Category Archives: Articles

ኣግእዞ ቃልሲ ኤርትራዊት ጓል-ኣንስተይቲ

ኤርትራዊት ጓል-ኣንስተይቲ ኣብዚ እዋን’ዚ 58% ብዝሒ(demography) ናይ ሕብረተሰባት ኤርትራ ዘለዋ እያ። እዚ ዝኣክል ብዝሒ ዘለወን ኣካላት ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ፡ ዘሎን ዝመጽእ ቃልስታትና፡ ብዘይ ኣድማዕን ርትዓዊን ተሳትፉን ዝኾነ ይኹን መሰረታዊ ለዉጢ ኣብ ኤርትራ ክመጽእ ከምዘይክኣል ከም ማሕበራዊ ሕጊ ክንቅቦሎ ዝግብኣና ቁጽሪ ሓደ ሓቂ’ዩ። ኮይኑ ግን ደቂ-ኣንስትዮ እዉን ብንጹር ብዘይምትሕዉዋስን ምድንጋራትን ክፈልጥኦ ዝግብኣን መሰረታዊ ዛዕባ ኣሎ።

ንሱ ድማ ኤርትራዊት ጓል-ኣንስተይቲ ጽምዲ ጭቖና ማለት (ጾታዊ (ሕብረተሰብኣዊ)ን ስርዓታዊን) ከምዘለዋ’ዩ። ነዚ  ጽምዲ ጭቖና ብዘይ ኣፋላላይ ኣብ ሓደ ጊዚየ እቲቃለሰሉን ክትቃለሰሉን ዝግብኣ ሕቶ’ዩ። ብፍጾም ትኣምር መጀመርታ ነቲ ገባቲ ስርዓት ንእለዩ ድሕሪኡ ጉዳይና ከነርክበሉ ዝክኣል’ዩ ወይ ብመንጸሩ መጀመርታ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ንቃለሰሉ ነቲ ገባቲ ሳርዓት ንምእላዩ ካልኣዊ’ዩ ዝብሃል ኣይኮነን። ኣብ ሓደ እዋን ነዚ ድርብ ጭቖና ክልቲኡ ብምጥማር ማለት  (ምእላይ ገባቲ ስርዓትን ምእላይ ጾታዊ (ሕብረተሰብኣዊ) ጭቖና ክቀላሳሉ ዘለወን ሙኻኑ’ዩ።

እቲ ቀዳማይ እቲ ካልኣዊ ተባሂሉ ዝፋላለን፡ ነቲ ሓደ ኣወንዚፍካ ናብቲ ካልኣይ ኣቶኪረን እትቃለሳሉ ጉዳይ ኣይኮነን።  ክቃለሳ እንተኾይነን ድማ ዉደባ ከድልየን’ዩ። ዉደባ ዕላማ ኣይኮነን እንታይ ድኣ ንዋት’ዩ። እቲ ንዋት ድማ ኣብ ሓደ ጊዚየ ነቲ ኣብ ልዕሌን ተጻዒኑ ዘሎ ጽምዲ ጭቖና ዝኣሊ ንዋት ክኸዉን፡ ኣብ’ዚ ዝልዓል ኣገሳሲ ሕቶ ኣሎ፡ ንሱ ድማ ናጻ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ዶ ወይስ ኣብ ትሕቲ ፖሎቲካዊ ዉድብ፡ መንግስቲ፡ ምንቅስቓሳት….ወ.ዘ.ተ ዝናበን ዝማሓደርን ማሕበር ክኸዉን ኣለዎ ዝብል ሕቶ’ዩ።

ርእይቶይ ካብ ርእይቶ ተወዲበ ዝንቃለሰሉ ዘለኹ ምንቅስቓስ ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ዝፍለ ኣይኮነን። ንሱ ድማ “ናጻ ዝኾነ ርእሱ ዝኻኣለ ማሕበር ናይ ደቂ ኣንስትዮ” ክኸዉን ኣለዎ ዝብል ርእይቶ’ዩ ዘሎኒ። ስለምንታይ ዝብል ሕቶ እንተተላዒሉ ድማ ብንጹር ናይ ጥቕምታት ግርጭት (conflict of interest) ንኣግእዞ ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ስለዘእቱ’ዩ። ( ዝሓለፈ ተሞክሮ ብቀሊሉ ከምኣብነት ክዉሰድ ዝክኣል’ዩ)።

እቶም ኣብ ቃልሲ ምስኣተን ኮይኖም ዝቃለሱ፡ ብኣፎም እዮም ማዕርነት ደቂ-ኣንስትዮ ዝብሉ እምበር፡ ብተግባር ኣብ ኣባታዊ ማሕበረ-ቁጠባዊ ስርርዕ (patriarchal society) ተወሊዶም ዝዓበዩ ኣኽላብ ስለዝኾኑ፡ ኣታሓሳስብኦሙን ባህልታቶሙን ብኡኡ ዝተበከለ (contaminated) ብሙኻኑ’ዩ።

ወድሓንክን!

መርእድ ዘርኡ

m.zerut@gmail.com

02/06/2019

Advertisements

ቀንዲ-ሰራዉር፡ ኣብ ዉሽጢ ሓደ ወሎዶን፡ ኣብ መንጎ ክልተ ወለዶ ክህሉ ዝግባእ ምቅብባልን ምትኽኻእን፡-

እንተድኣ ነስተብህለሉ ሃሊና፡ ሓደ ኣገዳሲ ክኸዉን ዝግብኦ ነገር፡ ክስራሕ ዝድለ ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ኣሎ ፡ ንሱ ድማ መተክእታ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ወይ ድማ ንተቃዉሞ ጠርኒፉ ዝመርሖ መሪሕነት’ዩ። ሓቂ’ዩ ማሕበራዊን ፖሎቲካዉን ባዶነት ካይፍጠርን ፡ ነዚ ኣዝዩ ሓደገኛ መድረኽ ዝመርሕ መሪሕነት ምስ ሓድሽ ስነ-ሓሳብ ከምዘድሊ፡ ኣነ እዉን ዝሳማማዓሉ ከነስተብህለሉ ከም ዞለና ብቀጻሊ ክጽሕፎ ዝጸናሕኩ እየ። ነዚ መሪሕነት’ዚ፡ ኤርትራዉያን ንሕና ከም ኣንጻር ምልኪ ተጻይ ትካል እንተፈጢርናዮ ግርም፡ ከምልሙድ መሪሕነትና ኣብ ምፍጣር እንተሓንጊድና ድማ ንፍቶ ንጽላእ ናይ ምዕራብን ናይ ማእከላይ ምብራቕ ሃገራትን መንግስታት ከም ሓምድ ካርዛይ ናይ ኣፍጋኒስታን ን ኣሕመድ ሻለቢ ናይ ዒራቅ ዝነበሩ ፈጢሮም ክህቡና እዮም። እቶም ዝተፈጥሩ መራሕቲ ድማ ኣብ ክንዲ ንረብሓና፡ ንረብሓ ፈጠርቶም ዝኻና ሃገራትን መንግስታትን ከገልግሉ ሙኻኖም ፍሉጥ’ዩ።

ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ኢትዮጵያ ነዚ ኣብ ላዕሊ ዝጣሕመስክዎ መሪሕነት ንምስራሕ ቡዙሕ ጽዒራ እያ፡ የግዳስ ብፉሉጥ ምኽንያታት ኣይተዓወተትሉን። ኣብዚ እዋን’ዚ ዞባዊ-ፖሎቲካ ቀርኒ ኣፍሪቃ ስለዝተቀየረ፡ ቡዙሓት ዓበይቲ ሓይልታት ጥቅምታቶም ንምርግግጋጽ ይደልዩ ስለዘለዉ፡ ቡዙሕ ናይ ቡዙሓት ሓያላን ሃገራት ኢድ ምትእትታዉ ኣሎ። እዚ ምትእትታዋት’ዚ ንፖሎቲካዊ ኩነታት ዞባናን መሪሕነታቱን መልክዑን ቅርጹን እንዳትሓዘ ክመጽእ’ዩ። ንዝበለዩ ፖሎቲካዊ ስርርዓት ድማ፡ ብንረብሓታቶም ዘሰስዩ ስርዓታትን መሪሕነታትን እንዳቐየሩ ክመጹ እዮም።

ንጁቡቲ፡ ሱዳን፡ሶማል ንኤርትራ ንወትሃደራዊ ቃጽዕታት ንምቅያረን ዓቢ ፖሎቲካዊ ድንዕታታትን ገንዘባዊ ወፍሪታት ኣሎ። ዳርጋ ብምሉእታ ሃገር ጁቡቲ ንወትሃደራዊ ቃጽዖታት ናይ (ኣሜሪካ፡ ፈራንሳ፡ ጥልያን፡ ጃፓንን ቻይና) ተቀይራ ኣላ። ሱዳን ኣብ ዴሴት ስዋክን (ቱርክን ቐጠርን)፡ ኣብ ኤርትራን ሶማሊ-ላንድ (ሱዑድያን ኢማራት)፡ ኣብ ዓባይ ሶማልያ ድማ (ቱርኪን ኣሜሪካን)…ወ.ዘ.ተ ብመሬትን ሰማይን ባሕርን ክማሰሕኣን ጀሚረን ኣለዋ።

