማሕበር፡ ዘይመንግስታዊ ዉድብ፡…ወዘ.ተ ብምምስራት ኣብ ሰብኣዉነታዊ ሓገዛት፡ ኣብ ምምዕባል ትምህርቲ፡ ኣብ ክንክን-ጥዕና፡ ኣብ ህዝባዊ-ሜላ፡ ሕብረተሰብኣዊ-ጉዳይ፡ ተጣባቂ ንሰብኣዊ መሰል፡ ተጣባቂ ጸረ-ግርዘት፡ ተጣባቂ መሰል ደቂኣንስትዮ፡ መንእሰያት፡ ሃይማኖት፡ ማሕበረኮም፡  …ወ.ዘ.ተ ብምምስራት፡ ኣብቲ ዝነብረሉ ሃገር፡ ብዘፍቕዶ ሕጊ መሰረት ተመዝጊቡ፡ ክንቃሳቐስ ዉሑስ መሰላት ዘለዎ’ዩ። ንኸምዚ ዓይነት ንጥፈታት ተባሂሉ፡ ካብቲ መንግስቲ ዝኣከቦ ቀረጻት ዝሕዛእ፡ ህዝባዊን መንግስታዊን ገንዘብ ስለዝህሉ፡ ቀጥታ ተጠቃሚ ናይ’ዚ ገንዘብ ንክትከዉን ንስኻ፡ ንጥፈታትካን ምትእስሳራትካን ወሳኒ’ዩ ።

ብሕጋዊ ብልሓት ማሕበርካ ምስ ኣመዝገብካ፡  ከም መወከሲ (reference) ዝጥቀሙልካን ትጥቐመሎሙን  ፍርዝን ዝበሉ ዓለምለኻዊ ዉድባት፡ ፖሎቲካዊን ማሕበራዊን ክብደታትን ተሳማዕነት ዘለዎም ዉልቀሰባትን ናይ ገበላ ምምኻር ጉጂለታት(Lobby group) ክትረክብ ንዕብየትካን ምንቅስቓስካን ወሳኒ’ዩ። እዚ ክልተ ረቛሒታት ምሰተማልእ፡ ማሕበርካ ርዝነትን ተሰማዕነት (Leverage) ይህልወካ እሞ፡ ድሕሪኡ ሻምቡቆ መስመር ገንዘብ ከም ዋሓዚ ማይ ቦሽቦሽ ይብልን ኣብ ሕጋዊ መጋባእያታት ናይ ዞናዊን ዓለምለኻዊ ዉድባት ድማ ቀጻሊተሳታፊ ትኸዉን።

ድሕሪ ሙሉእ ተቃባልነት ምርካብካ (recognition) መወልቲ ሓይልታት ዘድልየካ ገንዘብ ትም ኢሎም ኣይኮኑን ዝህቡኻ። እንታይድኣ!

  1. እቲ ዝኸፍኤ መልክዑ፡- መወልትኻ ኣብ ናቶም መርበብ ብቀጥታ ንዝወጠንዎ ዉጥናት ንምትግባርን፡ ንሶም ብድሕሪ-መጋረጃ ኮይኖም፡ ኣብ ቅድሜ ዓለምለኻዊ መጋባእያታት ከም ተጣባቂ፡ ኣቕራቢ ክሲ፡መዳሪ….ወ.ዘ.ተ (speaker, presenter …etc) ኬንካ ንክትቀርብ ከም መጉሉሒ ድምጺ ይጥቀሙልካ (ንመረዳእታ ንስርዓት ሱዳን ኣብ ዓለምለኻዊ መጋባእያታት ከጥቕዑ እንተ ደልዮም፡ ነቲ ክብልዎ ዝደለዩ፡ ኣብ ክንዲ ባዕሎም፡  ብሱዳናዊ ዜጋ ጌሮም ይብልዎ) ።
  2. እቲ ዝሓሸ መልክዑ ድማ፡ በቲ ዕላማታትካን ንጥፈታት ንስኻ ተካይዶ፡ ከሕጉዙ እንተወሲኖም፡ ኣቀዲምካ ናይቲ ከተካይዶ እትደሊ ንጥፈታት ዉጥን ሓንጺጽካ፡ ነቲ ዉጥን ንምትግባሩ ዘድሊ ሃላኺታት፡ንዋትን መሳለጥያታት፡ ክንድዚ ዝግመት ገንዘብ ባጄት የድሊ ዝብል እማሜ ብጹሑፍ መሰቕረብካ፡ ንከተካይዶ ኣጽዲቆም ኣዉንታ መልሲ (green light) ይህቡኻ እሞ፡ ድሕሪኡ ነቲ ዝተወጠነ ዉጥን ብተግባር ተካይዶ።

ዝምዉልኻ ገንዘብ፡  መብዛሕትኡ ጊዚያት ድሕሪ እቲ ንጥፈታት ምክያዱካ’ዩ።  የግዳስ፡ ንኣጣቃቕማ ገንዘብ ኣብ ዝተሓስቦ ማዓላ ዉዒሉ ዶ ኣይዉዓለን ንምፍላጥ፡ ዘካየድካዮ ንጥፈታትን ዘዉጻካዮ ወጻኢታት ብዝምልከት ወይ ዝሕብር፡ ብደረቕን ተንቃሳቓሲ ስእልታትን ቪድዮታትን፡ ጽሑፋትን ናይ ዝተኸፍለሉ ገንዘባዊ ቅብሊታት ከተቕርቦሎም ትሕተት ኢኻ። ከምዚ ኢሉ ድማ፡ እቲ ናይ ምድንጋርን ምሕጋዝን ጉዕዞ ዕንክሊል ይቕጽል። ኣብዚ ሕጂ ክልዓል ዝግብኦ ኣገዳሲ ሕቶ ኣሎ። ንሱ ድማ እንተድኣ ካልኦት ክገብርዎ ዝኽእሉ ኾይኖም፡ ኣብ ክንዲ ንስኻ ብቀጥታ ነታ ሻምብቆ ዋሓዚት ገንዘብ ባዕልኻ ትሓልባ፡ ስለምንታይ ካልኣይ ወይ ሳልሳይ ኣካል፡ ሓሊቡ ዘምጻልካ ትቕለብ ከምዘሎኻ ክትሓስበሉ ዝግባእ ቀንዲ ጉዳይ’ዩ። እንታይ ዝብል ምስላ ኣሎ “ለማናይ’ሲ ንካልእ ለማናይ እንተቶኾበ፡ ዝሓሰቦ ድኣ ኣለዎ እንበር፡ ዝትኮበሉ ዶ ምስ ቶኾበ” ዝባሃል ምስላ’ዩ። ከመይ ገይሩ’ዩ ሓደ ለማናይ ካብተን ዝለመነን ቁሩብቁራቦ ንካልኣይ ለማናይ ዝቶኩብ?  ኣብ ክንዲ መሳሪሒ ን ጊዳይ ናይ’ቶም በብቑሩብ ዕላማኻ፡ ዲሞክራሳዉነትካ፡ ሃገራዊ ኒሕካ ዝቐተሉ “መወልቲ” ኰንካ ዕንዝራ ምቕያር፡ ኣስተብህሎን ጽሬትን ዘለዎ ጉዕዞ ምምራጽ ከድልየካ’ዩ።

ኣይፋለይን! ዝሃበ! እጊዚኣብሔር ይሃቦ! እንተኸፈሉልና እሞ እንታይ ኣለዎ፡ ደይ ብሽምናን ዝተማእረረ ገንዘብ’ዩ! በሊዑ ዘብላዓካ እንታይ እሞ ኣለዎ! ዉድብ ፍላን ሰልፊ ፍላን ምንቅስቓስ ፍላን ዶ ኣይሓገዙናን!…ወ.ዘ.ተ እንዳተባህለ ዝኸየድ ጉዑዞ፡ ኣብ ክንዲ መፍትሒ ጸገም:  ባዕሉ ክፍታሕ ዘለዎ ጸገም ኮይኑ፡ ነቲ ኩሉ ሃልክታትካ ንኮንቱ ዘባኽንን፡ ኣብ ተካይዶ ቃልስታት፡ ኣብ ክንዲ ነቲ ዝቀየስካዮ ዕላማታት ዘዕዉት፡ እንኮ መመንጨዊ ፖሎቲካዊ ስልጣንን ፋይናንሳዊ ዓቕምታት መወልትኻ  ዘራጋግጽን ዘኻዕብትን ጥራይ ኮይኑ ከገልግል’ዩ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

m.zerut@gmail.com

15/03/2018

 

 

ስድራቤት ሚራባል (ተርጓሚት ወይዘሮ ዘውዲ ተስፋማሪያም)

ኣብ ዶመኒካን ረፑብሊክ ሓደ ኤንሪኮ ሚራባል ፌርናንደዝ ዝብሃል ማእከላይ መነባብሮ ዝነበሮ ሰብ ምስ በዓልቲቤቱን ምስ ኣርባዕተ ኣዋልድ ደቁን ይነብር ነበረ። እታ በዅሪ ጓሉ ፓትሪያ ኣብ 1924 ክትውለድ ከላ፡ ካልአይቲ ኣዴላ፡ ሳልሰይቲ ሚኔርቫ እታ ሕሳስልደ ድማ ማርያ ተሬዛ ይብሃላ ነበራ። እዘን ኣርባዕተ ኣሕዋት ርኹባትን ፈቃራትን ስድራ ስለ ዝነበሩወን ኣብ ሓደ ጽቡቕ ናይ ካቶሊክ ቤትምህርቲ ክመሃራ ዕድል ረኺበን። ብትምህርተን ኣመና ንፉዓት መልክዐን’ውን ውቁባት ነይረን። ሽዑ አብ ዶመኒካን ረፑቡሊክ ራፋኤል ሌዮኒታስ ትሩሲሆ ኣብ 1930 ንክልተ እብረ ፕረሲደንት ኮይኑ ድሕሪ ምግልጋል፡ ኣብ 1952 ቅዋም ብምጥሓስ ንዕድመኡ ምሉእ ፕረሲደንት ከም ዝኾነ ኣወጀ። እዚ (ኤል ሴፈ) ወይ ድማ እቲ ሓለቓ ኢሉ ንርእሱ ዘጠመቐ ውልቀመላኺ እምብዛ ርጉም፡ ዓመጸኛን ህልኸኛን ኮይኑ ኣዝዩ ግፍዐኛ ሰብ’ዩ ነይሩ። ንህዝቢ ናይታ ሃገር ድማ በቲ ጨካን ምሕደራኡ ፈጥፈጥ ኣበሎ። ንተቓወምቱ ክኣስርን ክቐትልን ከሎ፡ ንዘስግኡዎ በብሓደ ኣብ ርእሲ ምሕቃቕ፡ ብኣባላት ጸጥታኡ ንምሉእ ህዝቢ አርዓዶ። ኣብ ግዜ ምሕደራ ኤል ሴፈ እተን ኣርባዕተ ደቂ ሚራቫል ንኣሽቱ እየን ነይረን። እታ ሳልሰይቲ ሚኔርቫ ጓል 15 ዓመት ምስ ኣኸለት ነቦአ ትምህርታ ክትቅጽል ለመነቶ። ኣብቲ እዋን’ቲ ደቂአንስትዮ ኣብ ትምህርቲ ልዑል ግስጋሰ ከርእያ ዘተባባዕ ሃዋህዉ’ኳ እንተ ዘይነበረ፡ ወላዲኣ ንሕቶኣ ብሕጕስ መንፈስ ተቐቢሉ ትምህርታ ክትቅጽል ኣፍቀደላ።

ሚኔርቫ ትምህርታ ምስ ቀጸለት ብዛዕባ ኵነታት ሃገራ ከተስተውዕል ጀመረት። ፖለቲካ ናይ ሃገራ ክርድኣን ከተሓሳስባን ድማ ጀመረ። ብፍላይ እቲ ብማዕከናት ዜና ወጻኢ ብዛዕባ ኣብ ሃገራ ዘሎ ስርዓት ዝፍኖ ዝነበረ ዜና ይኹን መግለጺ ኣብ ኣእምሮኣ ብዙሕ ሕቶታት አበገሰ። እተን ሬድዮታት “ዲክታተር፡ ውልቀመላኺ፡ ሕጊ አልቦ . . .” ዝብል መግለጽታት’የን ዝህባ ነይረን። አብቲ ሃገር ሰፊኑ ዝነበረ ስርዓት ነቲ ሕብረተሰብ ብምሉኡ ስለ ዝተቘጻጸሮ፡ ናይ ምዝራብ፡ ምጽሓፍ፡ ምእካብ መሰላት ኣይነበረን። ብሓጺሩ እቲ ህዝቢ ተዓፊኑ እዩ ዝነብር ነይሩ። እዘን ናይ ወጻኢ ማዕከናት ዜና ዘቃልሖኦ ዝነበራ ፈነወ ንሚኔርቫን መማህርታን ብዛዕባ ኣብታ ሃገር ዘሎ ኵነታት ካብ ሕጊ ወጻኢ ምዃኑ ክበርሃለን ጀመረ። ሽዑ እያ ድማ ሚኔርቫ ሕጊ ክትመሃር ዝወሰነት። ልክዕ ኣብዚ እዋን’ዚ ምስ ሓደ ፔሪክሌስ ፍራንኮ ዝተባህለ ከምኣ ብዛዕባ ሃገሩ ዝግደስ፡ ኣብ ሳንቶ ዶሚንጎ ዘሎ ግፍዐኛ ስርዓት ክእለ ኣለዎ ዝብል፡ ተስፋ ዘሎዎ መንእሰይ ተላለየት። ካብዚ ዝተበገሰ ፍራንኮ ድሮ ብኣባላት ጸጥታ ኤል ሴፈ ክእሰርን ክፍታሕን ጀሚሩ’ሎ። እዚ ነገር’ዚ ንባዕሉ ንሚኔርቫ ናይ ቃልሲ መንፈሳ ከለዓዕሎ ጀሚሩ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነሕዋታ’ውን ብፖለቲካ ሃገረን ከም ዝጽለዋ ገይሩወን። ንውልቀ መላኺ ኤል ሴፌ ድማ ከም ሓደ ደመኛ ጸላኢአን ቈጸሮኦ። ሓደ መዓልቲ፡ ካብ ኤል ሴፈ ነታ ስድራቤት ብምልእታ ናይ ዕድመ ደብዳቤ ተላእከላ። ሽዑ እተን ኣሕዋት መልኣከ ሞት ዝጽውዐን ዘሎ ኮይኑ ተሰምዐን። እቲ ዕድመ ኣብ አደራሽ ቤተመንግስቲ እዩ ነይሩ። እቶም ወለዲ አማራጺ ስለ ዘይነበሮም ነቲ ዕድመ ክቕበሉዎ ነይሩዎም። ዕላማ ናይ ኤል ሴፈ ንጎራዙ ናይቲ ሃገር ዓዲሙ ባህ ዝበለቶ ንምራጽ’ዩ ነይሩ።