እዚ ኩዉንነት’ዚ ሓያል  ወትሃደራዊ፡ ጸጥታዊን ቁጠባዊ ስትራተጂ ድሪኺት ከምዘሎ ብንጹር ከረድኣና ይኽእል’ዩ። ስለዚ ብሓፈሻ ኣብ መላእ ዓለምና፡ ብፍላይ ኣብ ዞባናን ብዉልቂ ድማ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩዉንነት፡ ሙርኩስ ብምግባር ኢና፡ ኩነታትና ክንቅምርን ከነምሓድርን እንኽእል። ካብዚ ወጻኢ ምህዉታት ጥራይ ክኸዉን’ዩ። እዚ ኩነታት’ዚ ንኣብ ቀርኒ-ኣፍሪቃ ዘለዋ ሃገራትን ኣህዛብን ለዉጢ ንከምጹ፡ ዝደፍእ ክዉንነት ብሙኻኑ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ሱዳንን ኤርትራ ናይ ኣህዛብ ምልዕዓላት ዝርኤ ዘሎ።  ኣብ ኤርትራ እቲ ዉድዓዊ ኩዉንነት በሲሉ ስለዘሎ፡ ነቲ ባዕላዊ ክዉንነት ብዓይነትን ዓቐንን ንምዉዳቡ እዉን ተበግሶታት ኣብ ዉሽጥን ደገን ይኸይድ ኣሎ።

እዚ ተበግሶታት’ዚ ቅድሚ’ዚ ናይ ይኣክል ምንቅስቓሳት ተሓሲቡ ክኸዉን ይኽእል’ዩ፡ ንፍናን ረኺቡ ክካየድ ግን፡ እቲ ናይ ይኣክል ምንቅስቓስ ክደፍኦን ክጎቶን ከምዝኽእል ዘጣራጥር ኣይኮነን። እቲ ምንታይስ ኩሉ እቲ ኣጽቒጡ ዝዕዘብ ዝነበረ ዜጋ ይኣክል ብምባል ስለተላዕለ፡ ነዚ ምልዕዓል ህዝቢ፡ ዝመርሕ በሊሕ ጫፍ ንቕሓት መሪሕነትን ጹኑዕ ስነሓሳብን ስለዘድሊ፡ ሰብ ነብሳ ክትዉድብን ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ዉጥም ቅልቅል ክትብል ጀሚራ ኣላ። ሕጂ ግርም! ክመርሕ ዝደሊን ዝኽእልን ዜጋ እንተሎ ክመርሓና ክመጽእ ይኽእል’ዩ፡ ብመንጸሩ ህዝቢ ድማ፡ ክርዕሞን ክነጽጎን መሰሉ’ዩ።

እቲ ዝዓበየ ስንጊንጢር ኣብዚ ዝርኤ ዘሎ፡ ኣብ ክንዲ እቲ ናይ 1940: 50 ን 60 ታት ወለዶ፡ ነዚ ናይ ሕጂ ወለዶ ተሞክርኡ፡ ፍልጠቱን መሪሕነቱን ከማሓላልፍ ዝህቕን፡ ነቲ መዘንኡ ዝኾነ ናይ 1940: 50 ን 60  ታት ወለዶ ኣልጊሱ ክትክኦ ምድላዩን ፖሎቲካዊ ስልጣን ክዓትር ይእንፍት ብምህላዉ’ዩ። እዚ ወለዶ’ዚ ብዘለዎ ተመኩሮ ኣማእዛኒ፡ መኻሪን ንጹር ወሃብ ርእይቶን ክኸውን ጥራይ ምስተገብኤ ነይሩ። ከምዝመስለኒ ሉሙድ ሓደ ወለዶ ብዝቕጽሎ ወለዶ’ዩ ክትካእ ዝግባእ። ኮይኑ ግን፡ ኣብ ኤርትራ ፖሎቲካዊ ስርዓት ጨቢጦም ዘለዉ ይኹን መብዛሕትኦም መራሕቲ ተቃወምቲ፡ ዛጊት እቲ ናይ 1940: 50 ን 60 ታት ወለዶታት ኮይኖም፡ ነቲ ካባና ዝንኣሰ ወለዶ ከነስጋግር ቡቑዓትን ድሉዋትን ብዘይሙኻና’ዩ።

ብኸምዚ ዓይነት ርድኢትን ኣጋባብን፡ ነቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ጋግ ሰንሰለታዊ ምትኽኻእ ዕላምኡ ከነህርሞ ኣይንኽእልን ኢና። ዘለዉና ተመኩሮታትን ናይ ምሁርን ኪኢላን ጸጋታት፡ ብዓንደ ርእሱ ንሓድሽ ወለዶ ዝኣመተ ክኸውን ይግባእ። ካብዚ ሓሊፉ ግን ንመሪሕነት ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝመሳሰል ምድላዋት ክንገብር ንሓስብ እንተሃሊናን እንተኾና፡ ዳግማይ ካብ ጌጋና ኣይተማህርናን ማለት ኢዩ። ኣዝዮም በላሕትን ዝለዓለ ደረጃ ኣካዳሚያዊ ትምህርቲ ዝተማህሩ መንእሰያት ማእከላይ ዕድመ ሓድሽ ወለዶ ከምዘለዉና ክንፈልጦ ይግብኣና’ዩ። ስለዚ እዞም ክብ ኢለ ዝጠቐስክዎም ኣብዚ ዉጡር እዋን ብዘይ ወዓል ሕደር ኣብ ፈቐዶ ኩርንዓት ዓለም ዘለዉ ብቑዓት መንእሰይ ወለዶ ኣብ ምልላዮም ምዝናይ ዘድልየና ኣይኮነን። ስለዚ ሙልእ ጠመተና ግምታትናን ናብዚ ሓድሽ ወለዶ ከድህብ ኣለዎ።

እቲ ዘሕዝን ግን፡ ዝተሳእነ ዘይብሉ፡ ኣዝዮም በላሕትን ዝላዓለ ደረጃ ኣካዳምያዊ  ትምህርቲ ዝተማህሩ መንእሰያትን ማእከላይ ዕድመ ሓድሽ ወለዶ ከምዘይብልና፡ ዜጋታት ኣዒንቱን ኣጻብዑቱን ናብቶም ኣረገዉቲ ዓሳክር፡ ናብዚ ሕጂ ወዲቕናዮ ዘሎና ኩነታት ዘሳጡሑና  ክመርሕዎ የምልክትን የማዕዱ ብምህላዉ’ዩ።  ከምቲ ዝምሰል “ ዝጨነቆ ሰብኣይሲ ነፍሰ-ጾር የእቱ” ዝብሃል፡ ምርጫታት እንተዘይህልዋናስ ሕራይ፡ ምርጫታት ህሉዉ ከንሱ ንኡኡ ምምራጽ  ግን “ሰብ ኣንጻር ገዛእ ርእሱ” ተባሂሉ ክግለጽ ይክኣል።

ንጉዑዞ ታሪኽ ዝቕይር መብዛሕትኡ እዋናት፡ እቲ ብጋህዲ ትርእዮ ዘይኮነስ፡ እቲ ዘይትርእ’ዩ። ንሰዉራ ኤርትራ ካብ ( 1961-1991) ዝተኻየደ፡ ብፍጹም ዕላማታቱ ዘስሓቱ፡ እቲ ኣብ ዉሽጢ ህ.ግ.ሓ.ኤ  ብሚስጢር ተወዲቡ ዝሰርሕ ዝነበረ ሰልፊን ላዕለዎት ሓለፍቱን እዮም። እዞም ሓለፍቲ እዚኣቶም፡ ንሰዉራ ኤርትራ ከምተንኮቦት ጠቕሊሎም፡ ኣብ 1992 ኣብ ባሌኔኪ ንኣቶ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ዘረከብዎ ፡ ሕጂ መሪሖም ሓርነት ከልብስኹም፡ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ከሳጋግርኹም  ትጽበይዎምን ትሓስቡን እንተሃሊኹም ጌና ዕሽነትኩም ኣይሓደገኩምን ዘሎ ማለት’ዩ። እዚ ማለት ነቶም ትማሊ ንሰዉራ ኤርትራ ዕላማታቱን፡ ከምተንኮቦት ጠቕሊሎም ንኢሰያስ ዘረከቡና፡ ሎሚ ንክመርሑና ንቅቦሎም እንተድኣ ዄና፡ ኣብ ገዛእ ተሞክሮና፡ ንቕሓትናን ሰብነትናን መጥቛዕቲ ምክያድ ዝጽብጸብ’ዩ።

ኤርትራ መኻን ሃገር ኣይኮነትን። ኤርትራ ሓደሽቲ ወለዶ ሊቃዉንቲ ዝበተኸት ሃገር ኣይኮነትን።  ኤርትራ ብዘይካ መንእሰያት ናይ 1940: 50 ን 60 ታት ለባማት ዝሳኣነት ሃገር ኣይኮነትን! ከምኡ ስለዝኾነ፡ ዋላ ልዕሊ ኣይኒስታይን ፍልጠት ይሃልዎም፡ ዋላ ልዕሊ ሺክስፒር ህቡቡነትን ተፈላጥነትን ይሃልዎም፡ ዋላ ልዕሊ ትራምፕ ገንዘብ ይሃልዎም…ወ.ዘ.ተ ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ ማሕበራዊ ሰዉራ ክመርሕዎ ትሓስቡን ትደልዩን እንተሃሊኹም፡ ሕጂ እዉን ንዝሓለፈ ኣዕናዊ ታሪኽ ዳግም ንምድጋም ድሉዋት ኣለኹም ማለት’ዩ።  ስለዝኾነ ሕጂ ውን ጠመተና ናብ ሓድሽ ወሎዶ ክኸውን ተስፋ ይገብር። ነዚ ሓድሽ ወለዶ ዝላዓለ ብልሒ ጫፍ ንቅሓት መሪሒነት ክኸዉን መታን፡ ካባይ ጀሚሩ ኩላህና፡ መንእሰያት 1940ታት፡ 50ታት፡ 60ታት ዝነበርና፡ ነዚ ሓድሽ ወለዶ ቡራኼና፡ ተሞክሮና፡ ምኽርና…ወ.ዘ.ተ ንለግሰሉን፡  ቁኑዕ መንገዲ ከነትሕዞ ሃገራዊ፡ ህዝባዊ፡ ሞራላዊ ሓላፍነትና’ዩ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

m.zerut@gmail.com

02/05/2019

 

 

ለበዋ ንጻዊዒት ህዝባዊ ምልዕዓል ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ብዝምልከት፡-

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፡ ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ህዝባዊ ምልዓል (uprising) ክነቕል፡ ህዝባዊ ቆጸራ ክግበርን ኣብ ሓሙሽተ መሰረታዉያን ዕላማታት ዝተሞርኮሰ ሓድነት (unity of purpose) ክህሉ ክጋሳጎስ ጸኒሑ’ዩ። ነቲ ናይ ይኣክል ድፌኢት (momentum) ደረጃ ሙቆቱ ከምዘለዎ ኣብ ዝላዓለ ጥርዚ ዕርገቱ ተዓቂቡ፡ ጎኒ ጎኑ ድማ ህዝባዊ ምልዓል ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ከምዘድሊ ንህዝብና ነዉክኣሉ ኣሎና።  እዚ ምዉክኣት’ዚ ኣብ ስነ-ኣእሙራዊ ምቅርራብ ህዝብና ዓቢ ጊደ ከበርክት’ዩ። ዛጊት ብወገና ንህዝባዊ ቆጸራ ንምዉሳን ኣብ ዘኽእሉና ቅድመ- ምቅረራባት ኢና ንርከብ ዘሎና። በዳህቲ ቴክኒካዊ ነገራት ኣለዉ፡ ከም ኩሎም ዝተሰግሩ መሰናኽላት ብቃልሲ ክስገሩ እዮም።

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኣብ 21 መጋቢት 2019 ንህዝቢ ኤርትር ኣብዘን ዝስዕባ መሰረታዉያን ዕላማታት፡-

  1. ብዘይ ዉዓል ሕደር፡ ዶብና ይተሓንጸጽ!
  2. ብዘይ ዝኾነ ቅድመ-ኩነት፡ ናይ ፖሎቲካዊ እሱራትና ይፈትሑ!
  3. ናጽነትን ሓርነትን፡ ህዝቢ ይተሓሎ!
  4. ልዕልና፡ ጊዚኣተ-ሕጊ ይራጋገጽ!
  5. ምልካዊ ስርዓተ ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ካብ ሒዝዎ ዘሎ ፖሎቲካዊ ስልጣን ይዉረድ!

ብምዕሳል ብሰላማዊ ሰልፊ ከተማታትን ዓድታት ኤርትራ ክቛጻጸሮ ጸዊዕ’ዩ። ግን ዛጊት ብፍሉጥ ምኽንያታት ፉሉይ ስዓትን መዓልትን (ህዝባዊ ቆጸራ) ኣይገበረን። ስለምንታይ’ዘን 5ነጥብታት ዝብል ሕቶ እዉን ክልዓል ይኽእል’ዩ። ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ክምልሰልና ወይ ከተግብረልና ብምባል ኣይኮነን ኣልዒልናዩ ዘሎና፡ እንታይ ድኣ ብቀዳምነት ኣብ ኤርትራ ቦኺረን ዘለዋ ቀንዲ ዛዕባታት ብሙኻነን፡ ካልኣይ ድማ ዝኾነ ሰብ (ዜጋ) ዘገድሶ ወይ ቀዳምነታት ዝሰርዖ ነገር ኣለዎ። ገለ ዜጋ ሕቶ ሉዕላዉነት ሃገር፡ ምፍታሕ እሱራት፡ ሓርነት ዜጋ፡ ቅዋምን ቅዋምነትን፡ ምእላይ ዘሎ ገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት….ወ.ዘ.ተ ኽኸዉን ይኽእል’ዩ። ኩሎም ኤርትራዉያን ዜጋታት ብዝሓስብዎ ቀዳምነታት ብምልፋን ኣብ ዕላማ ዝተሞርኮሰ ሓድነት ብምፍጣር ከቃልስና ዝኽእል ኣግእዞታት ብሙኻነን’ዩ።

ብካልእ ወገናት እዉን እንተኾነ ተማሳሳሊ ጻዊዒታት ይካየድ ከምዘሎ ዘጣራጥር ጉዳይ ኣይኮነን፡ እንተኾነ ግን ንሓደ ህዝቢ ሰብ በብመገዱ ክጽዉዕ ዝኽእል እኳ እንተኾነ፡ ኣድማዒ ኣይመስለንን ዘሎ። እቲ ምንታይስ ቀዳማይ ንሓደ ሰብ ተላማሚድዎ ዘይጸንሔ ነገራት፡ ብሃንደበት ወይ ብቕጽበት ብጻዊዒት ጥራይ ክገብሮ እንተሓቲትካዮ፡ ስለዘይለሞዶን ዘይፈልጦን ኣይገብሮን ብሙኻኑ’ዩ። ክገብሮ እንተኾይኑ ናይ ምልምማድ መስርሕ ክሓልፍ ስለዝግባእ’ዩ።  ካልኣይ ድማ ንሓደ ህዝቢ፡ ንሓደ መሰረታዊ ክብጻሕ ዝድለ ዕላማ ብዝተፈላለየ ልሳን፡ ብዝተፈላለዩ ፖሎቲካዊ ጉጂለታት፡ ብዝተፈላዩ ንጡፋት ዜጋታት (activists) ክጽዋዕ እንተጀሚሩ፡ ኣብ ድንግርግር ክኣቱ ስለዝኽእል’ዩ።

ብዝኾነ፡- እወ መብዛሕትኡ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት፡ ነቲ በብእዋኑ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ክወርድ ዝጸንሔ መጽቐጥቲ፡ ገበን፡ ምጣኔ-ሃብታዊን ማሕበራዊን ዉድቐት፡ ሽርባት፡ ማእሰሪቲ ቅትለታትን ክዉህለል ድሕሪ ምጽንሑ፡ ኣብ ዝላዓለ ጥርዚ ምስበጽሔ፡ ብሓንቲ ማሕበራዊ ቛታ ብሃንደበታዊ ናህሪ-ስምዒት (spontaneously) ዝፍርሻሕ ማሕበራዊ ተረኽቦ እኳ እንተኾነ፡ ናብዚ ደረጃታት ዝደፍኤ ናይቲ መላኺ ኣሉታ ፖሊሲታትን ብኣንጻሩ ንዑ ዝቃወም ዝርኤን ዘይርኤ (unpredictable) ናይ ተጻይ ሓይሊ ኣብ መስርሕ ከሳላስሉ ዝጸንሔ ማሕበራዊ ሰዉራ ዝተሳእለ ኣድማዒ ዉጥን ስልቲን ስትራተጂን፡ ኣካላዊን ናይ ጽላሎት መሪሕነት፡ ትሕተ-ቅርጻ፡ …ወ.ዘ.ተ መርሓ ንዉሑስ ናይ ለዉጢ መዕልቦ (soft landing) ተሳናዲኢሉ ምስ ዝጸንሕ፡ ነቲ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት፡ ናብ ነገራዊ ሓይሊ ብምቕያር፡ ብዝዉሓደ ሓደጋታት ፖሎቲካዊ ስርዓት ክቅይርን ብዘይ ማሕበራዊን ፖሎቲካዊ ባዶኖት ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ክሳጋገር ጥጡሑን ዉሑሱን መስርሕ ክህልዎ’ዩ።

እዚ ኣቀዲሙ ዝተጣሕመሰ ባዕላዊ ሮቛሒታት ዘይተማልኤ ከንሱ: ዝግበር ተዳጋጋሚን ብዝተፋላለዩ ወገናት ጻዊዒት ግን ኣእዛን ህዝቢ ለሚድዎ ይጸንሕ እሞ፡ ኣብ ዕቱብ ኩነታት ንህዝባዊ ቆጸራ ኣብ ትሓተሉ እዋን ከም ሓደ ዕቱብ ቁምነገር ዘለዎ ወሲዱ ስለዘይቆጽሮ፡ ልክዕ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ፍላን ዝበሎ’ዩ ብምባል ክጎስዮ’ዩ። ስለዚ መታን ከምኡ ካይከዉን ኩላህና ጻዊዒታትና ንህዝቢ ከነዋሃህዶ ኣሎና፡ ዝብል ርእይቶ ኣሎኒ። ከምኡ እንተዘይጌርና ሕጽረታት ዲስፕሊን ዘስዓቦ፡ ንዚመጽእ መደባት ኣብ ምፉኻስ፡ ምብርዓን፡ ምብካልን …ወ.ዘ.ተ ኣሉታ ጽልዋታት ስለዝህልዎ፡ ኣዝዩ ሰፍ ዘይብል ክሳራታት ከዉርደልና’ዩ።

ናይ ኣህዛብ ምልዓል ማዓት ተሞክሮ እኳ እንተሃለወ፡ ሩሑቕ ካይ ከድና ክሳብ ሕጂ ዝካየድ ዘሎ ናይ ህዝቢ ሱዳን ምልዕዓል፡ ካብኡ እዉን ማዓት እንማሃሮ ነገር ኣሎኖ። ህዝቢ ዝመርሖ ይደሊ፡ ህዝቢ ኣብ ነፍስወከፍ ካልኢት ዝራኸበሉ መራኸቢታት የድሊ፡ መዓልታዊ ዘድሊ ጽሑፋት ዝጻሓፈሉን ዝሕተመሉን ትሕተ-ቅርጻ: ሓካይም…..ወ.ዘ.ተ የድሊ’ዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ይኹን ኣብ ሱዳን ዝተኻየደን ዝካየድ ዘሎን ምልዕዓላት ብፉኑዉ ብዘይ ዝኾነ ትሕተ-ቅርጻ ኣይነበረን ኣይኮነን።

ወድሓንኩም!