ኣብቲ ዕድመ ምስ ዝተረኽባ ቈናጁ ከዕልልን ቀመጽመጽ ክብልን ድማ ኣምሰየ። ሓንሳብ ምስ ሓንቲ ጸኒሑ ምስ ሓንቲ ካልእ ከዕልልን ክተናኸፍን ድሕሪ ምምሳይ ናይ መወዳእታ ምርጫኡ ሚኔርቫ ኮነት። ንሚኔርቫ ክምስጣ ስለ ዝደለየ፡ “ነፋሪተይ ከርእየኪ ትደልዪዶ?” ክብል ምስ ተወከሳ፡ “ደሓን የቐንየለይ፡” ክትብል መለሰትሉ። ቀዳመይቲ ናይ ዕድመ ምሸት ብሰላም ተዛዚማ እታ ስድራ ብሰላም ኣብ መንበሪ ገዛኣ በጽሐት። ናይ ካልአይ መዓልቲ ናብ ሚኔርቫ ጥራይ ዝተላእከ ደብዳቤ ግን ዕድመ ዘይኮነስ ትእዛዝ ነይሩ ክብሃል ይከኣል። ሚኔርቫ ናብ ቤተመንግስቲ ዘይኮነ ናብቲ ኣብ ገምገም ባሕሪ ዝርከብ ናይ ኤል ሴፈ ውልቃዊ መናፈሻ ክትመጽእ ዝጠልብ ነይሩ። ሚኔርቫ ብሕርቃን በግ ኢላ፡ “ኣይከይድን’የ” በለት። አቦአ ግን “እዛ ጓለይ፡ እዚ ርዅስ ሰብኣይ ነገር ከየምጽአልና እንተ ኸድኪ ይሓይሽ” በላ። ወላዲታ ድማ “በቃ ደሓን፡ አነን አቦኽን ምሳኺ ክንከይድ ኢና ኣጆኺ፡” ኢላ ምስ ኣተባብዓታ ግን ቃል ወለዳ ክተኽብር ከይፈተወት ሕራይ በለት። ተተሓሒዞም ድማ ናብቲ ዝተባህሉዎ ዕድመ ተበገሱ። ኤል ሴፈ ነቶም ኣጋይሽ “እንቋዕ ደሓን መጻእኩም” ድሕሪ ምባል ንሚኔርቫ ብኢዳ ሒዙ መሪሑዋ ንውሽጢ ቀጸለ። ሚኔርቫ ነቲ ኣብ መንደቕ ተሰቒሉ ዝነበረ፡ ኤል ሴፈ ዓቢ ጠበንጃ ሒዙ እናሃደነ ከሎ ዘርኢ ዓቢ ስእሊ ትርኢ ነበረት። ኤል ሴፈ ብድሕሪአ ጽግዕ ኢሉ፡ “ገዚፍ መሳርሒ ትፈትዊ ኢኺ” በላ። ሕርቃና ጥርዚ በጺሑ ኣዒንታ በርበረ መሰላ። ድምብርጽ ከይበላ፡ “ሰላም ዘይትህበና! ግደፈና’ስኪ! እንታይ ዝገበርና ሰባት ኢና?” ኸኣ በለቶ ብዓውታ። ነዚ ዝተዓዘቡ አቦን አደን ብራዕዲ ተዋሕጡ። ካልእ ዘረባ ከይወሰኸት ከላ ብኢዳ እናወጠጡ፡ “አኽቢርኩም ዝዓደምኩምና ነመስግን . . .፡” ኢሎም ዘረባኦም ምስ ጀመሩ፡ ሚኔርቫ፡ “ግደፋኒ፡ አይወዳእኩን ዘለኹ፡” ድሕሪ ምባል፡ “ተኣሲሩ ንዘሎ ኣፍቃሪየይ ፔሪክለስ ፍራንኮ ክትፈትሖ ኣለካ፡” በለቶ ብትብዓት። እቲ ዕድመ ብግቡእ ከይተዛዘመ ድማ ሚኔርቫ ምስ ወለዳ ብሰላም ገዛኦም በጽሑ። ኣሕዋታ ንኤል ሴፈ ዝበለቶ ምስ ሰምዓ ክድግፋኣ ከለዋ፡ ኤል ሴፈ ግን ኣይደቀሰላን።

ድሕሪ ገለ መዓልታት ሕነኡ መታን ክፈዲ ነቦ ሚኔርቫ ኣሰሮ። እታ ስድራቤት ብምልእታ ሽዑ እያ ምሉእ ብምሉእ ኣንጻር ኤል ሴፈ ዝተስአት። ኩላተን ኣሕዋት ብመትከል ኣንጻር ኤል ሴፈ ደው በላ። ናይ ሚኔርቫ ድፍረትን ንዕቀትን ዝገረሞ ኤል ሴፈ፡ “ክርእያ እየ!” ኢሉ ብምፍካር አብ ብርቱዕ ህልኽ አተወ። ናይ አቦኣ ምእሳር ጥራይ ስለ ዘየዕገቦ ድማ ንሚኔርቫን ንመሓዙታን’ውን ኣብ ቀይዲ ኣእተወን። መርመርታ፡ “ምስ ማሕበርነታዊ ሰልፊ (ሶሳሊስት ሰልፊ) እንታይ ርክብ ኣሎኪ?” እናበሉ ብዛዕባ መስራቲ ሰልፊ ዝነበረ ኣፍቃሪኣ ፍራንኮ ብምሕታት ኢሰብኣዊ መርመራ ኣካየዱላ። “ንኤል ሴፈ ናይ ጣዕሳ ፎርም እንተ መሊእኪ ናጻ ክንሰደኪ ኢና፡” ብምባል’ውን ከታልሉዋ ፈቲኖም። ብፍላይ ብዛዕባ መስራቲ ማሕበርነታዊ ሰልፊ ዝነበረ ፍራንኮ ደጋጊሞም ሓቲቶማ። ንሳ ግን “እንታይ ገደሰኩም? ምስ ዝደለኹዎ ሰብ ክራኸብ ወይ ክመሓዞ መሰለይ እዩ፡” ኢላ ኣቕበጸቶም። ኣብ መወዳእታ ቀቢጾም ምስ ፈነዉዋ ዳግማይ ኣብ ትምህርታ ተመልሰት። ሽዑ እዋን እያ ድማ ማኖሎ ምስ ዝብሃል መንእሰይ ብምልላይ ብዙሕ ከይደንጐየት ዝተመርዓወቶ። ማኖሎ ካብኣ ብዘይፍለ ጸረ ምልካዊ ምሕደራ ኤል ሴፈ ኮነ። ማኖሎ ንሚኔርቫን ንቓልስን ብማዕረ ቃልኪዳን ኣትዩሎም። እተን ክልተ ኣሕዋት ሚኔርቫ ብወገነን ተቓወምቲ ምልካዊ ምሕደራ ስለ ዝነበራ እታ ስድራቤት ብምልእታ ናብ ደጀን ሰውራ ተቐየረት። ሚኔርቫ ናይ ትምህርታ መዛዘሚ ብዛዕባ መሰል ደቂ ሰባትን አድላይነት ለውጢ ኣብ ምሕደራ መንግስቲ (ለውጢ ናይ ዘሎ ስርዓት) ዝብል’ዩ ነይሩ።

ኣብ 1957 ሚኔርቫ ኣብ ሃገራ፡ ናይ መጀመርያ ብሕጊ ናይ ዶክተርነት መዓርግ ዝረኸበት ጓልኣንስተይቲ ክትከውን በቕዐት። ኣብ ግዜ ምምራቓ ካብ ኢድ ኤል ሴፈ ምስክርነታ ክትቅበል ከላ፡ “እንቋዕ ሓጐሰኪ” ክብል ሓጪጩላ። አስዒቡ “ሓንቲ ነገር ክርደአኪ፡ አነ ብህይወተይ ክሳዕ ዘለኹ ፍቓድ ረኺበ ብሞያይ ክሰርሕ’የ ኢልኪ ከይትሓልሚ። ጕዳይኪ ባዕለይ ክከታተሎ ምዃነይ ፍለጢ” ዝብል ቃላት ኣስምዓ። አብቲ እዋን’ቲ አብ ላቲን አሜሪካ ብርክት ዝበሉ በዓል ባቲስታ ናይ ክዩባ ዝርከቡዎም ውልቀ መለኽቲ ካብ ስልጣን ክእለዩ ጀሚሮም ነይሮም። ስለዝኾነ፡ ህዝቢ ሳንቶ ዶሚንጎን ዓቢ ተስፋ ዘሕደሩሉ ወቕቲ’ዩ ነይሩ። በዓል ሚኔርቫን መቓልስታን ድማ ደገፍ ናይ ተቓለስቲ ክዩባ ክረኽቡ ሃንቀው በሉ። ንመንግስቲ ኤል ሴፈ ንምእላይ ብዕለት 14 ሰነ ምንቅስቓስ 14 ሰነ ዝብል ስም ዝሓዘ ሰልፊ ተመስሪሩ ለውጢ ከምጽእ ተበገሰ። ሚኔርቫ ምስ ብጾታ’ውን ተጸንበረቶ። ንሳን ክልተ ኣሕዋታን ድማ ጽምብላሊዕ ዝብል ምስጢራዊ መጸውዒ ተዋህበን። እቶም ኣባላት ምስጢራዊ ውድብ ናይቲ ሰልፊ ኵሉ ጊዜ’ዮም ዝእሰሩን ዝፍትሑን ነይሮም። ሚኔርቫን ኣሕዋታን ምስ ሰብኡተን ዝበዝሐ ግዜኦም አብ ኣብያተ ማእሰርቲ እየን ዝሕልፎኦ ነይረን።ሚኔርቫ ምስ ክልተ ኣሕዋታ አብ ካራንታ ዝብሃል ውሩይ፡ ዝኸፈአን ዝጸንዐን ቤትማእሰርቲ ብመግረፍቲ ተሳቕየን። ካብዚ ዝተበገሰ እዘን ሰለስተ ኣሕዋት ብህዝቢ ተፈላጥነት ክረኽባ ጀመራ። ብፍላይ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ዓገብ ክትብል ብምጅማር ደገፋ ለገሰትለን። ድሕር’ዚ ኣህጉራዊ አቓልቦ ክረኽባን ተፈላጥነተን ክዓዝዝን ምስ ጀመረ፡ ጸቕጢ ማሕበረ ሰብ ዓለም ዝበርትዖ ኤል ሴፈ ክሲ ክምስርተለን ተገደደ። ስለዚ፡ ንሃገራዊ ድሕነት ኣስጋእቲ እየን፡ ክድዓት ፈጺመን ብዝብል ክሲ ንሓሙሽተ ዓመታት ከም ዝፍረዳ ገበረ። ንሳተን ፍርደን ወዲኤን ከወጽኣ ከለዋ፡ ሰብኡተን ግን አብ ቤትማእሰርቲ ከም ዝጸንሑ ተገይሩ። ህዝቢ ሳንቶ ዶሚንጎ ነዘን ተቓለስቲ ኣሕዋት ከም ምልክት ተስፋ ናይ ናጽነት ክስእለንን ከለልየንን ጀመረ። እዚ ድማ ንኤል ሴፈ ብሓቂ ዝስግእ ጕዳይ ነይሩ። ሚኔርቫን ኣሕዋታን፡ ናይ ህዝቢ ደገፍ ምርካበን ንኤል ሴፈ ሻቕሎት ከም ዝፈጠረሉ ስለ ዝፈለጣ ብመጠኑ ስክፍታ ሓደረን። ኣብዚ ዝጥቀስ ዘሎ እዋን ንተቓወምቲ ብሓደጋ መኪና ዝተሃርሙ ኣምሲልካ ምቕንጻልን ምጭዋይን ገኒኑ ስለ ዝነበረ ክጥንቀቓ ግድነት ኮነን። ካብታ ዝፈረሖኦ አይወጽኣን ዕለት 25 ሕዳር 1960 ንሰብኡተን ክበጽሓ ናብ ቤት ማእሰርቲ ክኸዳ ከለዋ ተጸናጺኖም፡ አብ ጽምዋ መንገዲ ክጽበዩወን ድሕሪ ምጽናሕ ብሓንቲ መኪና ዓገቱወን። ንሰለስቲአን ብጎዘሞ ጨፍጪፎም ብምቕታል ድማ አብ መኪናአን ኣእትዮም ንገደል አጽዲፎም ቀተሉወን። ኤል ሴፈ ኣቐዲሙ ከም ዝተገልጸ፡ “ካብ ቤተመንግስቲ ብቃሬዛ’ምበር ህይወት ኣይወጽእን’የ፡ ካብ ስልጣነይ ዘውርደኒ የሎን፡” እናበለ ይፍክር ስለ ዝነበረ፡ መዓልቱ ይቃረብ ከም ዘሎ ዝፈለጠ ይመስል ነይሩ። ካብ ዝፈርሖ ኣይወጽአን
ዕለት 30 ግንቦት 1961 ንኤል ሴፈ ሒዛ ዝነበረት መኪና ብዕጡቓት ምስ ተዓግተት ካብ ስሳ ጥይት ንላዕሊ ተተኵሱዋ መንፊት ኮነት። ኤል ሴፈ ድማ ብኡንብኡ ሞተ። ኤል ሴፈ ብድምር ኣብ ናይ ሰላሳን ሓደን ዓመት ናይ ስልጣን ዕድመኡ ልዕሊ ሓምሳ ሽሕ ንጹሃት ዜጋታት ቀንጺሉ። ድሕሪ ሞቱ ግን ህዝቢ ዶመኒካን ረፑብሊክ ካብ ናይ ሰላሳ ዓመታት ናይ ጸልማት ዘመን ተገላጊሉ። እቶም ነዚ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ጀጋኑ ሓርበኛታት ተባህሉን ተሸለሙን። ኣብ ልዕሊ’ዘን ሰለስተ ተቓለስቲ ኣሕዋት ዝተፈጸመ ኣረሜናዊ ግፍዒ ንኸይርሳዕን ከይድገምን ተባሂሉ፡ 25 ሕዳር 1960 ኣብ ልዕሊ ደቂኣንስትዮ ንዝተፈጸመ ግፍዒ ብደረጃ ዓለም ዝዝክረላ መዓልቲ ኮይና ክትውዕል ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ተወሲኑ። ኣብ ዶመኒካን ረፑብሊክ ድማ እዘን ሰለስተ ኣሕዋት ዝተወልዳላ ኣውራጃ፡ ብስመን ማለት ሄርማናስ ሚራባል ተባሂላ ትጽዋዕ ኣላ። ንክብሪ ናይዘን ሰለስተ ኣሕዋት ተባሂሉ፡ ዝፍለጣሉ ዝነበራ ምስጢራዊ መጸውዒ ሮዛ ጽምብላሊዕን ናይ ሰለስቲአን ስእልን አብ ናይቲ ሃገር ገንዘብ 200 ፔዞ ገንዘብ ከም ዝሕተም ተገይሩ።