25/04/2019

መርእድ ዘርኡ

m.zerut@gmail.com

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2147560465287078&set=pb.100000994353646.-2207520000.1556212125.&type=3&theater

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2210250065684784&set=pb.100000994353646.-2207520000.1556212180.&type=3&theater

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2212408205468970&set=pb.100000994353646.-2207520000.1556212180.&type=3&theater

ንዓይ ኢልካ ኣይትግበሮ!

ብቀጻሊ ብኤርትራዉያን ነበርቲ ኣብ ወጻኢን ዉሽጥን መታን ካይቃለሱ ተባሂሉ፡ ዝቀርብ ሕልኩሱን ዘይረብሕ ምኽንያታት ኣሎ። ንሱ ድማ እቲ ኣብ ዉሽጢ ዝነብር ህዝብና፡ ኣርዑት ጭቆና፡ ሕሰምን መከራን ብቐጥታ ኣብ ሂወቱ ዝተጻዕነ ከንሱ፡ ነቲ ኣብ ወጻኢ ዝነብር፡ ከምዚ ብምባል ይኸሶ፡- እቶም ኣብ ደገ ትነብሩ ኣብ ሓደ እንተትሰምሩን፡ ደገፌታኹም ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እንተተቓርጽዎን፡ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ከምዚ ሻዲኑዎ ዘሎ ሻዲኑ ህዝቢን ሃገር ኣይምስኣበዳማን ነይሩ ይብሉ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፡ ክሳብ ንስኹም ገለ ትገብሩ፡  ንሕና ዋላሓንቲ ክንገብር ኣይንኽእልን ኢና ይብሉ። እቲ ኣብ ዉሽጢ ዘሎ መዓልታዊ ብስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እንዳተራማመሰ ከንሱ፡ ክሳብ እቶም ኣብ ደገ እንነብር ገለ ንገብር ኣጽቒጡ ክጽበ ማለት ድዩ? ንመን ከ ይገዶ?

እቲ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ድማ፡ ንሕና ኣሽሓት ማይልስ ካብ ሃገርና ሪሒቕና ስለእንርከብ ብቐጥታ ንገብሮ ነገር የሎን። እቲ ክንገብሮ ንኽእል፡ ነቲ ኣብ ዉሽጢ ሃገርና ዘሎ ህዝቢ፡ ልሳን ብሙኻን ንማሕበረሰብ ዓለም ከነእዉየሉን ክነግረሉን፡ ሎጂስቲካዊን ሞራላዊን ደገፍ ጥራይ ኢና ክንህቦ ንኽእል። እቲ ጸገም ብቀጥታ ነቲ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ህዝብና ተጻዒንዎ ስለዘሎን፡ ከምኡ እዉን ከምቲዝምሰል “በትሪ ኣብ ኢዱ ተመን ኣብ እግሩኻ” ስለዝኾነ፡ ኣብ ዉሽጢ ዘሎ ህዝብና  ንበይኑ፡ ከም ወሳኒ ናይ ለዉጢ ሓይሊ ሙኻኑ ብምዉሳድ፡  ንሕናን ናህናን ግደ ደጋፊ ሮቓሒ’ዩ ይብሉ። እቲ ኣብ ዉሽጢ ዘሎ ህዝብና ሓንቲ ስለዘይገበረ፡ እዞም ኣብ ደገ ንነብር ሓንቲ ኣይንገብርን ኢና ማለት ድዩ? ንመን ከ ይጥዕሞ?

እዚ ክልቲኡ ዝተፈላለየ ምኽንያታት ተዛማዲ ሓቕነት እዃ እንተሃለዎ፡ ብፍጹም ክኸዉን ዘይግብኦን ሓቂን ኣይኮነን። እቲ ምንታይስ ክልቲኡ ወገናት ነንሕድሕዱ ክጣማመትን፡ ነንሕድሕዱ ክካሰስን ፡ ነንሕድሕዱ ክዋናጀል…ወ.ዘ.ተ ሃገሩን ሂወቱን ንተስፋ ዘይብሉ ናይ መልኣከ-ሞት ሃገርን ከምትባድምን ኮይና ኣላ። ከምኡ ስለዝኾነ እዚ ደዉ ክብል ዘለዎ ቀንዲ ጉዳይ’ዩ። እቲ ኣብ ደገን ዉሽጥን ዝነብር ህዝብና፡ ካይተጣማመተ በብወገኑ ክገብሮ ዝግባእ ነገር ክገብር ጥራይ’ዩ ዝግባእ።

ንኣፍልጠኩም ዝኣክል፡ እዚ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ህዝብና ከምቲ ኣብ ዉሽጢ ሃገር ዘሎ ህዝብና ዝበልዖ፡ ዝሰትዮ፡ ዝክደኖ፡ ዝሰርሖ፡ ደቑ ዘምህረሉ፡ ስድራቤቱ ዝሕግዘሉ…ወ.ዘ.ተ ቁሩብ-ቁራቦ እኳ እንተዘይሳኣነ! ብናፍቖት፡ ሻቑሎትን ተነጽሎን ብሕልንኡ፡ መንፈሱን ሞራሉን ዝተሰባበረ’ዩ። ኩሉ ጊዚየ ሕማቕ ዜና: ብዛዕባ ሃገሩን ህዝቡን ክሰምዕ እንኮሎ፡ ቀልቡን ሓጎሱን ተሰሪቑ፡ ካይደቐሰ ካይበልዔ ብጓሂ ዝዉዕለሉን ዝሓድረሉን ዉሑድ ኣጋጠሚታትን ዕለታት ኣይኮነን። ስለዚ ኣብ ዉሽጥን ወጻኢን ዝነብር ህዝቢ ኤርትራ፡ በዚ ናይ ሃገሩን ህዝቡን ጉዳይ ባህርያዊ ጥብቆታት ስለዘተኣሳስሮ ማለት “ኣፍንጫ እንተትሃርመት ዓይኒ ትበኪ” ከምዝብሃል፡ ብሓባር ኣብ ቅዛነትን ወጥሪን ዝኣትወሉ ህሞት ዝበዝሔ ጊዚያት’ዩ።

ኣብ መዛዘሚ ዓንቀጸይ፡ እቲ ኣብ ዉሽጢ ዘሎ ኤርትራዊ ነቲ ኣብ ደገ ዘሎ ንምድሓን! እቲ ኣብ ደገ ዘሎ ኤርትራዊ ነቲ ኣብ ዉሽጢ ዘሎ ንምድሓን! ኢሉ ዘይኮነ ክቃለስ ዘለዎ፡ ንገዛእ ርእሱ ንምድሓን ሓርነቱ ንምርግጋጽ ኢሉ’ዩ ክቃለስ ዝግባእ። ከምኡ ስለዝኾነድማ  “ንዓይ ኢልካ ኣይትግበሮ! ኣነ እዉን ንዓኻ ኢለ ኣይገብርን እየ! ስለዚ ኣብ ዉሽጥን ወጻኢን እንነበ ኤርትራዉያን፡ ነንሕድሕድና ምክሳስን ምጥምማትን ሓዲግና፡ በብወገና ክንገብሮ ዝግብኣና ነገር እንተጌርና፡ ተግባራትና ከም መርፍእን ፈትሊን ክላፍነና’ዩ። እዚ ኣጋባብ’ዚ ንሃገርናን ህዝብናን ካብ ተሳጢሕሉ ዘሎ ሓደገኛ ኩነታት መድሓኒኡ ክኾኖ’ዩ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

03/04/2019

m.zerut@gmail.com

ኣገዳሲ ለበዋን ጻዊዕትን ፡ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንመንእሰይ ብሓይሊ ደፊኡ፡ ካብ ሃገሮም ንስደት ከምርሑ ንምግባር ተባሂሉ፡ ኣብ ከተማታትን ዓድታት ኤርትራ፡ ብቀጻሊ እስትንፋስ ዘይህብ ግፋታት ከምዝካየድ መዓልታዊ ይገብር ኣሎ። ስትራተጂ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ከምቲ ዓሳ ከተጽንት ባሕሪ ከተንጽፍ ዘሎካ “ለዉጢን ተቃዎሞን ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ንምቅታል መንእሰይ ኤርተራ ካብ ሃገሩ ተባሕጊጉ ክወጽእ ኣለዎ” ካብ ዝብል ኣረሜናዊ ሰረተ-እምነት ዝነቐለ’ዩ። ኣብዚ ዝሓለፈ 20 ዓመት ነዚ ስትራተጂን ስልቲን ክትርድእዎ ስለዘጸገመኩም ድዩ ግፈፍ እንተበልዎ፡ ብዘይ ገለ ተቃዉሞ እቲገፉን መንእሰይ እተካላብቱን ዘለኹም? መንእሰያት ምስ ገፈፍኩምን ምስ ኣካላበቱን ከ እንታይ ዓስቢ ስለዝዉሃበኩም’ዩ? ብዘይ ገለ ዓስቢ ንኣሕዋትኩምን ኣሓትኩሙን ኣካላቢትኩም እንታይ ዕግበት ይስምዓኩም? ብዝኾነ ጸቕጢ ናይ’ዚ ዝካየድ ዘሎ ግፋታት ‘ዚ፡ ነቲ መንእሰይ ናይ ለዉጢ ሓይሊ ካብ ሃገሩ፡ህዝቡን ስድራቤቱን ራሕሪሑ ከምዝነፍጽ ክገብሮ ጽኒሑ’ዩ። ሕጂ እዉን የንፍጾ ስለዘሎ፡ እቶም ትገፉን ክትገፉን ዕማም ዝዋሃበኩም ዘሎ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻልን ጸጥታን፡ ነዚ ኣዕናዊን ተንኮለኛ መዘዝ ዘለዎ ተልእኮ፡ ብትሪ ክትቃወምዎን እንቢ ብምባል ክትሕንግዱ ይጽዋዓኩም ኣለኹ።

 

 

 

 

ጠንቂ ምህሳስ ሃገራዉነትን ፣ምዕባይ ቅድመ-ሱሩት ደማዉን ሞሎኮታዊ ዝምድናታት ዝኾነ ዳይኔሚክስ፣

መቕድም፣

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ክኸዉን ካብቲ ቀንዲ ዘወሰነና ምኽንያት፣ ዓዉላማ ቀንዲ ዓለምለኻዊ መሪሕ-ምሕደራ ንምህላዉ ስለተገንዘብና እዩ። ኣብ ዓዉላማዊ ዘመን ከምቲ ኣብ 1970ታት፣ 80ታት፣ 90ታት…ወ.ዘ.ተ ዓይነት ኣዋዳድባ ተወዲብካ ክትቃለስን ከተቃልስን ስለዘይክኣልን ህዝባዊ ተሳትፎ ህዝቢ ንምርግጋጽ፣ ምስ ዘለናዮ ዘመን ዝጥዓዓም ኣዋዳድባን ስነሓሳብን ክህሉ ስለ ዝግባእ እዩ። ንዓዉላማ ኣዉንትኡን ኣሉቱኡን ብግቡእ ስለዝመዘና ድማ ብመገዲ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ኣቢሉ ከመይ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ዓቂብና ሓራ ዜጋን ሲቪላዊ ሕብረተሰብን ግዝኣት-ሕጊ ዝቅየድ ፖሎቲካዊ ስርዓት ክህልወና ከምዚኽእል ንምኽኣል ንቃለስ ኣሎና።

ሲቪክ ዲምክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኣብ ማእከል ፖሎቲካ መስመራትኤርትራ ከምዝግተር ኢና ጌርና ዘሎና። ነቲ ኣመና-ሩሑቕ ጸጋማዊ፣ ነቲ ኣመና ሩሑቕ የማናዊ፣ ወይ ድማ ነቲ ኣመና ጹሉል ዓይነት ሃገራዉነትን፣ ነቲ ኣመና ንኡሱን ጸቢብን ሃገራዉነት፣ ንማእከል ሓደ ሲቪካዊ መንነትን ሃገርነትን ንምስሓቡን ንምሽምራሩን ዘናጻጸረ ፖሎቲካዊ ጽምዶ እዩ። እዚ ጽምዶ’ዚ ነቲ ምድቓቕ ሃግውራዉነትን መንነትን ኣብ ምድሓን ዓቢ ጊደ ክጻወት ይኽእል እዩ ዝብል ግምታትን እምነታትን ኣሎና። ኤርትራ ቡዙሓዊ ሕብረተሰብ (heterogeneous) እኳ እንተኾነ፣ ናይ ፖሎቲካ ጨለታት ናብ ቅድመሱሩት ዝምድናታት ብምዉዳቕ ብኢትኒክ፣ ብሃይማኖት፣ ብቀቢላ…ወ.ዘ.ተ ንክንቃሳቀሱን ክዉደቡን ዝጎቶም ዘሎ ቀንዲ ጎታቲ ሮቛሒ ዓዉለማዊ ኩዉንነት እዩ።  ኤርትራ ከም ሃገርን ህዝብ መታን ክትህሉ ብግቡእ ዓለማዊ ፖሎቲካ ዓዉላማ ተረዲና መስመርና ከነነጽርን ቃልስና ክንስሕልን ስለዘሎና እዩ።

ነዚ ግምታትን እምነታትን ንምርድኡ ድማ  ዓዉለማ ብግቡኡ ምርድኡ ስለዘድሊ፣ ነዚ ኣብ ታሕቲ ቀሪቡ ዘሎ ትሕዝቶ ምርድኡ ከድሊ እዩ። ዲሞክራሲ ዲሞክራሲ ስለዝተባህለ ዲሞክራሲ ይትከል ማለት ኣይኮነን። ሃገር ሃገር ስለዝተባህለ፣ ሃገርን ሃገራዉነትን ከምዘለዎ ወይ ከምዝነበሮ ይቕጽል ማለት ስለዘይኮነ፣ ነቲ ክዉንነት ብልክዕ ክንርድኦ ስለዝግብኣና እዩ።

ጠንቂ ምህሳስ ሃገራዉነት ደፋእን ጎታት ሮቓሒታት ኣለዎ፣

  1. እቲ ዉሽጣዊ ደፋኢ ዳይኔምክስ ሮቓሒ፣ ቡዙሓዊ ሕብረተሰብ ን ዘይፍትሓዊ ፖሎቲካዊ ስርዓታትብምህላዉ እዩ።
  2. እቲ ጎታቲ ዳይኔሚክስ ሮቓሒ፣ ዓዉላማ (globalization) ምጣኔ ሃብታዉን ፖሎቲካዊን ምሕደራ( world order) ዝፈጥሮ እዩ።
  3. ዓለምና ብዉሑዳትን ኣዝዮም ሕቡራት ዝኾኑ ሕቡኣን-ማሕበራት ብዘዉጽእዎን ዝወሰንዎን ቅድን ዕላማ ፖሎቲካዊን ምጣኔ ሃብታዊ ስለትማሓደር እዩ።

ካብዞም ሰለስተ ዳይኔሚካዊያን ሮቓሒታት እቲ ዝሓየለ፣ ኣብ ክንዲ እቲ ዉሽጣዊ ሮቓሒ ዝኸዉን፣ እቲ ግዳማዉን ጎታቲ ሮቓሒ እዩ። ዝሓየለ ዝገብሮ ድማ ሰፍ ዘይብል ምጣኔ-ሃብታዉን ፖሎቲካዊ ሓይሊ ስለዝዉንን እዩ። ነዚ ኣቀዲመ ዝጣሕመስክዎ ብመርትዖ ንምስናዩ እስከ ነዚ ዝስዕብ ክዉንነት ንጣሕሙሶ፣-

ኣዝየ ብዓሚቅ ካይኣተኹ መዛኻኸሪ ክተንብህ፣ ካብ 1648 ዓመት ንዳሓር ዘሎ ጊዝያት ኣትሒዙ፣ ኣብ ዓለምና ኣህዛብ ብደረጃ ሪፓፕሊካት ክጥርነፋን ልዕላዉነተን ከራጋግጻ እኳ እንተጀመራ፣ እቲ ዝላዓለ ጥርናፌ ብደረጃ ስነሓሳብን ኣካል ሃገራዉነትን ሃገር ግን ታሪኻዊ ተረኽቦ እዩ። እዚ ንታሪኻዊ ተረኽቦ  ብክልተ መልክዓት ዝማዕበለ እዩ። እቲ ቀዳማይት ኣብ ቅድመ-ሱሩት ዝምድናታት (primordial) ተመስሪቱ ብዘገምታዊ ምዕባሌኡ (evolutionary) ናብ ዝላዓለ ጥርዝ ሃገር ዝተወደበ ኮይኑ፣ እቲ ካልኣይ ድማ  ዘመናዊ መልክዕ ን ዘመናዉነት (modernist) ዝሓዘ ናይ ዘመና ተርእዮ ዝላዓለ ጥርናፌ እዩ። ኣብዚ ካልኣይ መልክዕ ጥርናፌ ዘመናዉነታዊ ተርእዮ ሃገርነት ክልተ ዝተፈላለየ  ጉጂለታት ዝጠመረ እዩ። እቲ ቀዳማይ ኣብ 19 ን 20 ክፍሊ ዘመን ዝላዓለ ጥርዚ ምዕባሌ ኢንዱስትሪያላዊ ሰዉራ ኣዕዊተን ኣብ ዝላዓለ ጥርዝ ዝበጽሓ ክኾነ እንከሎዋ፣ እተን ካልኣይ ጉጂለ ድማ ኣብ ትሕቲ እዘን ሃገራት ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ነይረን፣ ናጻ ዝኾና ሃገራት ሳልሳይ ዓለም ሃገረ መንግስቲ (nation state) ዝመስረታ እየን።

ኤርትራዉያን ራኢና ማሕበራዊ ፍትሒን ብሓባር ብሰላም ንምንባር ክራጋገጽ ካብ ኮነ፣ ብዲሞክራስያዊ ቃልሲ ኣቢልና ዲሞክራስያዊ ዝኾነ ሕብረተሰብን ፖሎቲካዊ ስርዓት ንምጥያስ ፣ ነዚ ሎሚ እንሓልሞ ጽባሕ ጋህዲ ክንገብሮ እንደሊ ንምትግባሩ ዝቡዱሁና ዉሽጣዉን ግዳማዊ ብዶሆታት ብልክዕ ከነለሊ ኣሎና። ኣብ መእተዉየይ ከምዝጠቀስክዎ ካብ ዉሽጣዊ ብድሆታት ግዳማዊ ብድሆታት ስለዓቢ ብዕምቆት ምርድኡ ከድሊ እዩ።

ኣብ ማሕበረሰብ ዓለም ስነሓሳብ ህዝብን ሃገር ኣብ ሓደጋን ቅልዉላዉን ይርከብ ኣሎ። ኣብ ግምታትናን ብግብሪን ንህላዌ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ኣብ ዓንዲ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ክጽፈን ክዓቢ ከምዝኽእል ክንርኢ ዝጸናሕና፣ ድሕሪ ዓለማዊ ዝሑል ኩናት ምብቕዑ፣ ዓለምለካዊ ዓዉላማዊ ምሕደራ (world order) ምስተቀየረ ግን ሕቶ ሃገራዉነት፣ ሃገራዊ መንነትን፣ ልዕላዉነትን ሓቀኛ ዲሞክራሲ ኣብ ሓደጋ ተሳጢሑ ኣሎ።