ደራሲት

( Pénélope Bagieu ፔኖሎፕ ባጂዎ )
ምንጪ ካብ ‘Les culottées’ ሰብ ስረ ወይ ሰብ ዝና ማለት እዩ፡ ዘርእስታ ናይ ፈረንሳይ መጽሓፍ፡
ብ ዘውዲ ተስፋማሪያም፡ ጥሪ 2018 ዝተተርጎመ።

ምስጋና፥-

– ነዛ ንእሽቶይ ዛንታ ክትርጉማ ብሞራልን ብሓሳብን፡ ዘተባባዕኩምኒ፡ ምስጋናይ ይብጻሕኩም።
– ጽሑፈይ ተነባቢ ንክኸውን ተገዲስካ እርማትን ደገፍን ዝገበርካለይ፡ ኣቶ እስቲፋኖስ ተመልሶ፡ ኣዝየ አመስግነካ።
– ነዛ ሓጻር ዛንታ፡ ንክትንበብን ናብ ሰማዕቲ ንኽትበጽሕን ዝተሓባበርኩምኒ፡ ምስጋናይ ልዑል ኢዩ።

 2018-03-06

ባህልን ልምድን ዘይሕጋዊ ንግዲ (ኮንትሮባንዳ) ኣብ ኤርትራ:-

ኣቀዲመ ክገልጾ ዝደሊ ሓቂታት ኣሎ፡ ንሱ ድማ ካብ መርፍእ ክሳብ መድፍዕ: ኣቶ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ዘይፈልጦ ንጥፈታት ኣብ ዉሽጥን ኣከባቢ ኤርትራን ኣይካየድን’ዩ። ኣንካይዶ ብሚልዮናት ዝግምገም ንግዳዊ ንጥፈታት’ሲ፡ ሓንቲ ደቓቕ ዑፍ ካብ ኤርትራ ዶብ ሱዳን ኤርትራ፡ ዶብ ኢትዮጵያ ኤርትራን ዶብ ጁቡቲን ኤርትራን ኣቓሪጻ እንተኣትያ’ዉን እንተኾነ፡ ብደቂቑ ከምዝፈልጥ ክትፈልጡ ኣለኩም። ኣቶ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ካብ ታሕቲ ክሳብ ዝላዓለ ደረጃ እቲ ስርዓትን ህዝብን ብመገዲ ስለያዊ ትካላቱን ብዉልቑን ኣዝዩ ስጡም ጋድማዊን ትኹላዊን ሰንሰለታዊ ርኽክብ ዘለዎ መራሒ’ዩ። ኣንካይዶ ዝካየድ ዘይሕጋዊ ንግድታት፡ ኣብ መንጎ ሱዳንን ኤርትራን ዝካየድ፡ ኣብ ገዛኹም ኬንኩም ተዕልሉዎን ተሓምዩዎን ተራ ዕላል እዉን እንተኾነ ዝፈልጥ ሰብ’ዩ። ስለዚ እቲ “ኣቶ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ዘይፈለጦ ኮይኑ ድዩ” ዝብል ኣዝራራርባ፡ ናይ ጉራሃት ዝመስል ተንኮለኛታት ንህዝቢ ንምድንጋር ዝዛረብዎ ዘረባ ሙኻኑ ብቀዳምነት ክግራሕ ዘለዎ ምህዞ-ምድንጋራት’ዩ።

 

ባህሊን ልምድን ከተጥርዮ ኣዝዩ ቀሊል፡ ጨሪስካ ከተጥፍኦ ግን፡ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ዝኾነ ነገር’ዩ። ኣብ ሃገራዊ ተጋድሎ ንናጽነት ኤርትራን ንሓርነት ዜጋታትን እንዳተቃለስና እንኮለና፡ ዉድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ምጣኔ-ሃብታዊ ትሕዝቶታቱ ንምኽዕባትን  ነቲ ዝነበረ ሕጽረታት ጠለባትን ቀረባትን ህዝቢ ንምጽባብን ርእሰ-ምኽኣል ተባሂሉ ዳርጋ ድሕሪ ቀዳማይ ዉድባዊ ጉባኤና (1977) ኣብ ትሕቲ ክፍሊ ቁጠባ ዝማሓደር ሓደ ጨንፈር ንግድንሸቐጥን ዝብል ብምቛም፡ ኣብ ካብ መግዛእታዊ ሰራዊት ኢትዮጵያ ሓራ ዝወጸ ቦታታትን ንዝነብር ህዝቢ፡ ካብ ሱዳን ኣድለይትን ሃለኽትን ኣቑሑታት ብምቕራብ ይናጣጥጠፍ ከምዝነበረን፡ ስግሩ እዉን ኣብ ሱዳን ብሸሪከት ኣፍሮ ዝፍለጥ ናይ መጓዓዝያን ጽርበት ሓጺን ትካላት ኣገልግሎት ንሱዳናዉያን እንዳሃባ ርእሰማል ህ.ግ.ሓ.ኤ ንምዕባይን ርእስና እንኽእለሉ ህሞት ንምፍጣር ተባሂሉ ዝተጀመረ ሙኻኑ ኣዳዕዲዔ ይፈልጥ። ብልክዕ ኣብቲ እዋን’ቲ፡ ነቲ ንዘንቐሎ ዕላማን ስትራተጂን ከምዝወቕዔን፡ ጽቡቕ ዉጽኢት ከም ዘበርከተን ኣብ ተዘክሮታተይ ይጥሕምስ እየ።

 

ካብ ዝተረኽበ ኣድማዒ ዉጽኢታቱ ብምንቃል ድማ፡ ብዉዱቡን ዝላዓለ መልክዓቱ ብ 09 ዝባሃል ኣሃዱ ንግድን ገለ ክፋል ሓይሊ ባሕሪ ነቲ ዘይሕጋዊ ስራሓት ንግዲ ስራሕና ኢሎም ስለዝተታሓዝዎ፡ ኣኻሊ ቀረባት ነቲ ኣብ ሓራ መሬት ዝነብር ዝነበረ ህዝቢ ካብ ምቕራብ ሓሊፎም፡ ን ኣብ ዉሽጢ ኣብ ትሕቲ መስመር ጸላኢ ዝነብር ዝነበረ ህዝቢ፡ ከም ቢራ ሄኒከን፡ ሽኮር፡ ሽጋራ…..ወ.ዘ.ተ ኣስሊኾም ብምእታዉ እዉን ይነግዱ ከምዝነበሩ ይዝክረኒ። ከምዚ ኢሉ እዩ እቲ ናይ ዘይሕጋዊ ንግዳዊ ንጥፈታት ኣብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ተኣታትዩ። እዚ ባህሊ’ዚ ካብ 1977 ጀሚሩ ክሳብ እዛ ካልኢት፡ ደቂቕ፡ ስዓት ናይ ጊዚየ ዝጽሕፈላ ዘለኹ፡ ከም ባህሊን ልምድን  ዉድብ ኮይኑ ይሰርሕ ከምዘሎ ይፈልጥ እየ።

 

ሰባት ብመኽሰብን ክሳራን ክጥምትዎ ከምዝኽእሉ ዘጣራጥር ኣይኮነን፡ የግዳስ እቲ ቀደም ሕራይ ኣብ ቃልሲ ስለዝነበርና ብዘይሕጋዊ ብልሓታት ጸገማትና ክንፈትሕ ንህቕን ኔርና፡ ሕጂ ግን ልዑላዊ ሃገር፡ ህዝቢን መንግስትን እንተሃልዩ ሕጋዊን ትካላዊን ኣሳራርሓ ክስራሕ ግድነታዊ ጉዳይ’ዩ። የግዳስ ዘይሕጋዊ ባህሊን ልምድን፡ ንኣታሓሳስባ መራሕቲ እዚ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ይገዝእዎን ይደግሶምን ስለዘሎ፡ ነዚ ኣብ 50 ዓመታት ዘጥረይዎ ባህሊን ልምድን’ዚ ራሕሪሖም፡ ናብ ሕጋዊ ስርሓት ክኣትዉ ባህልታቶሙን ልምድታቶሙን ኣየፍቕደሎሙን’ዩ። እቲምንታይስ ርስሓት ካምሻ ብሓንቲ ሕቃቅ ሳቡና ሓጺብካያ ክትጸሪ ትኽእል እያ፡ ብመንጹሩ!  ወዲ ሰብ ኣብ ነዊሕ ሂወቱ ዝለመዶ ባህልታትን ልምድታትን ብቀሊሉ ክሓድጎን ከጽሩዮን ኣጸጋሚን ፈጺሙ ዘይክኣልን እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ’ዩ ድማ ኣብ ባህላዊ ምስላና ”ኣመል ምስ መግነዝ” ተባሂሉ ዝምሰል እዩ።

 

ስለዚ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ኤርትራ ናይ ባሕሪ ወደባት፡ ማርሳታት፡ ውሽመጣት….ወ.ዘ.ተ ያሃልዋ ኣይሃልዋ ብዘየገድስ፡ ኣብ ዘይሕጋዊ ንግዳዊ ንጥፈታት ክስህር ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። ከምዚ ሓደ ብወልፊ ዕጸ-ፋርስ ዝተለኽፈ ሰብ ዕጸ-ፋርስ ካይወሰደ ዘይረግእ፡ መራሕቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ድማ ዘይሕጋዊ ስርሓት እንተዘይሰሪሖም ቀሲኖም ክድቑሱ ስለዘይክእሉ: ክቕጽልዎ ሙኻኖም ዘጣራጥር ኣይኮነን። ስለዚ እቲ ፍታሕ ብሱሩ ነዚ ብሕማቕ ባህልታትን ልምድታትን ዝመሽመሸ ስርዓት ካብ ሱሩ ቦርቒካ ምእላዩን ኣብ ዕኑኡ ሕጋዊ ፖሎቲካዊ ስርርዕን ጥዕና ዘለዎ ባህልታትን ልምድናታትን ሙኹስኻስ ጥራ’ዩ።

 

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

27/02/2018

ቡቁዕ ህዝባዊ መሪሕነት ዘይብሉ፡ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ኣይዕወትን’ዩ!

ድሕረ-ባይታ፡-

ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ባዕሉ ዝኣጎዶ መጋርያ  ሓዊ ተሓቢኡ ዝስሕን ፖሎቲካዊ ስርርዕ’ዩ። ኩሉ ጉጉይ ሜላታቱ  ኣብ ፖሎቲካዊ ምጣኔሃብታዊን ማሕበራዊን  ሂወት ኤርትራን ህዝቢ ኤርትራን ዝፍጠር ጸገማት ድማ ባዕሉ ዘሳሰዮን ዘንበድበዶን ኮይኑ፡ ተገልቢጡ ነቲ ገባቲ ፖሎቲካዊ ስርርዕ ኣብ ሓደጋ ዘሳጥሕ’ዩ። ክሳብ ሕጂ ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብተግባር ዝተንከፎ ተጻይ ሓይሊ የሎን። ባዕሉ እቲ ስርዓት ተጻይ ናይ ገዛእ ርእሱ፡ ሃገሩን ህዝቡን’ዩ፡

ኣብ  ዝሓለፈ 21 ጥሪ 2013 ኣብ ከተማ ኣስመራ/ ፎርቶ ብናይ ምክልኻል ሓይልታት ኤርትራ ፈተነ ወትሃደራዊ ዕልዋ ምስተጋህደ፣ ኣብቲ እዋናት’ቲ ሰበ-ስልጣን ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ሒቕታ ጎሲዖም እዮም። እቲ ጉሳዕ ድማ “እስላማዊ ምትእኽኻብን እስላማዊ ስጉምቲ ምኻኑ እዩ”። እዚ ሒቕታ እዚ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ንኹሉ ዜጋ ንኣዝዩ ሓጺር ስዓታት ኣብ ደዉታ ምፍጣጥ ኣእትዩ ከምዝነበረን፣ ብቅጽበት ህዝቢ እዉን ከምዝነጸጎ  ታሪኽ ዝራጋገጽ ሓቂ እዩ።