ዓዉላማዊ ምሕደራ ንማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻ፣ ብፍላይ ድማ ንህዝቢ ሓንቲ ሃገር ኣብ ክንዲ ከም ሕብረተሰብ ወይ ህዝቢ ዝወስዶም፣ ከም ሓደ ኣህላኺ (consumer) ስለዝቆጽሮም ንሕቶ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገር ንሓደጋ ኣቓሊዑ፣ ንኣህዛብ ንትኹላዊ ምትፍናን (polarization) ይድቕድቆም። እቶም ብሓደ ሃገራዊ መንነት ዝጽዕዱ ዝነበሩ ህዝብታት ድማ ናብ ዝደቀቀ መንነት ተመሊሶም ክጽዕዱ ይድርኾም።

ኣብ ዓዉላማዊ ምሕደራ ፣ ስነ-ኪነታዊ ሰዉራ ንመራኸቢታትን ሓቤሬታ ንዓለምና ንኑእሽቶ ቁሸት እኳ እንተቀየራ፣ ብመንጸር እዚ ኣዉንታዊ ምዕብልና ድማ፣ ደቂ ሰባት ብሳጹን ናይ ኢንተርኔት መራኸቢታት (internet modems) ተጨዉዮም፣ ኣካላዊ ማሕበራዊ ርክክብ እንዳማእደደ ስለዝኸይድ ማሕበራዊን ኣካላዊ ተነጽሎታት ፈጢሩ ኣሎ። ኩሉ ሕብረተሰብኣዊን ፖሎቲካዊ ሽግራት ንምፍትሑ፣ ሕቶ እንካን ሃባን ስለዝኾነ፣ ደቂ ሰባት ኣብ ክንዲ ብኣካል ተራኺቦም ሽግራቶም ብእንካን ሃባን ዝፈትሑ ድማ፣ ሽዉሃት ድሌታቶም ንምዕጋብን ኣትሓሳስባታት ደቂ ሰባት ንምሙቛሑን ንምቁጽጻሩ ናይ ብማዕዶ ብጽሕፍ ኪናት ዘካይድሉ ኮይኑ ኣሎ። ዉጽኢት ናይ ከምዚ ንጥፈታት ድማ ንሕብረተሰብ ነንሕድሕዱ ከምዝናጻጸል ገይርዎ ኣሎ።

እዚ ሕብረተሰብኣዊ ምንጽጻል ፣ ነቶም ስግረዶባት ምጣኔ- ሃብታዊ ወፍሪታት ኣካይዶም ሕሱር ጉልበት፣ ሰፊሕ- ዕዳጋን ጥረ-ነገራት ንምምዝማዝ ዝነጥፉ ኣዝዮም ሃብታማት ዉልቀሰባት፣ ሃገራትን ዓለምለኻዊ ኩባንያታት (multinational corporation (MNC) ዕዱን ባይታ ፈጢሩ፣ እቲ ሃብታም ዝነበረ ኣዝዩ ሃብታም፣ እቲ ድኻ ዝነበረ ኣዝዩ ድኻ፣ እቲ ሓደ ሕብረተሰብ ዝነበረ ንቡዙሓዊ፣ እቲ ሓደ መነት ዝነበረ ንቡዙሕ ንኡሳን መንነት፣ እቲ ሓደ ሃገር ህዝቢ ዝነበረ ናብ ክልተ ወይ ሰለስተ…ወ.,ዘ.ተ ብምድቃቕ የዳቕቆምን ንሕቶ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ድማ ኣብ ምልክት ሕቶ ኣእትዩ የህዉትቶ። ሓደ ተቃላሳይ ኣብ ዉሽጢ ህዝቢ፣ ሓደ ዓሳ ኣብ ዉሽጥ ባሕሪ፣ ሓንቲ እስትንፋስ ኣብ ዉሽጥ ብደም ዓጽሚ ጭዋዳታት ጅማታት ዝተሃንጸ ፍጡር እዮም ዝነብሩ፣ ሓቐኛ ዲሞክራሲ ድማ ኣብ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ጥራይ እያ ክትምስረት፣ ክትዕንብብን ክትዓብ እትኽእል።

ካብ 17 ክፍሊዘመን ምህናጽ ሃገርነትን ዲሞክራሲ ኣትሒዙ፣ ደቂ ሰባት ንስነሓሳብ ሃገርን ህዝቢ፣ ክም ሓደ ፈጺሙ ክጉሰ ዘይክኣል መሰረት ዲሞክራሲያዊ ፖሎቲካዊ ኣምር ወሲዶም ክሰርሕሉ ጸኒሖም እዮም። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ኣብዚ መሰረት እዚ ዝተነጽፋ ሓያላት ሃገራትን ሃገራዊ መንነታትን ዝሃነጻ ናይ ምዕራብ ሃገራት ንርኢ ከምዞሎና ርጉጽ እዩ። እዘን ሓያላት ሃገራትን ሃገራዊ መንነታትን ዝሃነጻ ናይ ምዕራብ ሃገራት፣ ጸጋታተን ንምኽዕባት ንሳተን ዝቃጻጸርኦ  ምሕደራ ዓዉለማ ብምፍጣር ድማ ንዓለም ብሱዉር ወይ ብጋህዲ ይመርሓ ኣለዋ። ምሕያል ዓዉላማ ንሕቶ ሃገራዉነት፣ ልዕላዉነት፣ ስነሓሳብ ሃገርን ህዝቢ፣ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ብምፉኻስ ዕድላት ኣህዛብን ሃገራት ንሓደጋ ከምዝቃላዕ ገይርወን ኣሎ።

ብቀዳምነት ክንጸር ዘለዎ ሓቂ ኣሎ፣ ንሱ ድማ ዓዉላማዊ ምሕደራ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ስነ-ኪነታዊ ቅዲን ምሕደራን ጥራይ ኣይኮነን። እንታይ ድኣ? ብጫፍ ብልሒ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ስነ-ኪነታዊ ንጥፈታት እንዳቶጎተ ማሕበራዊ፣ ባህላዊን ፖሎቲካዊ ምቅይያራት (transformation) ዝፈጥር ስርዓት እዩ፣ ካብ ረብሓ ቡዙሓት ማሕበረሰባት ድማ ናይ ብኣጻብዕ ዝቁጸሩ ሰባት ኣብ ንነብረላ ዓለም ዘራጋግጽ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ኣብ ምዕራብ ዓለም ዝተወደበ ተጻይ ናይ ዓዉላማ ምንቅስቓስ (counter-globalization movement) ዘሎ። ዓዉላማ ሙዕቡል ናይ ሓቤሬታ ስነ-ኪነታዊ ሰዉራ ቅዲ-ቅድመ ሓሳብ ለዉጢ (paradigm shift) ስለዘራጋገጸ፣ ኣብዚ መዳይ እዚ ዘይካሓድ ኣዉንታ ግደ ከምዘበርከተ ዘይንፈላለየሉ ጉዳይ እዩ። ብመንጽሩ ዉድቀት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገር ስለዘራጋግጽ ግን ካብ ኣዉንትኡ ኣሉትኡ ዓብዩ ኣሎ።

ዓዉላማዊ ምሕደራ ከመይ ገይሩ እዩ ንዉድቀት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ጋህዲ ዝገብሮ?

1.ንኣምር ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ልዕላዉነት ጥሒሱ፣ ዞናዊ፣ ስግረ-ዞናዊ፣ ዓለምለኻዊ ምጣኔ-ሃብታዊን ፖሎቲካዊን ወትሃደራዊ ምትእስሳር ዝፈጥሮ መዘና ዘይብሉ ጸቕጥታት እዩ። ንመረዳእታ፣ዓለምለኻዊ ናይ ንግዲ ዉድብ (World Trade Organization) እንዳሃለወ ከንሱ ፣ኣብ ዉሽጢ እዚ ዉድብ እዚ ዝነጥፋ ካልእ ዝሓየለ ዉድባ ብምፍጣር ንከባቢኤን ስግረ-ከባቤኤ ብዓቢኡ ድማ ንዓለምለኻዊ ናይ ንግዲ ዉድብ ዝቃጻጸራን ምጣኔ ሃብታዊ ዉዲት ዘካይዳ ካብ ቡዙሓት ገለ ንምጥቃስ፣ ከም ዞባ ነጻ ንግዲ ሰሜን ኣመሪካ (North American Free Trade Agreement)፣ ምትእኽኻብ ኤዉሮጳዊ ምጣኔሃብታዊ ማሕበረሰብ (European Economic Community) ኣለዋ። ናይዘን ክልተ ዓበይቲ ዉድባት ዕላማን ንጥፈታት ኣብ ምጣኔ ሃብታዊ ወፍሪታት ፣ ምብሓትን ምቁጽጻር ድሪኺታት ዝመንጨወን ዝተጸምደን እኳ እንተኾነ፣ ንስግረ ደባዊን ዓለምለኻዊ ምጣኔ ሃብታዊ ወፍሪታተን ዘዉሕስን ጥጡሕ ባይታ ዝፈጥር፣ ጎኒ ንጎኑ ፖሎቲካዉን ማሕበራዊ ዘይሩጉኡነት ብምፍጣር ዝዝዉተር ጸቕጢ እዩ።