ቀጺሉ ሕጂ ድማ ፡ ኣብ  ዕለት 31 ጥቅምቲ 2017 ብተማሃሮን ስድራቤታት ቤት ትምህርቲ ኣልድያእ ኣል እስላምያ ኣኽርያ (ቀደም ብሓደ ካብቶም መስረቲ መምህር መሓመድ በሽር ኣሕመድ ኣብ 1969 (ብእንዳበሺር ቅጽል ስም ትፍለጥ’ያ) ኣብ ዝተጋህደ ሰላማዊ ሰልፊ 4 ሰባት ብጥይት ብኸቢድ ከምዝቖሰሉን 58 ድማ ከም ዝተኣስሩን ይግለጽ ኣሎ። ብኻልእ ሸነኽ ኣብ ዕለት 01 ሕዳር 2017 ኣብ ኣልጀዚራ ዝወጸ ሓበሬታ ክትኣምኖ ዘጸግም ድማ፡ 28 ሰባት ከምተቀትሉን ልዕሊ 100 ሙቕሳሎም  ተሓቢሩ ኣሎ። ስርዓት ኣስመራ  ብመንገዲ ትዊተር፡ ብሚኒስተር ሓበሬታን ፕሮፓጋንዳን ኤርትራ (ኣቶ የማነ ገብረመስቀል) ኣቢሉ ዝወጸ ሓበሬታ ግን፡ እቲ ወረ ሓሶት ምዃኑን፡ እቲ ዝተራእየ ናይ ሓንቲ ቤት ትምህርቲ ኣድማ ድማ ከም ፍሉይ ሓድሽ ዜና ተቖጺሩ ግምት ዝወሃቦ እውን ኣይኮነን ይብል።  ቀጺሉ እቲ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ብኣፈ-ሙዝን ምእሳርን ምስተደርቀሰ ንስርዓት ኣስመራ ኣዝዩ ቅርበት ዘለዎ ብቕጽል ስም Hagerawi Dihnet – ሃገራዊ ድሕነት፡- ኣብ ዕለት 7/11/2017 “ወከልቲ ወለድን መምሃራንን ሎሚ ኣኼባ ምስ ምምሕዳርን ወከልቲ ሚኒስትሪ ትምህርትን ከምዝካይዱ ከኣ ኣማሲኡ ብዝበጽሓና ሓበሬታ ተፈሊጡ ኣሎ፡ ወለዲ እቶም ቆልዑት ዝወሰድዎ ተግባራት ምስ ኤርትራዊ ባህልን ኣካይዳን ዘይከይድ ምዃኑ ብምግላጽ መንግስቲ ነቶም ነቲ ጉዳይ ናብ ጥቅሞም ቀይሮም ሕጻናት ቆልዑ ኣብዘፈልጥዎ ሓደገኛ ጉዳያት ከእትውን ደም ምፍሳስን ዝተጸበዩ ሰባት ግቡእ ስጉምቲ ብምውሳድ እቶም ወለሓንቲ ዘይፈልጡ ቆልዑትን መንእሰያትን ግና ክፈትሓሎም ብኣክብሮት ሓቲቶም፡ ፓሊስን ሰራዊትን ዋላ ነቶም ተጋግዮም እምኒ ዝደርበዩ ከይተረፈ ንላዕሊ መጠንቀቅታ ብምትካስ እምበር ንሂወት ሰብ ከየሕልፉ ዝገበርዎ ምጥንቃቅ ምስጋንኦም ብምግላጽ እቶም ነዚ ጉዳይንረብሖም ክጥቀምሉ ዝደለዩ ሰባት ኣብሞንገና ነቃዕ ክፍጠር ከምዘይኮነ ክፈልጡ ኣለዎም ኢሎም፡ መንግስቲ ከኣ ነቶም ትሕቲ ዕድመ ቆልዑት ብመጠንቀቅታን ብምግሳጽን ናብ ስድራቤቶም ከምዘረኮብምን እቶም ልዕሊ ዕድመ ከኣ ጉዳዮም እንዳተራእየ እቶም ኣሳወርቲ ብሕጊ ክሕተቱ ምዃኖም ተፈሊጡ ኣሎ፡ ካልእ ምዕባሌታት እንዳተኻታተልና ከነቅርበልኩም ኢና!” ክብል ኣብ ፌስቡክ ጽሑፉ ዘርጊሑ ኣሎ።

ኣብ ኤርትራ፡ ኩሉ ተግባራትን ሓበሬታን፡ ብስቱር ስለዝተሓዝ፡ ናይቲ ኣብ ሰብ ዝወረደ ጉድኣት ብወግዓዊ  ናጻ ብዝኾኑ ምንጪታት ብንጹር ንምርግጋጹ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኢዩ።  ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ብቲሕምቲሒም ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድያስፖራ ድማ ብጋህዲ ፡ ንፖሊሲታት ስርዓተ ትምህርቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ጥሒሱ  ዝተወልዔ ናይ “እስላማዊ ፖሎቲካ” ብምባል የናዓዕብዎ ኣለዉ። ነዚ ኩነታትዚ ዝጋሃሀር ናይ ግዳም ሓደ ሓደ ሮቓሒታት ብ ዶር ዓብዱላሂ ዩሱፈን ኣብ ሱዳን ካልኦትን ናይ መራኸቢ-ቡዙሓን ማእከላት ኣለዉ።  ንሳቶም ድማ ባዕሉኻትኩም ክትሰምዕዎን ክትመምይዎን ንኣኹም ይሓድጎ ኣለኹ።

ወትሩ ዝኾነ ይኹን ኣብ ዉሽጢ ሃገር ዝካየድ ንጥፈታት መንግስቲ ብሚስጢር ስለዝሕዞን ንህዝቡ ጹጹይ ሓቤሬታ ስለዘይህብ፡ ሰባት ብቀሊሉ ንዕላማታቶም ንምዕዋት ንፕሮፖጋንዳ ስለዝጥቀሙሉ ህዝቢ ኣብ ነዉጺ ኣእሙሮ ይኣቶ። ኣይካብቲ ስርዓት ኣይ ካብቲ ተቃዉምኖ ዘራጋግኦ ዘይብሉ ህዝቢ ኣብ ጥራይ ጎልጎል ትጽቢታቱ ይዝርጋሕን ይጭበጥን እሞ ኣብ መጨረስትኡ ሞራሉ ኣዉዲቁ ንከይቃለስ ሮፈጥ ዘብል ክዉንነት’ዩ ዝጋሃድ ዘሎ።

ዳይነሚክስ ናይ  እቲ ናዕቢ እንታይ እዩ? ኣብ ክፍላ መስከረም 2017፡ ቤት ትምህርቲ  ኣልድያእ  ኣል እስላምያ፡ ገለ ሰባት ካብ ዉሽጢኡ ኤርትራ ኣፍልጦ ዘለዎም ከምዝብልዎ “ብመገዲ ሃይሞኖታዊ ጉዳያትን ሚኒስትርይ ትምህርትን ስርዓት ኣስመራ፡ ኩለን ኣብያተትምህርትታት ኣብ ትሕቲ ኣብያተክሪስትያናትን መሳጊድን ዝማሓደራ ዝነበራ፡ ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ክማሓደራ ዘነጽር ትእዛዝ ኣማሓላሊፉ ከምዝነበረን፡  ካብ 2016 ጀሚሩ ኣብ መንጎ ኩለን ኣብ ትሕቲ ቤተክርስትያንን መሳጊድን ዝማሓደራ ኣብያተትምህርት  ምስሕሓብ እኳ እንተነበረ ኣብ መጨረስታ ኣብ ትሕቲ ሃይሞኖታዊ ትካላት ዝማሓደራ ኣብያተ ቤትምህርታት ንክፍሊ ትምህርቲ ክርከባ ዝእዝዝ ሓደ ዘዋሪ መልእኽቲ ከምዝሰደደን ፡ ብመሰረት ነቲ ዝተሰደ ዘዋሪ መልእኽቲ ብምቕዋም፡  ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር  ምስ ዛጊት ኣስማቶሙን ጽፍሒ ስልጣኖም ዘይተነግረሎም፡ ሰበስልጣን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣካላዊ ርኽክባትን ዘተታት ከምዘካየዱን፡ ኣብቲ ዘካየድዎ ዘተታት ከምዘይተራዳዱኡን፡ ነቲ ዘካየድዎ ዘተ ድማ ናብ ስድራቤት ተማሃሮን ንኮሚተታት ወለዲ እታ ቤት ትምህርቲ  ክቕርቡ ብሙኻኖም ኣፍሊጦም፡  ንኮሚተታት ወለዲ እታ ቤት ትምህርቲ ብምሕባር፡  ኮሚተታት ወለዲ እታ ቤት ትምህርቲ ኣቕሪቦም መልሶም ብጹሑፍ ክምልስሎም ሙኻኖም ከምተሳነበትዎም” ይገልጹ።ድሕሪኡ፡  ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር   ምስ ኮሚተታት ወለዲ እታ ቤት ትምህርቲ  ተዛትዮም ፡ ንስድራቤት ተማሃሮ ኣኺባ ብምጽዋዕ ነቲ ኩነታት ክገልጽሎሙን ርእይቶታት ወለዲ ተማሃሮ ንክሰምዑ ብምባል ሰፊሕ ኣኼባ ብምጽዋዕ መግለጺ ን  ንህዝቢ ነቲ ኩነታት ኣመልኪቶም  ኣብ ዕለት 15/10/2017 ድሕሪ ምሃቦም ኣብ ወለዲ ተማሃሮ ቑጣዔ ከምተሰምዔ ነታ ቪድዮ ምርኣይን ምስማዕን ኣኻሊ እዩ። ከም መቀጸልታ’ዚ እኼባ’ዚ ኣብ 20 ጥቕምቲ 2017 ሓጂ ሙሳ መሓመድ ኑርን ካልኦት ዉሑዳት ሰባት ዝተወሰኽዎም ብጸጥታ እቲ ስርዓት ኣብ 5ይ መደበር ፖሊስ ከምትኣሱሩ ብንጹር ይገልጹ። ሳዕቤን እታ ኣኼባን ማእሰርቲ እዞም ውሩይን ቅቡልን  ሓጂ ሙሳ መሓመድ ኑር፡ ናይዚ ኩሉ ኩነታት እኩብ ድሙር፡  ነቲ ኣብ 31/10/2017 ዝተኸስተ ናይ ቅሬታ ናዕቢ ሙኻኑ ክራጋገጽ ዝክኣል ሓቂ’ዩ። ዕልመናዊ ፖሎቲካዊ ስርርዕ (A secular state) ክሳብ ዝኾነ፡ መንግስቲ ኣብ ትካላት ሃይሞኖታት ኢዱ ከእቱ የብሉን! ሃይሞኖታዊ ትካላት እዉን ኣእዳወን ኣብ ፖሎቲካዊ ጉዳያት ከእትዋ ዘይብሎም ከንሶም፡ ስርዓተ ኣስመራ ብቀጻሊ ብክፍሊ ሃይሞኖታዊ ጉዳያት ኣቢሉ፡ ብእብረ ኣብ ሃይሞኖታዊ ትካላትን ጉዳያትን ክኣቱ ከምዝጸንሔ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ። እዚ ጦብሎቕሎቃት ዝፈጠሮ ዕልቕልቕ ሙኻኑ ድማ ዘጣራጥር ጉዳይ ኣይኮነን።

ኣትኩረይ ፡-

ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ፡ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነትን ምልዓላትን (Civil disobedience) ሕጂ ሓድሽ ዝተራእያ ተርእዮ ኣይኮነን። ንትሕዞን ምሕደራ መሬትን ካልእ ሲቪክ መሰላት ኣልዒሎም ቅድሚ ሕጂ ዝተላዕሉን ብደረጃ ዓዲ ተንቀሳቂሶም ዓዲ ብሙሉኣ ዝተኣስሩ ከምዝነበሩ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈልጦ ጉዳይ እዩ። የግዳስ ኩሉ ዝላዓል ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ኣብ ክንዲ ክሳብ እቲ ገባቲ ስርዓት ዝወድቕ ዝቕጽል፡ ዉልዕ ይብል እሞ ኣብ ዝሓጸረ ስዓታት ድማ ተደርቂሱ ይተርፍ። ስለምንታይ ይመስለኩም?

ንኸምዚ ዓይነት ፍጻሜ ብኸመይ ብዉሑሉሉን ጥንቑቑን ብልሓት ንዓወት ትመርሖን ትኣልዮን እዩ። ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ዛጊት ክሳብ ሕጂ ንኸምዚ ሰላማዊ ኣጋባብ ብዉሑሉል ኣጋባብ ብዉጥን ፡ ዉጥን ሓደ ዉጡን ክልተ ዉጥን ሰለስተ ብምዉዳድ ብቕድመተከተል ክመርሕ ዝኽእል መሪሕ (vanguard-leadership) ዛጊት ኣይተፈጥረን ዘሎ። እቲ ምንታይስ እቲ ህዝቢ ካብቶም ኣብ ፖሎቲካ፡ ሰብኣዊ መሰላት፡ ኣብ ሲቪክ/ሲቪል ማሕበራትን ምንቅስቃስን ኣብ ናይተጻይ መራኸቢ ቡዙሓን ቁጽጽር ዝነጥፉ ዝነቕሔ ከንሱ ዛጊት ግን ናይ ገዛእ ርእሱ  ሲቪክ/ሲቪል ፡ ማሕበረ ኮማዊን ሞያዊን ዉዳቤ ብዘይምህላዉን እዩ።

ልዕሊ ኹሉ ከነስተብህላሉ ዝግባኣና መሰረታዊ ጉዳይ ኣሎ። ንሱ ድማ ኤርትራ ከምሓንቲ ናይ ፖሊስ-ሰራዊት ስርርዕ ዘለዋ ሃገር መጠን፡  ብሙሉኡ ኤርትራዊ ወትሃደራዊ ታዕሊም ዝወሰደን ኣጣቃቕማ ብረት ዝፈልጥ ስለዝኾነ፡ ዋላእዉን ብሰላማዊ ኣጋባብ ቃልሲ መሰሉ ንምርግጋጽ እንተነቀለ፡ ብቀሊሉ ንኣካላዊን ምርጻም ክቕየር ከምዝኽእል ዘማትእ ኣይኮነን።  ነቲ ዉዱዕ ክዉንነት ኣብ ግምት ኣእትዩ ዝመርሕ ዝበቕዕ፡ ህዱኡ ዓቕሊ ናይ ሲቪል ሓንጎልን ባህረያትን ዝዉንን  ናይ ዉሑዳን-ኣድማዕቲ ሰኪዔት መርበብን (effective minority networks) መሪሒነት ከድሊ’ዩ። እዚ ናይ ዉሑዳን-ኣድማዕቲ ሰኪዔት መርበብን ምስ ጹኑዕ ናይ ዜጋታት ህዝባዊ ዉደባታት ተዳማሚሩ፡ ኣብ ዉሽጥን ወጻኢን ከም መርፍእን ፈትልን ብምትእስሳር ንዘጋጥም ተረኽቦታትን ሲናርዮታትን ብዉጥንን ስሩዕ ስትራተጂን ስልቲን ክመርሕ ዝበቕዕ መሪሕነት ክፍጠር ኣለዎ። ከምዚ ዓይነት መሪሕነት እንተዘየሎ ኩሉ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ከምዚ እንጣጢዕ ኣብ ዝረሰነ ሞቕሎ ክቕሎ እንኮሎ ጠራዕራዕ እንዳበለ ካብቲ ዝረሰነ ሞቕሎ ናብቲ መጋርያ ሓዊ ዝነጥብ! ልክዕ ከምኡ ክኸዉን’ዩ። ኩሎም ዝሓልፉ ህዝባዊ ምንዓዓባት እብ ኤርትራ ድማ ከምዚ ዝጣሕመስክዎ ዕድላት’ዩ ኣጋጢምዎም።