2. ድሕሪ ምዉዳእ ዓለምለኻዊ ዙሑል-ኪናት ኣብ ሞንጎ ምዕራብን ምብራቕ ክፍልታት ዓለምን፣ እቲ እናኣንቆልቆለ ዝኸይድ ዘሎ ኣድማዕነትን ተዛማድነት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ከም ቀንዲ መለለይ-ሕላገት ሃገራዊ መንነት፣ ብቛንቛ፣ ብኤትኒክ-ጉጂለ፣ ብቀቢላ፣ ብሃይማኖትን ብመሰል-ርእሰ ዉሳኔ ተሳቢቡ ዝራኣናዮ ምብትታን ኣህዛብን ሃገራት ዩጉዝላቪያ፣ ሶቪየት-ሕብረት፣ ሶርያ፣ሱዳንን ሶማሊያ…ወ.ዘ.ተ እዩ። ናይዚ ምብትታን’ዚ ጠንቂ ዉሽጣዊ ግርጭታት እተን ዝተበተና ሃገራትን ንምብትታን ዝጽዕሩ ዘለዉ ኣህዛብ ን ሃገራት ዘይኮነ፣ ካብ ስግረ-ዶባት ዝነቅል ስግረ-ደባዊ ምትእኽኻብ ዘታባብዖን ዝፈጠሮ ጸቕጥታት እዩ። ነቲ ዉሽጣዊ ቡዙሕነት ኣብ ክንዲ ንሓደ መንነት ክዓኩኽ ዝሕግዞ፣ ንትኹላዊ ምትፍናን ክኣቱ ዝያዳ ሓሸዋ ይዉስኸሉ ኣሎ።

ዲሞክራስ ብዝበለጸ፣ ኣብ ክሊ ሃገራዊ፣ ፖሎቲካዊ ዉደባን ስልጣ ዝጋሃድ፣ ዝሰርሕን ዝዓቢ መስርሕ እዩ። ዓዉለማ ንኣገዳስነት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ብምፍጋር ከምዘንቆልቁልን ከምዝዳኸም ስለዝገብሮ፣ ዲሞክራሲ ብሓፈሻ፣ ብፍላይ ድማ ንሓፋዊ ዲሞክራሲ (liberal democracy) ኣብ ዓለምና እንዳተዋሰነን እንዳተዳኸመ ይኸይድ። ስለምንታይ? ዓዉላማዊ ምሕደራ ነቲ ንነዊሕ ዘመናት ኣብ ግምታት ኣእምንሮናን ተግባር ከም ዉሁብ ዘይተርፍን ፈጺሙ ዘይጉሰ መሰረታዊ ፖሎቲካዊ ኣምር ናይ ደቂ ሰባት ወሲድና፣ ብኡ መሰረት ተጥርኒፍናሉ ዝጸናሕና መንነት ብስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ዝተሃንጸ ራሕሪሒና፣ ኣብ ክንዲ ብምርዓም ብጸቅጢ ፣ ሓድሽ ዓለምለኻዊ  ቬርገሳዊ መንነት ክልብሰና ስለዝማጣጠር፣ ኣህዛብ መንነቶም ኣጥፊኦም ኣብ መንነታዊ ቅልዉላዋት ይድቕደቑ እሞ፣ ኣብ ዉሽጢ ዝተፈላለዩ ሕብረተሰባት ማሕበራዊ ወጥርታት፣ ዘይምትእምማን፣ ፍርሕታትን ምሕንጋድን ፈጢሩ፣ ናይ መንነት ፍሉይነታት ግን ኩሉእንትናዊ ምልኣት ዘለዎም ቅድመ-ሱሩት መንነታት ከምዝባርዑ ይገብሮም። ኣብ ኮንጎ፣ ዩጉዝላቪያ፣ ሶማል፣ ሱዳን…ወ.ዘ.ተ ዝራኣናዮ ተሞክሮታት ናይ መንነት ሃንደበታዊ ምቕይያራት ምስ ቅድመ-ሱሩት ዝምድናታት ነዉጺታት ናይ ምትእስሳር ጸባያት ዘለዎ እዩ።

ንፖሎቲካዊን ኣምር ዲሞክራሲ ከም ሓሳብን ተግባር፣ ካብ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ነጺልና፣ ክንጥቀመሉን ከነተግብሮ ኣብ ንህቕን እዋናት ሙስሉይ እንበር ሓቀኛ ዲሞክራሲ ኣይከዉንን። ንመረዳእታ ኣብ ገለ ሃገራትን ኣህዛብ ዲሞክራሲ ከምዘሎን ኣብ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ዝተነጽፈን ዝተነድቀን ከምስሉ ፣ ካብተን መሰረታዉያን ኣዕኑድ ዲሞክራሲ ዝኾና ሓንቲ ፣ ሰብ ክዋዳደርን ክመርጽን ክምረጽ መሰሉ ብምርግጋጽ ፣ ናይ ዉድድር ምርጫታት የፍቕዱን የካይዱን እዮም። ኣብዚ ምርጫታትን ዉድድራትን ድማ ብዘይካ እቲ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዓቲሩ ዘሎ፣ ሓድሽ ኣብ ስልጣን ዝመጽእ ሰብ የሎን። ከም ገለ ህዝቢ ነቲ ዘዳሉዉሉ ማሕለኻታትን ዉዲታትን ጥሒሱ ካልእ በደላ ሰብ እንተመሪጹ ብሻንብቆ-ብረት ይስሃሉዎ፣ ንትኹላዊ ምትፍናን ኣእትዮም ህዝቢ ነንሕድሕዱ የቃትልዎ ወይ ድማ ነቲ ናይ ምርጫ ወረቓቕቲ ብምንዳድ ንሳቶም ከምዝተዓወቱ ይእዉጁ፣ እዚ ድማ ወትሩ ኣብ ሳልሳይ ዓለም ሃገራት ዝተራእየ ተርእዮታት ኣብ ኮንጎ፣ ኬንያ፣ኢትዮጵያ…ወ.ዘ,ተ ከም መርትዖ ዘለዎ ተሞክሮ ተራእዩ እዩ።

ፖሎቲካዊ ኣምር ዲሞክራሲ ብንጹር፣ ኣብ ፍጹምነት ጽኑዕ ኣዋዳድባ ህዝቢ፣ ሃገርን ፖሎቲካዊ ስልጣ ተሞርኪሱ ድሌት ቡዙሓት ዘራጋግጽን፣ መሰል ዉሑዳት ድማ ዝግብኦም መሰላት ካይንፈጎም ጽኑዕ ዕርድን ዋልታ እዩ። ብወሰንቲ ናይ ፖሎቲካ ጨለታት (dominant group or elite) ስዉራትን ጉሁዳት ጉጂለታት ዝዝወር፣ ዝቅለስን ዓቢ ህዝባዊ፣ ሃገራዊን ዓለምለኻዊ ዉሳኔታት ዝዉሰን እንተኾይኑ፣ እቲ ቆይሙ ዘሎ ትካላዊ-ጉጂለ (Establishment) ናይ ስልጣን ፍጹሙነት ስለዝጎድሎ፣ ኣዝዩ ቱሑት ዲሞክራስያዊ ባህርያት ዘለዎም፣ ሙስሉያት ዲሞክራስያዊ ትካላት እዩም። እዞም ሙስልያት ዲሞክራስያዊ ትካላት ድማ ብካልኦት ናይ ወጻኢ ሃገራት ብስም ዘይመንግስታዉያን ትካላት ወይ ዉድባት (NGO) ተተኪኡ ሃገራዊን ህዝባዊን ትካላት እንዳጸነተን እንዳተተክኤን ይኸይድ፣ ኣብ ክንዲ ንዝበዝሔ ኣህዛብ ዓለም ረብሓታት ዘራጋግጹ ድማ፣ ረብሓ ናይቶም ዉሑዳት ዝቋጽጸርዎ የገልግሉ። ንመረዳእታ፣- ዉድብ ሕቡራት ሃገራት (UN)፣ ዓለምለኻዊ መንግስታዊ ዉድባት (IGOs)፣  ምጣኔሃብታዊን ምዕብልና ምትሕብባር ዉድብ (OECD) ፣ዓለምለኻዊ ናይ ሰራሕተኛታት ማሕበር (ILO); ኤዉሮጳዊ ጸጥታዊ ምትሕብባር ዉድብ (OSCE)፣ ዓለምለኻዊ ናይ ንግዲ ዉድብ (WTO) ዓለምለኻዊ ናይ ገበነኛ ቤትፍርዲ (ICC or ICCt)…ወ.ዘ.ተ እየን።