ስለምንታይ ካብቶም ዘለዉ ዉዱባት ወይ ናይ ተጻይ ሓይሊ ንገለ ሑሩያት ሰባት ማሕበራዊ፡ ፖሎቲካዊ ኣካድያማዊ ክብደታት ዝዉንኑ ሓላፍነት ሂብና፡ ንከምዚ ዕማማት እቲ መሪሕ ሓይሊ ዕማም (task force) ዘይነዉጽእ ዝብል ሕቶ ክልዓል ይኽእል እዩ። ነዚ ኣገዳሲ ሕቶ ንምምላስ እቲ ኣብ ዝተፈላለየ ዉድባት፡ ሰልፍታት፡ ምንቅስቓሳት…ወ.ዘ.ተ ተወዲቡ ዝመርሕ ወይ ዝምራሕ ዘሎ፡ ካብቲ ዘለዎ ህቡብነት ሽሙን ተመዲቡ ዝሰርሓሉ ዘሎ ዕማም ዝደቀቀ ( ዘይቡቑዕ) ኮይኑ፡ ስስዑቱ (ego) ግን ኣዝዩ ዓቢ’ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ፡ ድማ ሎሚ ብሓደ ይጣረነፉ ንጽቢሑቱ ዝፋናጥሑን፡ ከምኡ እዉን እቲ ስስዕቶም ከም ሞቕሕ እግሪ ኮይኑ ኣብ ጉዕዞ ሓሊኹ ስለዝሕዞም ኣይሰርሑ ኣየስርሑ፡ ኣይመርሑ ኣይምርሑ ዝኾኑ።  እቲ ናይ ስስዕቶም ዳይነሚክስ ንስራሓት፡ ምትእስሳራቶም፡ ባህርያቶም፡ ስራሓቶምን ጉዕዞ ቃልሲ ሞቑሕ ኮይኑ ስለዝቕይድ ኣብ ሓደ ቦታ ኣብ ጋማን (መካነክ ረዉሕ)ተጸሚዱ ኣይንቅድሚት ድሕሪት ኣይንላዕሊ ንታሕቲ ብዉጥረት ተገቲሩ ዝተርፉን ዝተረፈን ብሙኻኑ’ዩ።

ኣብ መዛዘሚ ዓንቀጸይ፡ ቡቁዕ ህዝባዊ መሪሕነት ዘይብሉ፡ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ኣይዕወትን ስለዝኾነ፡ ንህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ዘታባብዑ ሮቓሒታት ክርኣዩ እንከለዉ ጥራይ ሰላማዊ ሰልፊ ምግባር ዘይኮነ ነዚ ዝመርሖ ጉሁዱን ስዉር ናይ ጽላሎት መሪሒነት ከነዋድድ ግቡእን መሰረታዊ ጉዳይ እዩ። ብዝኾነ ነቲ ኣብ  ዕለት 31 ጥቅምቲ 2017 ብተማሃሮን ስድራቤታት ተምሃሮ ቤት ትምህርቲ ኣልድያ ኣል እስላምያን ደገፉቱን ተማጻደቑቱን ዝተኻየደ ቁጡዔ ኣብ ልዓቱ ዘሎን፡ ዝተራእየ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት እቲ ቀንዲ ኣጋባብ ቃልሲ መፍትሒ ናይቲ መንቀሊ ዝኾነ ጸገም ሙኻኑ፡ ይኣምንን ብኡ መስረት ድማ ደገፌታይን ምትብባዓተይ ይህቦ ኣለኹ። ኩሎም በዚ ጉዳይን ካልእ ፖሎቲካዊ ጉዳያት ተኣሲሮም ዘለዉ ዜጋታት፡ መንግስቲ ኤርትራ ብዘይ ዉዓል ሕደር ክፈትሖም ይምሕጸን ኣለኹ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

m.zerut@gmail.com

08/11/2017

መወከሲታት፡-

[1]http://www.aljazeera.com/news/2017/11/eritrea-opposition-security-forces-kill-28-protesters 171101171043467.html

[2] https://www.youtube.com/watch?v=QZJ0mWg4esA

[3] https://www.youtube.com/watch?v=Khjf1-oAuDc

[4] https://www.youtube.com/watch?time_continue=1&v=5PXOikTD9ts

[5] http://50.7.16.234/hadas-eritrea/haddas_ertra_07102017.pdf

[6] http://www.emdhr.net/images/pdf/BidhoAntsarAtehasasbana.pdf

[7] https://tigrigna.voanews.com/a/discussion-on-recent-protest-in-samara/4098898.html

 

 

ኣብ ገዛእ ርእስኻ ሰላምን ሩፍታ ኣብዘይብልካ ህሞት፡ ምስ ከባቢኻ ሰላም ከተራጋግጽ ይክኣል ዶ ትብሉ?

ሕቶ ሰላምን ስምረትን ክልዓል እንከሎ ብሓፈሻ ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን፡ ብፍላይ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ከቢድ ዋጋ ከፊሉ ክሳብ ሕጂ ዘይራጋገጾ ጉዳይ’ዩ። ኤርትራዉያን ንነዊሕ ዘመናት ብዝተፈላለዩ ባዕዳዉያን ወረርቲ ዝተቐጥቐጥናን ኣዝዩ መሪር ሰዉራ ብእስትንፍስ ዘይህብ ኪናት ዝተሰነየ ስለዝሓለፍና፡ ልዕሊና ንሰላም ዝደልያን ዝብህጋን ክህሉ ኣይክእልን እዩ እኳ እንተዘይተባህላ፡ ሰላም ከምእንደሊ ርጉጽ እዩ። ስለዚ ንሕና ጽሓፍቲ እዛ ዓንቐጽ እዉን’ዚ ሕቶ’ዚ ክልዓል እንከሎ ከም ሰብና ንብህጎን ኣንጻር ሰላምን ስምረትን ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ካይንጉስጉስ እንጥንቀቀሉ ጉዳይ እዩ። ኣብ ቶሞክሮናን ሂወትናን ዝቁሹሹ ሰባት: ፖሎቲካዊ ዉድባትን መንግስታትን ስለዝበዝሑና ግን ነዚ ተላዒሉ ዘሎ “መዝሙር ሰላም” ንሰላም ተባሂሉ ስለዝተዘመረ ከምዘለዎ ንቅቦሎን ንስዕቦን ዘይኮነ፡ ዉድዓዊን ባዕላዊ ኩዉንነቱ ዝበሰለን ብኸመይ ኣጋባብ…ወ.ዘ.ተ ዝብሉ ካብ ነቐፌታዊ-ኣታሓሳስባ ዘመንጨዉ ሕቶታት ብምልዓል ክንፍትሾ ወሲና ኣሎና።
ብቀዳምነት ብንጹር ዝኾነ-ይኹን ሰብ ክፈልጦ ዝግብኣና ሓቕታት ኣሎ። ንሱ ድማ ፡ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብቡዙሕ ምትሕልላኻት ዝሰገረ’ዩ። ዋላ እቶም መራሕቲ ኢትዮጵያ ክሳብ ሕጂ ዘይዓርፍሉ፡ ካብ ኣፍደገ-ባሕሪ ጀሚሩ ክሳብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ሓደ ሃገር ናይ ምጥርናፈን ከይተረፈ፡ ቅድም ብመልክዕ ወራራት ራእሲ-ኣሉላ፡ ቀጺሉ ብፈደረሸን፡ ቀጺሉ ኤርትራ ከም ሓንቲ ክፍሊ-ግዝኣታት ኢትዮጵያ ብምጽንባር ንነዊሕ ወሎዶታት ተፈቲኑ ኣበርዒኑ ዝተረፈ’ዩ። እኩብ ድምር ናይ’ዚ ናይ ዓመጽን ምግባትን ተሞክሮ’ዚ ውጽኢት ናይ’ዚ፡ ኢትዮጵያውያ ንኤርትራ ኣብ ምስሳይን ምምራሕ፡ ኣብ ጊዜ እምባሮጣርያዊ ሃይለ ስላሴ፡ ቀጺሉ’ውን ስርዓት ደርጊ፡ ሕጂ እዉን ኣብ ጊዚያት ወያኔ ከምዘይተዓወተ ንመላእ ዓለም ዘጣራጥር ታሪኽ ኣይኮነን። ድሕሪ ኣዝዩ መሪርን ሰፍ-ዘይብል ዋጋ ዝተኸፍሎ ናይ 30 ዓመታት ሓንፈጽ ጎነጻዉን ፖሎቲካዊን ተጋድሎ፡ ዝተራጋገጸ ናይ ኤርትራ ልዑላዉነትን መሬታዊ ነጻነት እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ካብ ኢትዮጵያ ብቀጻሊ ዝዉርወር ጡሙሓት ከም መቀጸልታ ወትሃደራዊ ፖሎቲካዊን ዓወቱ፡ ብሕጋዊ ሪፈረንደም ሓንሳብ ንሓዋሩ መደምደምታ ክገብረሉ ፈቲኒ የግዳስ እቲ ዝጸንሔ ዕድላትን ጥሙሓትን ብኡ ክዉዳእ ከምዘይክኣለ ኣጸቢቕና ተረዲናዮ ኣሎና፡፡ ኤርትራ ይኹን ኢትዮጵያ ዋላ እንተደለያ ንዝምድና ናይ ክልቲኡ ሃገራት፡ ከም ድላያን፡ ክዉልዕዖን ክጥፍኦኦን ኣይክእላን እየን። እቲምንታይስ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ብኣንጻሩ ኢትዮጵያ ምስ ኤርትራ፡ ዘሎና ዝምድና፡ ከም ተራ ናይ ካልኦት ሃገራት ጎሮባብቲ፡ ከም ናይ ጂቡትን ኢትዮጵያን፡ ሶማልን ኢትዮጵያን፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ጥራሕ ኣይኮነን፡፡ ካብ’ዚ ብዕሙቐት ዚፈልዮ፡ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምድና፡ ብስልጣኔዊ፡ መግዛእታዊ፡ ደማዊ ቅድመሱሩት ዝምድናታት፡ ታሪኻዊ፡ ባህላዊ፡ ኤትኒካውን …ወ.ዘ.ተ ገጽታታት ስለዘለዎ፡ እቶም ናይ ፖሎቲካ ጨለታት ካብ ክልቲኡ ኣህዛብ ዝፈርዩ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ፍልልይ ምስ ተንካፊ ስነኣእሙራዊን ስምዒታዊን ብምትእስሳር ንምንጻሩ ስለዘሸግሮም ነቲ ህዝቢ እዉን ኣብ ሽግር የእትዉዎ። እቲ ምንታይስ ኤርትራዊ መቦቆል ዘለዎ ንኢትዮጳዊ መንነት ዝተቀበለን፡ ኢትዮጵያዊ መቦቆል ዘለዎ ንኤርትራዊ መንነት ዝተቀበሉ ቀንዲ መንቀሊታቱ እዚ ኣቀዲምና ዝገለጽናዮ ምትሕዉዋስ’ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ሓደ መራሒ ናይ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ እዉን ናቱ ትመስሎ፡ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝመርሕ ዘሎ ድማ ንኢትዮጵያ እንዳመርሔ ከንሱ ኤርትራ ናቱ ትመስሎ። ካብዚ ዝነቐለ እዩ ድማ እቲ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጉዳይ ዝተሓላለኽን ሰላምን ቅሳነትን ተሳኢኑ ዘሎ።
ኣብዚ ቅንያት’ዚ ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጵያ ናይ “መዝሙር ሰላም” ንህዝቢ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝብል ጭርሖ ብምልዓል ኣብ መንጎ ዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ሰላም ዘተ-ጽምዶ ክካየድ ሙኻኑ ብጹዑቕ ይጉስጎስን ብመንጽሩ ተቃዉሞታት የንሂ ኣሎ። ነዚ ህቦቡላ መንቀሊኡን መዕለቢኡን ዘይተፈለጡ፡ ብሃዉሪ ዝድግፍን ዝነጽግን ጽሑፋት ኣብ መራኸቢ-ቡዙሓን ሽታሕታሕ ክብሉ ይርኣዩ ኣለዉ። ዘደንጹ ነገር እንተሃልዩ ድማ ብቀጻሊን ብዘይስክፍታን ምስትዉዓልን፡ ህቦቡላ ምስተላዕለ፡ ብቅጽበት ዝላዓሉ ብብዝሒ ሰባት ምህላዉም’ዩ። ነቲ ተላዒሉ ዘሎ ህቦቡላ ካይፈለጥዎ፡ ካይመርመርዎን ካይተረድእዎ ድማ፡ ብጹሑፋቶም ገሊኦም ክጻረፉ፡ ክንእዱ፡ ክርዕሙ ወይ ክነጽጉ ይርኣዩ ኣለዉ። እዚ ጻዉዒትን ተበግሶን’ዚ ኣብ ኢትዮ-ኤርትራ ግርጭት ሓድሽ ነገር ኣይኮነን። ቅድሚሕጂ እዉን ገለ ኤርትራዉያን ዝወደብዎ ኣብ ንሓንቲ ለይቲ ንሓደ ሰብ $300.00 ዶላር ዝኽፈሎ ሆቴል ብምክራይ፡ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካ (USA) ኣብ 2011 ንሰላም ቀርኒ-ኣፍሪቓ ናይ ዘተ-ጽምዶ ኣልዒሉ ዝዘተየ ዋዕላ ተኻይዱ ነይሩ’ዩ። ከሙ እዉን ኣብ ትግራይ ነዚ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ፖሊሲ ኣይሰላም ኣይኩናት፡ ብሓፈሻ ነቲ ኣብ ዶባት ክልቲኡ ሃገራት ዝነብር ህዝቢ፡ ብፍላይ ድማ ንህዝቢ ትግራይ ይሃስዮ ስለዘሎ፡ እቲ ኣይሰላም ኣይኩናት ፖሊሲ ክቕየር ከምዘለዎ ዝጠልብ ተበግሶታት ብዉልቀሰባት ተጋሩ ተላዒሉ ከምዝነበረ እዉን ዝዝከር እዩ። እዚ ሕጂ መዝሙር ሰላም ቢሉ ተላዒሉ ዘሎ እዉን ብትሕዝትኡን ኣቃዉሙኡ ካብቶም ኣቐዲሞም ዝተኻየዱ ዝፍለ እኳ እንተዘይኮነ፡ ኣብ ስርዓት ኣዲስ-ኣበባ ብዉሽጡን ብደገን ኣብ ወጥሪ ኣብ ዝኣተወሉ ጊዚያት ብሙኻኑ፡ ምናልባሽ ከም ትኪ ካብ ተዓብዒቡሉ ዘሎ ወጮ ሽግራት መዉጽኢ ዶ ክጥቀሙሉ ይደልዩ ኣለዉ ዝብል ሓሳብ ቅጅል ይብለካ’ዩ።
ኣብ ዝሓለፈ ጊዚያት ገለ ካብ ላዕለዎት ክዋድራትን ናይ ፖሎቲካ ጨሌታት (elites) ተጋሩ፡ ከም ብዓል ኣቶ ገብሩ ኣስራት፡ ኣቶ ስብሓት ነጋን ፈሊጣናቶም ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ክጎስዕዎ ዝጽንሑ ዘረባታት ኣሎ። ንሱ ድማ “ ኣቀዲምና ኣብ ናይ ኤርትራ ኩነታት ዝነበረና ኣራዳድኣን ፖሎቲካዊ መርገጺታት ዳግም ግምታት ክግበሮ ኣለዎ” ብምባል ፡ ኣንጻር እቲ ኣቀዲሙ ዝነበሮም መርገጺታቶም ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ንክቕየር ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ከጽዕዱ ከምዝጸንሑ” ኩሉሰብ ዘዳመጾን ዝተረድኦን ጉዳይ’ዩ። ኣቀዲሙ ዝነበሮም መርገጺ ኤርትራ ናጻ ክትወጽእ፡ ህዝቢ ኤርትራ ልዕላዊን ሓራ ህዝቢ ክኸዉን እዩ ዝነበረ። ሕጂ ድኣ እንታይ ዘጣዕስ ጉዳይ ስለዝተረኽበ’ዩ ነዚ ሰፍ ዘይብል መርገጺኦም ከም ሰተታ ብቀሊሉ ክግልብጥዎ ዝዋናወኑ ዘለዉ? ይክኣል ዶ ይኸዉን? ነዚ ብዉሽጦም ዝሓስብዎ ዘለዉ መተግበሪ ዕድሜ፡ ናይ ወጻኢ ሃገራት ፖሎቲካዊ ደገፍን ንዋትን ክረኽብሉ ዝኽእሉ፡ ኣዝዩ ጸቢብ ዕድላት እኳ እንተኾነ፡ ባህግታቶም ከምቲ ጀነራል ጻድቃን ገብረትንሳኤ፡ ሓለቓ ስታፍ-ነበር ሰራዊት ኢትዮጵያ፡ ኣብቲ ምስ ኣዲስ ዘመን ዚበሃል መንግስታዊ ጋዜጣ ዚገበሮ፡ ኣብ 12 ሰነ 2017 ተሓቲሙ ዚተዘርግሐ፡ ነዊሕ ቃለ-መጠይቕ፤ ብሓጺሩ፡ ኢትዮጵያ ዓባይ ናይ ቀይሕ ባሕሪ ሃገር ምዃና፣ ዳግም ናይ ቀይሕ ባሕሪ ሃገር ኪትከውን ከም ዘለዋ፣ ቀይሕ ባሕሪ ንምቍጽጻር፡ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ይዅን ብዚዀነ መንገዲ፡ ዕድመ ሻዕብያ ምሕጻር፡ ንኢሳያስ ምልጋስ ከም ዘድሊ፣ ብምግላጽ የራጋግጾ’ዩ። እቶም ዓበይቲ ናይ ፖሎቲካ ጨሌታት ከምዚ እንዳበሉ፡ እቶም ንሳቶም ዝመልመልዎምን ዝልእኹዎሙን ክዋድራት ከመይ ቢሎም ኣንጻር እዚ ክሓስቡን ከተግቡሩን ይኽእሉ ኣብ እእሙሮና ምምላስ ከድሊ’ዩ።
ኪናትን ሰላምን ናይ ገዛእ ሩሱን ዓለምለኻዊ ሕጊታት ኣለዎ። ስለዚ ሃገራትን ኣህዛብን ብዓለምለኻዊ ሕግታት ተቀይዶም ክናበዩ ስለዘለዎም ። ንኪናትን ሰላምን ኣመልኪቱ ኣብ 24 ጥቅምቲ 1945 ኣብ ተግባር ዝዉዓለ ናይ ሕቡራት ሃገራት ቻርተር ከምዚ ዝስዕብ ብምባል ኣስፊርዎ ኣሎ፡-
1.ዓንቀጽ 2 (3) ኩለን ሃገራት ንዘለወን ዓለምለኻዊ ምስሕሓባት ብሰላማዊ መገዲ ክፈትሓ የማሕጽን።
2.ዓንቀጽ 2 (4) ኣባላት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዓለምለኻዊ ዝምድናታተን፡ ንናይ ካልኦት ሃገራት መሬታዊ ልዑላዉነትን ፖሎቲካዊ ናጽነተን ብዝጻባእ ዓይነት ሓይሊ ካብ ምጥቃም ወይ ክኣ ሓይሊ ክንጥቀም ብምባል ካየፈራርሓ ክቁጠባ ከምዘለወን የነጽር።
3.ዓንቀጽ 51 ሓንቲ ሃገር ንኻልእ ሃገር ብኣጽዋር-ኪናት ምስተጥቕዓ፡ ተጠቓዒት ሃገር ብዉልቃ ወይ ድማ ምስ ማሓዙታን ካልኦት ጉዱሳትን ብምትሕብባር ንርእሳ-ክትኻላኸል ሓይሊ ክጥቐም ከምትኽእል የነጽር።
ከምዚ ዓይነት ሕጊታት ምህላዉ እንዳፈለጡ ‘ዮም ብዓል ጀነራል ጻድቃን ገብረትንሳኤ ፡ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ኪናት ዝእዉጁ ዘለዉ። ስለዚ በቲ ሓደ ወገን መዝሙር ሰላም ብኻልእ ወገን ወረ ኪናት ከመይ ከምዝጥዓዓም ንምርድኡ ኣጸጋሚ እዩ።
ብዝኾነ እቲ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራ ዘሎ ጸገማት፡ ኣብ ላዕሊ ብሕጽር ዝበለ ኣሚትና እኳ እንተሃለና፡ ናብዚ ድሒሩ ኣብ 1998 ብዶብ ተሳቢቡ ዝተፈጥረ ግርጭት ገጽና ከነስተብህል መታን፡ ኢትዮጵያ ነቲ ኣቀዲማ ዝተቀበለቶ ዉሳኔ ዶብ ኮሙሽን ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዝተኣወጀ ብምቅዋም፡ ከም መተካእታ ናይቲ ዓለምለኻዊ ዉሳኔ ዳንነት፡ “ብመትከል ነቲ ዉሳኔ ተቀቢልናዮ ኣለና፡ የግዳስ ንኣታጋብርኡን ካልኦት ጉዳያትን ብዝምልከት ንምዝታይ ከም ቅድመኩነት ኣብ ዘተ ክንኣቱ ኣሎና ብምባል”፡ ነቲ ክካየድ ዝደልይዎ ዘተ “ሰላም” ዝገርሑ ብዓል 5 ነጥብታት እማሜ ኣብ 2004 ነዲፉ ከምዝኣወጀ ኩሉ ዓለም ዝፈልጦ ጉዳይ’ዩ። ኣየናይ ስርዓት እዩ ጸግዒ ናይ ዓለምለኻዊ ዳንነትን ሕጊን ከምዘለዎ እዉን ሙሉ ጊንዛቤታት ከምዞሎና ክርሳዕ የብሉን።
ቅድሚኡ ካብ ግንቦት 1998 ጀሚሩ ክሳብ እዛ ዕለት እዚኣ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተኸተልዎ ፖሊሲታት ናይ ኩሉእንትናዊ ዓቕምታት ናይ ምሽምራርን ወትሃደራዊ መናወራ ፖሊሲ (policies of containment and deterrence) ን ቀጺሉ ምስ ምእዋጅ 5 ነጥብታት ሰላም ፡ ፖሊሲ ኣይሰላም ኣይኩናትን (No Peace, No War) ብምድራብን ካልኦት ዝተፈላለዩ ዓለምለኻዊ ዲፕሎማስያዊ ሽርሕታት ብምጥቃም ንኤርትራ ኣብ ትሕቲ ማዕቐብን ዓለምለኻዊ ዲፕሎማስያዊ ተነጽሎ ከምትድቕደቕ ገይሮም እዮም። እዚ ንኤርትራን ፖሎቲካዊ ስርዓታን ብደም-ዋሕዲ ዝተጠቕዔት ሃገር (anaemic state) ኮይና ንናይ መልኣከ-ሞት ሃገር (phantom state) ከትቅየር ንምግባራ ዝተዋደደ ፖሊሲ’ዩ ነይሩ። እዚ ፖሊሲ’ዚ ብሃበስ-ቀደስ ዘይተገብረ፡ ከም ሳዕቤኑ ምዉዳቕ ስርዓት ኣስመራን ምብትታን ህዝቢ ኤርትራ ክጽበዩ ጸኒሖም እዮም። ስለዚ ከምተጸበይዎ ሙሉእ-ብሙሉእ ስለዘይሰርሓሎም ብመንጸሩ ንዖኦም እዉን ስለዝሃሰዮምን፡ እቲ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝተፈጥረ ኩነታትን ጂኦ-ፖሎቲካዊ ኩነታት ቀርኒ-ኣፍሪቃ ስለዝተቃያየረ ስርዓተ ኣስመራ ማይ-ሓይሊ ረኺቡ ብመንጸር ስርዓት ኣዲስ ኣበባ ሂወት ዘሪኡ ብምቅጻሉን ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጵያ ቀጻሊ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነትን ናዕብን ብእብረ ይቕጽል ብምህላዉን እቲ ናይ ምዕራብ ሃገራት ምድግጋፍ እንዳስሓወ ምኻዱ(እዚ ሕጂ “መዝሙር ሰላም” ዝብሃል ዘሎ “ሓድሽ ኣጋባብ” ተጠቂሞም ንህዝቢ ኤርትራ ነቲ ቀጺሎም ክወስድዎ ዝደልዩ ስጉምትታት ከዳልዉዎን ከላሙድዎን ዝደልዩ ዘለዉ ይመስሉ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኤርትራ ብደም-ዋሕዲ ዝተጠቕዔት ሃገርን ናይ መልኣከ-ሞት ሃገርን መንእሰያታ ኣብ መላእ ዓለም ፋሕ ዝበለ ሃገር ኮይና፡ ኤርትራዊ ሃገራዉነትን ሓርበኛነትን ድማ ብሓያል ናዕታ ብዉሽጥን ደገን ተሃሪሙ ክሳብ “ሰዉራ ኤርትራ ክካየድ ኣይነበሮን” ኣብ ምባል ኣብተበጽሓሉ እዉን’ዩ “መዝሙር ሰላም” ዝብሃል ዘሎ። እዚ ዘይተወደነ ኩዉንነት ዝፈጥሮ ነባሪ ሰላም ከ ክመጽእ ይኽእል ዶ?
1.ሰላም ብከመይ ኣጋባብ? ሰላም ቅድሚ ጽቡቕ ተረድኦ ግርጭትን ኪናትን ክትበጽሖ ይክኣል ድዩ?
2.ሰላም ብፉኑዉ ኣጋባብ ክራጋገጽ ዶ ይኽእል እዩ?
3.ደፋእትን ቀለስቲ ሰላም መን እዮም? ቀንዲ መላዕሊኦም (motive) እንታይ እዩ? ሕቶ ሰላም ድዩ ወይስ ሙቀት ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምዕቃኑን ኣጋዉል ኩነታቱ ኣዛሪብካ ንምፍላጡ እዩ።
4.እቶም ተዛተይቲ ሰባት ንመን ወይ ብመን ተወኪሎም እዮም ብዛዕባ ሃገርን ህዝብን ዝዝትዩ?
5.እዚ ዝሕሰብ ዘሎ ዘተ ጽምዶ-ሰላም ኣብ መትከላት ኣፍታትሓ ግርጭት ዝተሞርኮሰ ድዩ?
6.ተሳትፎን ምትእትታዉን (participation & interventions) ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኸ ብከመይ ክራጋገጽ’ዩ?
7.ሕቶ ምምልካት ዶብ፡ ሕቶ ሉዕላዉነት፡ ሕቶ ኣይሰላም ኣይኩናት…ወ.ዘ.ተ ክሳብ እቲ ናይሰላም ዘተ ዝዕወት ከምዘለዎ ክቕጽል ድዩ?……..ወ.ዘ.ተ ኣእላፍ ሕቶታት ክምለሱ ዘለዎም ኣለዉ። እዞም ሕቶታት እዚኣቶም ብርግጽ መልስታቶም ምስተፈልጠ ጥራይ እዩ ዘተ ሰላም ክካየድ ዝግባእ ኮይኑ ይስማዓና ኣሎ።
ስለዚ መን እዮም ነዚ ንድፊ ሰላም ሓንጺጾም ንምትግባሩ ተዳልዮም ዘለዉ? ሰለብሪቲ-ኢቨንትስ ዝብሃል ትካል ድዩ? ከመይሉ ሓደ ትካል ህዝቢ ወይ ህዝባዊ ትካል ዝኸዉን? እቲ ምንታይስ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሰላም ዝደሊ ኣህዛብ ይኹን እንበር፡ ክሳብ ሕጂ ስርዓት ኣስመራ ይኹን ስርዓት ኣዲስ ኣበባ፡ ህዝቢ ናይ ልቡን ድሌቱን ክገብር ዕድል ኣይሃቡዎን ዘለዉ። መን እዮም ከ ኣብዚ ዘተ ክሳተፉ ዝድለዩ ዘለዉ?
1.ፖሎቲካዊ ጨለታትን ፈሊጣን ኢትዮጵያ ዶ ይኾኑ?
2.ኤርትራዊ መቦቆል ዘለዎም ግን ንረብሓ ዓባይ ኢትዮጵያ ከራጋግጹ ዝደልዩ ዶ ይኾኑ?
3.ብኢትዮጵያ ዝሙወሉ፡ ገለ ካብ መራሕቲ ኤርትራዉያን ተቃወምቲ ዉድባት ዶ ይኾኑ?
4.ስደተኛታት ኤርትራዉያን ንኢትዮጵያ ከም መሳጋገሪ ንካልእ ሃገራት ዝጥቀሙላ ዶ ይኾኑ?
5.ፖሎቲካዊ ጨለታትን ፈሊጣን ኤርትራ ዶ ይኾኑ?
6.ኣብ ዲያስፖራ ዝነብር ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝመረጽዎም ተወከልቲ ህዝቢ ዶ ይኾኑ?
7.ኣብ ዉሽጢ ሃገር ዝነብር ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝመረጽዎም ተወከልቲ ህዝቢ ዶ ይኾኑ?……..ወ.ዘ.ተ???

ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘለዉ ፖሎቲካዊ ስርርዓት እንታይ ሙኻኖምን ብኸመይ ይሰርሑ ኣጸቢቕና ንፈልጥ ኢና። ካብ ኣፍሉጦና ዝነቀለ ድማ ክልቲኡ ስርዓታት ንቀርኒ-ኣፍሪቃ ሓደጋ ሙኻኖሙን ክእለዩ ከምዘለዎም ንመዝን። ምእላይ ናይዞም ስርዓታት ጥራይ ዘይኮነ መተካእትኦም’ዉን ብናይ ዘመናዊ ናይ ዜጋታት ሃገርን ፖሎቲካዊ ስርርዓት ኽኾኑ ንቃለስ። ናይ ኢትዮጵያ ጉዳይ ኢትዮጳዉያን ኣለዉዎ ፡ ናይ ኤርትራ ጉዳይ ድማ ኤርትራዉያን ኣለናዮ። ብዝኾነ ነቲ ኣይሰላም ኣይኩናት ኩነታት ብተክኒካዊ ኣዛራርባ እዘን ሃገራት ኣብ ኪናት ከምዘለዋ ስለዝምዘን፡ እቲ ኩነታት ንምፍትሑ ክልተ መገድታት ጥራይ እዩ ዘሎ። ሳልሳይ ወይ ራብዓይ መገዲ ወይ ሓሙኽሽታይ ሕብሪ ዝባሃል ነገር የሎን።
ቀዳማይ መገዲ ፍታሕ፡- እቲ ኣይሰላም ኣይ ኪናት ፖሊሲ ብስርዓት ኣዲስ ኣበባ ዝተገብረ ስለዝኾነ፡ ነዚ ፖሊሲ ከልዕልዎ ኣዝዩ ቀሊል እዩ። እዚ ፖሊሲ’ዚ እንተተላዒሉ፡ ብቀጥታ ናብቲ ዉሳኔ ናይ ዶብ ኮምሽን ኢትዮ-ኤርትራ ክመርሕ ስለዝኾነ፡ ነቲ ኣብ ካርታ ብስእሊ ሰፊሩ ዘሎ ዶብ (Boundary delimitation) ኣካላዊ ምምልካት ምግባር’ዩ። ስለዚ እዚ ስጉምትታት’ዚ ነቲ ናይ ሰላም መገዲ ሓደ ክልተ እንዳበለ ብቅድመተከተል ክመርሖ ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። ንምንጻሩ ዝኣክል፡ እቲ ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነበረን ዘሎ ግርጭታት ኣብ መንጎ ክልቲኡ ኣህዛብ ዘይኮነ፡ ኣብ ናይ ክልቲኡ ኣህዛብ ዝፈርዩ ዝገቡቱን ዝመርሑን ፖሎቲካዊ ስርዓታትን ፖሎቲካዊ ዉድባትን ዝነበረን ዘሎን’ዩ። እቶም ስርዓታት’ዮም ድማ ነዚ ክልተ ኣህዛብ ነንሕድሕዱ ዘፋልስዎ ዝነበሩን ዘለዉን እንበር፡ ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን መረስረታዊ ግርጭት የሎን። ነንሕድሕዱ ዝተቓራረበ ኣህዛብ ስለዝኾነ ብዘይ ገለ ጸገም ብሰላም ክነብር ዝኽእል’ዩ። ስለዚ ህዝቢ ኣኪብካ ንፖሎቲካዊ ስርዓታት ምዕራቕ ዶ ይቀልል ወይስ እቶም ፖሎቲካዊ ስርዓታት ብሕጊን ፍትሒን ተቀይዶም ኣብ ማዕርነትን ምክብባርን ዝተመስረተ ናይ ሰናይ ጉርቡትና ፖሊሲ ከምዝኽተሉ ምግባር? እንተሓንጊዶም ድማ ምእላዮም ጥራይ’ዩ ዘዋጽእ።
ካልኣይ መገዲ ፍታሕ፡- ነዚ ንምትግባር ድማ ነብሲ-ወከፍ ህዝቢ ንዘለዎ ምልካዉያኒን ሓዉሲ-ምልካዉያን ስርዓታቱ (totalitarian and authoritarian regimes) ክቅይር ክቃለስ ኣለዎ። ኣብ ክልቲኡ ሃገራት ህዝቢ ዝመልኮ ርትዓዉን ናይ ዜጋታት (civic)ፖሎቲካዊ ስርዓትን ሃገርን ምስተራጋገጹ፡ እቲ ሰላም ባዕሉ ከም ጽሓይ በርቂ ክዉላዕ እዩ።
ስለዚ ናይ ብሓቂ ሰላም ዝድለ እንተሃልዩ ብዓለምለኻዊ ሕጊ ተቀይድካ ናይ ማዕርነትን ምክብባርን ንናይ ሓባር ረብሓ ንምርግጋጽ ክሕሰብ ኣለዎ እምበር፡ ኣብ መጋራጃ “መዝሙር ሰላም” ተሓቢካ ንእኪት ምሕሳብ ናይ ኮንቱ ኮንቱነት እዩ። ዘተ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ክዕወት መጀመርታ እቶም ገዘፍቲ መሳናኽል ዝኾኑ፡  ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍን ሓዉሲ-ምልካዊ ስርዓትወያኔ ክእለዩ ኣለዎም። ድሕሪኡ ብዉሱናት ሰባት ወይ ብዝተሓርዩ ሰባት ጥራይ ዘይኮነ፡ በብጽፍሑ ህዝቢ ብቀጥታ ብተወከልቱን መራሕቱን ዝሳተፈሉ ክዉንነት ክፍጠር ኣለዎ።
ወድሓንኩም!
ብ :-
1.እስታዝ ኢብራሂም መሓመድን
2.መርእድ ዘርኡ
15/09/2017

http://www.snitna.com/articles/Ab-Betka-Rufta-Zeyblka-Ab-KebabiKa-Selam-YikealDo.php

ካብ ሕሉፍ ቶሞክሮ ክትርኤ-ትኽእል ሓዊ-ለይቶ!

ሳሕቲ ነገራት ይርኣዩኻ እሞ ብዛዕብኡ ክትጽሕፍን ክትዛረብን ኣይትደሊን፡ እቲ ምንታይስ ምናልባሽ ንህዝቢ ኣብ ምጥርጣራት ኣእትዩ፡ ካብ ቃልሲ ከየርሕቖም ስለዘስግእ እዩ። ብመንጽር’ዚ ርእይቶ’ዚ ሕቡር ህዝቢ፡ ሓያልን ንቁሑን ቃልሲ ስለዘካይድ ድማ ዝርኣየካ ነገራት ክትቃደሶ የታባብዓካ’ዩ።
ብዝኾነ ኣብዚ ዓለምና ንእስትራተጂኡ ዘይተገርሔ ኣንፌት ብሕነት ኣብ ትዉርወረሉ ዘላ ክዉንነት፡ ኣንፈቶም ዘይፈልጡ ኣህዛብ፡ ሃገራት፡ መንግስታትትን ተቃዉሞታቶም ምስዝህልዉ፡ ቀዳሞት ግዳይ ናይ ዓለምና ክኸኑ እዮም። ኣንፈትና ስለዝሳሓትና ታሪኽ ብሓሶት፡ ብዋጭዋጭታን ብባጫን ዝቕየር ስለዝመስለና ልዕሊ ደረት ኣእምራዊ ብቕዓትና፡ ልዕሊ ማሕበራዊን ፖሎቲካዊን ክብደትና፡ ልዕሊ ኣኳዳምያዊ ብቕዓትና፡ ተሞክሮናን መሰልናን ከነንሂ ስለንዉዕልን ንሓድርን ኣንፈት ጽምዶታት ቃልስና ስሒትና ኣብ መስርሕ ኪደት ርእሰ ቅትለት ንርከብ ኣለና።
ንታሪኽ ዝቕይር ህሞት እቲ ንርእዮ ኣንፈቱን ደረቱን ዝሳሓተ ርኡይ ተንቃሳቓሲ ኣግዕዞ ዘይኮነስ፡ እቲ ብቀሊሉ ክትርእዮን ክትድህስሶን ዘይትኽእል (ሙስጡር) ኣግዕዞ ጥራይ እዩ ዝቕይር። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝተቓለሰሉ ሰዉራ (ካብ1961-1991) ብዉሑዳን ኣብ ዉሽጠና ማዓንጡና ብመልክዕ ሰልፊ (E.P.R.P)ተወዲቦም ዝዓዩ ዝነበሩ፡ ንጉዑዞ ታሪኽን ትሕዝትኡን ከምዝቕየር ገይሮም እዮም። ሕጂ እዉን ብተመሳሳሊ እዮም ዝሰርሑ ዘለዉ። ነዚ ክዉንነት ፈሊጥና ፡ ህዝቢ ብጥበብ-ምድንጋራቶም ካይ ምእዘን፡ ካይታፋነን፡ ኣብ ዕንክሊሊን ኮንቱ ኮንቱነት ሃዋህዉ …. ወ.ዘ.ተ ከይኣቱ፡ ኣብ ዉዲታቶም ክይንሳፈፍ፡ ሰላል ካይብልን ካይሳራሰርን ናይ ምርድኡ ዓቕምታቱ ዝዓቤሉ ባይታ ክንፈጥር ክንቃለስ ኣሎና። ህዝቢ ብቁኑዕ-ሓቤሬታን ብቁኑዕ ዉደባን እንተተኣሳሲሩ፡ ልክዕ ከምቲ እቲ ብርሃን ንጸልማት ትስዕራ፡ ህዝቢ ነዞም መዳናገርቲ ክስዕሮም’ዩ።
ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ብኣትኩሮ እንተተዓዚብናዮ፡ ኣብ ዝተፋላለየ ጊዝየ ዝተፈላለየ ሕብሪ፡ መልክዕ፡ ኣስማት….ወ.ዘ.ተ ሒዙ ዝመጽእ ወይ ዝጋሃድ እኳ እንተኾነ፡ ተዳጋጋሚ፡ ጽምዳዉነትን ኣብ ክልተ ተጻረርቲ ሓይልታትን ፖሎቲካዊ መስመራትን ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ እዩ። ንሳተን ድማ፡-
1.እቲ ቀዳማይ ሓይሊ (ፖሎቲካዊ መስመር) ብፍላይ ንኤርትራዊ ሉዑላዉነት፡ ንኤርትራዊ ሃገርነት፡ ንኤርትራዊ መንነት፡ ንኤርትራዊ ምህናጽ ሃገርን ሃገርነትን፡ ንናይ ዜጋታት ሓርነትን ናጽነትን….ወ.ዘ.ተ ብሓፈሻ ድማ ንህዝቢን ሃገርን ኤርትራ ዝጻባእን ንምዕናዉ ዝቃለስ ሓይሊ እዩ።
2.እቲ ካልኣይ ሓይሊ (ፖሎቲካዊ መስመር) ብፍላይ ንኤርትራዊ ሉዑላዉነት፡ ንኤርትራዊ ሃገርነት፡ ንኤርትራዊ መንነት፡ ንኤርትራዊ ምህናጽ ሃገርን ሃገርነትን፡ ንናይ ዜጋታት ሓርነትን ናጽነትን…ወ.ዘ.ተ ብሓፈሻ ድማ ንህዝቢን ሃገርን ኤርትራ ንምርግጋጽ ወይ ክዉን ንምግባር ዝቃለስ ሓይሊ እዩ።
ካብቲ ስርዓት ንኤርትራ ተቃጻጺሩ ዝመርሓ ዘሎ ጀመሪ፡ ክሳብ እቶም ኣንጻሩ ደዉ ኢሎም ዘለዉ ንነብሶም “ደምበ-ፍትሒ” ኢሎም ዝሰምዩን ዝጽዕዱን ዝተፈላለዩ ሓይልታት ኣብ ዉሽጥን ዲያስፖራ፡ ኣብዚ ክልተ ፖሎቲካዊ መስመራት ዝጣቀለሉ (ዝምደቡ) እዮም። ካብዚ ክልተ መስመራት ወጻኢ ሳልሳይ መስመር ዝብሃል ብጭራስ የሎን።
ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብቶም ቀንዲ ዝመልኮም ሜላታትን ጥበባትን፡ ብሙስጡር ተወዲብካ ኣብ ዉሽጢ ሰፊሕ ግንባር መሪሕን ኣማእዛኒን ሰልፊ ፈጢርካ ምምራሕን ጥበብ ምድንጋር(the Art of Deception)ን’ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፡ በቲ ዝመልክዎ ሜላን ጥበብን ተወዲቦም፡ ኣብ ማዓንጣ ህዝቢ ተጸፍዮም፡ ንህዝቢ ኣብ ዕንክሊል ከምዝኣቱ ገይሮም፡ መዓልታዊ ዛዕባታት ብምፍጣር ቁምነገር ንከይገብር ዘማእዝንዎ ዘለዉ። ቀንዲ መማእዘኒ-ዘንጎም ድማ ጸረ ኤርትራዊ ሃገራዉነት፡ መንነት፡ ሓርበኛነት፡ ሰብኣዉነትን ዲሞክራሳዉነትን እየን።
ዓንቀጸይ ንምዝዛሙ ንዝኣክል ሕጂ እዉን ከም ኣመሎም ብፍላይ ነቲ “ህ.ግ.ደ.ፍ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር” ዝመርሕ ሕቡእ ሰልፊ ፡ ብሓፈሻ ድማ ብደረጃ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንሚሲጢራዊ ሰልፍታት ማለሊት(MLLT) 1983-1991 ን ህ.ሰ.ሰ.ኤ (EPRP) 1972-1992 ዝተክኤ ናይ ዉሑዳት ሰብ ረብሓ ሚስጢራዊ ሰልፊ ዘሎ ይመስእል! እቲ ምንታይስ ስርዓት ኣዲስ ኣበባን ስርዓት ኣስመራን ፖሊሲታቶም ነንሕድሕዱ ዝተሓጋገዝን ዝባራረን ልዕሊ ህዝቢ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብሙኻኒ’ዩ። ኣብ ከምዚ ፖሎቲካዊ ድሕሪ-ባይታታት፡ ቅድመ-ደማዊ ምትእስሳራትን ምቅሉፍላፋትን እቲ እንኮ መፍትሒ ካብ ዝንኣሰት ቦታን ካብ ሓደ ዉልቀ ዜጋ ጀሚሩ ንመላእ ዓለም ዝዝርጋሕ ህዝባዊ ሰኪዔትን፡ ኣብ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ ዝዝርጋሕ ዳይነሚክ ህዝባዊ ዉደባን ምስ ህዝባዊን ሰብኣዊን ኑጹር ዕታር-መትከላት ምስ ዝላፈን ጥራይ እዩ።
ወድሓንኩም!
መርእድ ዘርኡ
31/07/2017

ፍርሕን ፍቕሪን

ኣቃልቦና ዘድልዮ ድቐተ-ሓሳብ፡ ማካቬሊ ከምዚ በለ፡- ኣብ ሓደ እዋን ክትፍራሕን ክትፍቐርን እንተዘይተኻኢሉ፡ ኣብ ክንዲ ብተናጸል ክትፍቐርን ፡ ክትፍራሕ ይምረጽ ይብል “Better to be feared than loved, if you cannot be both.”።  ንኣባሃህልኡ ቁቡል ዝገብሮ ምኽንያታት የቕርበሉ እኳ እንተኾነ፡ ፍቕሪ ዶ ፍርሒ ይብርትዕ ንዝብል ሕቶ ገሊኦም ፍቕሪ ይብሉ፡ ገሊኦም ፍርሒ ይብሉ: ኣነ እዉን ምስቶም ፍርሒ ይብርትዕ ዝቡሉ ሰባት እየ። ፍርሒ ብግዳማዊ ሓይሊ ዝፍጠር ቀታሊ ሰብኣዊ መንፈስ ኒሕን ሕልናንን ስለዝኾነ፡ ብቀሊሉ ካብ ዉሽጣዊ መንፈስካን ህዋሳዊ ስምዒታትካን  ከተወግዶ ዘይትኽእል ብስግኣታት ዝተመልኤ ተንካፊን ሓላኺ ተርእዮ’ዩ። እቲ ምንታይስ  ነቲ ፍርሒ ኣብ ዉሽጢ ስነኣእሙራዊ ቅኒትካን ህዋሳትካን ዝፈጠረ ሓይሊ፡ እንተዘይፈሪሕካዮ(እንተዘይተማእዚዝካዮን ዘይተመለኽካሉን) ከም ሳዕቤኑ ሓያል ቃንዛን ዕንወትን ዘለዎ ስጉምትታት ኣብ ልዕሌኻን ስድራቤትካን ብምዉሳድ ዳርካ ስለዘርእየካ እዩ።

ከም ሉሉያት ግዳያት ናይዚ ክዉንነት፡ ገለ ሙሱልያትን ነቲ ኩዉንነት ብግቡእ ክርድእዎ ዘይክእሉ፡  ‘’ፍርሕና ቅንጢጥና ወይ ድማ ካብ ፍርሒ ናጻ ወጺና” ቢሎም ብምጽዓድ ፡ ፍርሒ ከምዘይብሎም መሲሎም ክርኣዩ ተባሂሉ፡ ሰብ ኣንጻር መላእ ሕብረተሰብ ክናጣጠፉን ክዛረቡን ይርኣዩን ይስሙዑን እዮም።  እቲ ዝወረዶም ቛንዛ፡ ገበን፡ ብትከት፡ ዓቕሊ-ጽበት፡ ጥፍሽና …ወ.ዘ.ተ ኣብ ልዕሊኦም ስነኣኣሙራዊ፡ ኣካላዊን መንፈሳዊን ኩነት ኩነታቶም ናይ ኣእሙሮን ማሕበራዊ ምዝንባላት ስለዝፈጥረሎም ድማ ኣንጻር እቲ ግዳይ ዝገበሮም ፖሎቲካዊ ስርርዕ ጥራይ ዘይኮነ ኣንጻር መላእ ሕብረተሰብ ይልዓሉ። ናብ ሓዉሲ ጽላሌ፡ ብትከትን ተነጽሎታትን ስለዝዓዝሮም፡ ካብዚ ንምዉጻእን ኣቃልቦ-ሰብ ንምርካብን ዉሕስነቶም ንምርግጋጽ ተባሂሉ ናብታ ቅድመ-ስሩት ዝምድናታት ማለት ዓሌት፡ ሃይማኖት፡ ኣዉራጃ …ወ.ዘ.ተ ስግሩ እዉን ሃገርን ህዝቢን ኣብ ሓደ ጊዚየ ከፍሩሱን ክሸጡን ክልዉጡን ናይ ምድላይ ድንዕታቶም ካብ ዓዉ ኢሎም ምዝራብ ኣይቁጠቡን። ስለዚ ናይ ከምዚኦም ዓይነት ጽላሌን ዝሓዞም ዜጋታትን ናይቲ ቀንዲ ፍርሒ ዝፈጠረ ፖሎቲካዊ ሓይሊ ተዳማሚሩ ነቲ ሕብረተሰብ ናብ ዓሚቕ-ፍርሕ ይድቕድቆ። ጠመቱኡን ጽምዶታቱን ኣብ ክንዲ ናብቲ ቀንዲ ፍርሒ ዝፈጠረ ሓይሊ ዝኸዉን፡ ናብቶም ቡቱኻት ይኸዉን እሞ ምርጫታቱ ጌጋ ይኸዉን።

ሓደ ሕብረተሰብ ምስ 5 ህዋሳቱ እንከሎ ፡ እንዳሰምዔ ዝጸመመ እንዳርኣየ ዝዓወረ ንኽከዉን ዘገድዶ ድንቁርና ዘይኮነ፡ ኣብ ኣዝዩ ዓሚቕ ፍርሒ ምስ ዝሽመም ጥራይ’ዩ። ንብፍርሒ ዝተዓዝረን ዝተማረኸን ሕብረተሰብ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዝርከብ ንከተረድኦን ከተእሙኖን እዉን  ኣዝዩ ኣጻጋሚ’ዩ። ምኽንያቱ እቲ ኣብ ልዕሊኡ ዝወርድን ዝፍጸምን ቃንዛን ገበንን ብሓደ ዘይኮነ ብእብረ ዝካየድ ሰለዝኾነ፡ እቲ ቃንዛ ብሓደን ኣብ ሓደ ጊዚየን ስለዘይስምዖ፡ ንምርድኡን ምምሕዳሩን የጸግም እሞ ጉጉይ ምርጫታት ይወሲድ። እዚ ጸገም’ዚ ድማ ብሓደ ንከይርዳእ፡ ንከይስምዖን ብሓደ ንከይልዓልን ይገብሮ። እቲ ኩቱር ፍርሒ እንዳሰምዔ ዝጸመመ እንዳርኣየ ዝዓወረ ንኽከዉንን ገለ ሰብኣዊ ህዋሳቱ ንከጥፍእ የገድዶ እዩ።

ንመረዳእታ ሓደ 2 ህዋሳቱ ማለት ናይ ምስማዕን ምርኣይን ህዋሳት ዘጥፍኤ ሰብ፡ ሓጋዚ ቴክነሎጂካዊ ንዋት ወይ ድማ ናይ ዓይነ ስዉራን ፌደላት ንምንባብን ምጽሓፍን ዘይተማህረ (Braille) ምስ ዝኸዉን ኣቡኡ ወይ ኣዲኡ ከምዝሞቶ ከመይ ጌርካ ከተርድኦ ትኽእል? ካብተን 5 ህዋሳቱ ዝዉንነን ዝተረፍኦ ናይምድህሳስ፡ ናይ ምስትምቛርን ናይ ምሽታትን ጥራይ እየን በዚኤን 3 ህዋሳት ከመይ ጌርካ ከተርድኦ ትኽእል? ፈጺምካ ስለዘይክኣል ፍታሕ ከተናዲ ኣሎካ። እቲ እንኮ ፍታሕ ድማ እቲ ዝሞተ ኣቡኡ እንተኾይኑ፡ ነዲኡ ከተምጻ ኣለካ ዳህሲሱ ኣዲኡ ከምዘላ መታን ክፈልጥ። ድሕሪኡ ኣቐንዛዊ ተረኽቦ ከምዘጋጠመ ንከተረድኦ ከተቀንዝዎ ስለዘሎካ፡ ብሓዊ ክትክሶ ኣለካ ማለት’ዩ። ብሓዊ ምስተኮስካዮ ገለ ቃንዛ ዝፈጥር ጉዳይ ኣጋጢሙ ከምዘሎን ኣቡኡ ምስ ኣዲኡ ካብዘይመጸ፡ ኣቡኡ ገለ ኮይኑ ከምዘሎ ግንዛቤታት ከሕድር’ዩ።

እቲ ዓሚቕ ፍርሒ ናብ ሓያል ትብዓት ንክቕየር፡ ነቲ ፍርሒ ዝፈጠረ ግዳማዊ ሓይሊ ግፍዕታቱ  ኣብልዕሊ እቲ ኣብ ፍርሒ ዝተሸመ ሕብረተሰብ፡  ካብዝነበሮ ንላዕሊ ከበርትዖ መታን መመሊሽካ ከተሰይጥኖ ይግባእ። ምስ ሰይጠነ መመሊሱ ነቲ ሕብረተሰብ ዳሩ ከምዝርኢ ክገብሮ ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን።  ከምሳዕቤኑ እቲ ሕብረተሰብ እንዳጨከነን ካብቲ ጭቛኒኡ እንዳተነጸለ ክመጽእ እዩ። ንመረዳእታ ንሓንቲ ድሙ ኣብ ዕጹዉ ጸቢብ ቦታ ዓጺኻ  ከም ትሓርቕ ግበራ፡ ዓቕላ ዝጸበባን ዝሓረቐት ድሙ ንነብሪ ክትቕየር ሙኻና ዝተፈተነ ተርእዮ እዩ። ስለዚ እቶም ፈጠርቲ ፍርሒ ጭቆንኦም ኣብ ልዕሊ እቲ ፍርሒ ዝፈጠሩሉ ሕብረተሰብ እንዳኸረረ ክኸይድ እንኮሎ ሕብረተሰብ ንነብሪ እንዳተቀየረ ከምዝኸይድ ዘጣራጥር ኣይኮነን።

ብኸምዚ ክዉንነት ዝሓለፈ ሕብረተሰብ ብቀጥታን ሃንደበትን ናብ ንቡር ቦቱኡን ዲሞክራሲ ከተሳጋግሮ እዉን ኣዝዩ ኣጸጋሚ ዝኾነሉ ህሞት ዘሎን ዘጋጥምን እዩ። ከመይ ገይሩ ዝብል ሕቶ ክልዓል ይኽእል ስለዝኾነ፡ ንመረዳእታ ዓሚትካዮ ዝጸናሕካ ዓይንኻ፡ ቓሕ ምስ ተብሎ፡ ጻዕቂ ጭራ ብርሃን ንዓይንና ስለዝደግሖ ሕዉዝዉዝ ከምዝብል ይገብሮ እሞ ናይ ምርኣይ ተኽእሎታትና ኣብ ጽልግልግ ይኣቱ እዩ። ብተወሳኺ ከም ልክዕ ብልጓም ተቀይዱ ዝኸይድ ፈረስ፡ ሉጓሙ ፈኒኻ ምስ ሓደካዮ ፈረስ ናብ ገደሉ ወይ ድማ ናብ ዘይትሓስበ መኣዝን ዝጋልብ፡ ሕብረተሰብ እዉን ከምኡ ንክኸዉን ዝተዋደደ እኩብ ሰብን እኩብ ድሪኺትን ዝዉንን ስለዝኾነ በቡቁሩብ ናብ ንቡር መኣዝኑ ከተማእዝኖ ከምዘለካ ዝግመት ጉዳይ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ፡ ነዚ ክዉንነት እዚ ብግቡእ ዝርዳእ ሓያልን እሙን መራሒ ከድሊ እዩ።

መርእድ ዘርኡ

26/03/2017