ሓደገኛ መስርሕ ዓዉላማ ንሓቀኛ ዲሞክራሲን ዲሞክራስያዊ መስርሕ ኣስጋኢ ዝኾነሉ ዘሎ  ሓደ ጭቡጥ መርትዖ ኣሎ። ንሱ ድማ ዓዉላማ ንስልጣን ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ማለት ነቲ ቀንዲን ወሳኒን ምንጪ ሰረተ-ህልዌ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ብዘይ ገለ ንሕስያ የዳቕቆ፣ የዋስኖን ይጎስዮን ምህላዉ እዩ። እቲ ምንታይስ  ምስ ስግረዶባዉነት (trans nationalization) ናይ ምጣኔሃብታዊ ንጥፈታት ተኣሳሲሩ ኣብ ፖሎቲካዊ፣ ማሕበራዊን ባህላዊ ሂወት ኣህዛብ ብቀጥታ ስለዝጸሉ እዩ። እተን ሃገራት ወይ ኣህዛብ ኣብ ክንዲ ኣብ ማሕበራዊ-ጸጋታተንን ስነሓሳብ ህዝቢን ሃገርን ዝተሞርኮሰ ፖሊሲታት ዝሕንጽጻ፣ ብስግረዶባዉነት ፖሊሲታትን ኣንፈተን ስለዝስሕታ፣ ካይተረድኤንን ተገዲደን ግሊያ ናይ ስግረዶባዉነት ፖሊሲታት ይኾና። ሓንሳብ ኣንፈተን መሰጥፍኣ ድማ ኣብ ቡሩሱል፣ ሎንደን፣ ዋሺንግቶን…ወ.ዘ.ተ ኮይኖም እንታይነቶም ብዘይፍለጡ ሕቡኣን ወይ ናይ ፍሉይ ረብሓ ጉጂለታት (secret societies &special interest groups) ይዉሰን። ካብቲ ዝወሶኑልካ ፍሕት ክትብል እንተፈቲንካ ድማ ዝተፈላለየ ሽርሕታት፣ ጸቕጥታትን ዉዲታት ኣብ ልዕሌኻ ብምትግባር ኣዳኺሞም ካብ ስልጣን ይኣልዩኻ ወይ ድማ ነቲ ሕብረተሰብ ንትኹላዊ ምትፍናን ኣትዮም ኣብ ኩናት-ሕድሕድ ትደቅዲቓ ነንሕድሕድካ ከምዝዋዳእ ይገብሩዎ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፣ መብዛሕትኡ ጊዝያት ዝርኤ ተሪዮታት፣ ኣህዛብ ኣብ እዋን ሃገራዊ ምርጫታት ንመን ይመርጹ ከምዘለዉ ንምርድኡ ኣዝዩ ኣጸጋሚ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ንሃገራዊን ህዝባዉን ልዕላዉነት (Sovereignty)፣ ምልኣተ ናጽነትን ሓርነት፣ ሲቪካዊ ሃገርነትን መንነት ዝጣበቁን ዝጽዕዱ ሓይልታት  እንዳተዋሶኑን እንዳተዳኸሙን ይኸዱ እሞ እቲ መልክዕ ኣልቦ ዶብ ሰገር ፖሊሲታት እንዳሳዓረ ይኸይድ። እዚ ስዕረት እዚ ብሃገራዉነትን ዲሞክራሳዊነትን ዘይምእዘዙ ሓይልታት ዉዳቤኤሙን ሓይሎም ከምዝወጹ ይገብሮም፣ ምትፍናን ናይ ክልተ ሓይልታ ማለት ሓይሊ ስልጣንን ሓይሊ ዲሞክራሲዉነት ዘይብሉ ሓይሊ ብመንጸሩ ንሃገራዉነትን ዲሞክራሳዊነትን ስልጣን ዝጻረር ሓይሊ ስለዝፈጥር፣ እቲ ወናኒ ሓደ ሃገር ዝኾነ ህዝቢ ናብ ክልተ ክራኸብ ዘይክእል ዋልታታት ብምስላፍ ንትኹላዊ ምትፍናን ከምዝኣቱዉ ይገብሮም።

እዚ ክዉንነት እዚ ማሕበራዊ ዉድቀት እዩ ዝፈጥር። እቲ ምንታይስ መስርሕ ዓዉላማ ንተሳትፎ ዲሞክራሲ ስለዝጾሉ እዩ። ዓዉላማ ብግብሪ ንማሕበራዊ-ባዶነት (Social Vacuum) ብዝላዓለ ጥርዚ-ሕና ኣብ ምፍጣር ስለዝርከብ፣ ኣብ ኩሉ ሃገራትን ኣህዛብን ዓለም ማሕበራዊ-ባዶነት ሩጉጽ ኮይኑ ኣሎ። ንማሕበራዊ-ባዶነት ቀንዲ ሩጉጽ ዝገብሮ፣ ነቲ ሕብረተሰብ ኣብ ክንዲ ብስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ከም ሓደ ተፈጥሮ ናይ ገዛእ ርእሱ ዉሽጣዊ ሕብረተሰብኣዊ ሕጊ ዝጥምቶ፣ ከም ኣህላኽን ናይ ዕዳጋ-ሕብረተሰብ ስለዝጥምቶ እዩ። ማሕበረሰብ ንዕዳጋ ኣብ ዝቅየረሉ እዋናት፣ ኣብ ክንዲ ሕብረተሰብኣዊ ሕጊ፣ ሕግታት ዕዳጋ ቀንዲ ገዛኢ  ሕብረተሰብ ይኸዉን። መንነት እቲ ንሕብረተሰብ ድማ ብምህላኹ ይዉሰን። ከም ኣህለኽቲ ዞሎና ምጣኒሃብታዊ መንነት፣ ነቲ ሲቪካዊ ወይ ተፈጥራዊ ሰብኣዊ መንነትና ብእስትንፋስ ዘይህብ ቅልጣፌ ይድምስሶን የዳቕቆን እዩ። እዚ ክዉንነት’ዚ ብተነጽሎ ናይቲ ገዚፍ ዘይህልኽ ህዝቢ ዝንጻባረቕ ኮይኑ፣ ኣብ መንጎ ናይ ምህላኽ ሓይልን ማሕበራዊ ኣቓዉማ ኣታሓሕዛ ናይቶም ቁሩብ ዘህሉኹ ወይ ድማ ናይ ምህላኽ ዓቕሚ ዘይብሎም ከም ጸገም ካብኡ ዝገደዱን ጌርካ ብምቁንጻብ ዝገልጽ ዘሎ ተርእዮ እዩ። ንመረዳእታ መብዛሕትኡ እዋናት ዝግለጽን ዝሩቁሑ 1,032,532,974 ዝብዙሑ ህዝቢ ኣፍሪቃ ብባህርያዊ ሃብቱ ካብ ካልኦት ክፍለ ዓለማት ዝሃብተመት ክፍሊ ዓለም፣ ብሃንደበት እንተዝጸንቱ፣ ብምጽናቱ ዝድነቕ ወይ ዝስንብድ ዓለም የሎን። ምኽንያቱ ብመግዛትን ሓድሽ መግዛትን ተመጽዩ ናብ ብትከት ወይ ፍጹም ድኽነት ዝወደቀ ኣህዛብ ስለዝኾነ፣ ብሕጊ ዕዳጋ ዓዉላማ ከም ዘየህልኽ ሕብረተሰብኣዊ መንነት ስለዘጠሙቆዎ ካብ ክህሉ ክጸንት ይምነየሉ። ከርሲ ናይቲ ቁምነገር፣ እቶም ብኣድማዕነት ከም ኣህለኽቲ መንነቶም ከራጋግጹ ዘይክኣሉ፣ ንነብሶም ይኹን ንኻልኦት ኣህዛብ ዓለም ከምዘይጠቅሙን ከምዘይህልዋት ናይ ምጽብጻብ ባህርያት ስለዝዉንን እዩ።

ዕዳጋ ንሕብረተሰብ እንዳዋሓጠን ብኣህላኽነትካ መንነት እንዳዓደለ ስለዝኸይድ፣ ብምህላኽ ዝፍለጥ መንነት ልዕሊ ኹሉ ይስራዕ። ልዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ዲሞክራስያዉነት ይኹን ካልኦት ዓይነት ፖሎቲካ ንምክያድ ዘይክኣል ይመስእል፣ እዚ ድማ ቡዙሕ ዘገርም ጉዳይ ኣይኮነን። እቲምንታይስ ዕዳጋ ብፉሉይነት ርእሰ-ሙኡኩሉነት ጭዉ ዝበለ ዉልክቃዉነት ዝልለ ክኸዉን እንኮሎ፣ ዲሞክራሲ ግን ብኣድማሳዉነት እዩ ዝልለ። ብርግጽ ብዘይ ሓባራዊ ዕላማ፣ ነቲ ሓባራዊ ዕላማ ዝብል መበገሲ ብቀዳምነት ክዉን ዝገብሮ ተዛማዲ ናይ ህዝቢ ዝብል ቅድመ ግምታዊ መወከሲ፣ መሰረታት ዲሞክራስያዊ ተሳትፎ ከራጋግጽ ኣይክእልን እዩ። ኣቃዉማ ፖሎቲካዊ ሕብረተሰብ ከም ህዝቢ ናይ ብሓባር ዘቋድሶም ባህርያትን፣ ሓባራዊ ረብሓታት፣ ሓባራዊ ስክፍታታት፣ ሓባራዊ ምትሕልላያት፣ ሓባራዊ ዕላማታትን ምትካል ዋልታ ኣብ ዝብል ቅድመ-ግምታት ዝተሰረተ ብሙኻኑ እዩ።

ርሒብገቢል (masses);-

ርሒብ-ገቢል ዝብል ቃል-ፖሎቲካዊ ኣምር ብዝዓሞቀን ዝሰፍሔ ትሕዝትኡ ንምርድኡ ኣታናትና  ናይ ሄግል ማሕበራዊ-ክልሰሓሳብ (Hegel’s social theory) ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ብዝምልከት ክንግንዘብ ይክኣል እዩ። ሄግል ኣብ ዘቕረቦ ፍልስፍና ንሓደ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ብሰለስተ ጥርዝዊ-ሰንጠረጅ ወይ ባእታታት ማለት ስድራቤት፣ ሲቪላዊ-ሕብረተሰብን መንግስት ዝቆመን ፈጺምካ ክትፍላልዮም ዘይትኽእል ምትእስሳራት ከምዘለዎም ይድምድም። እዚ መደምደምታ እዚ ዝገልጸልና ነገር እንተሃሊዩ፣ ቀዳማይ፣ ርሒብ-ገቢል ዝብል ኣምር ንኡኩብ ዲሞግራፊካዊ ብዝሒ ጥራይ ዘናጻጸረ ዘይኮነ፣ ንማሕበራዉን ሞሎኮታዊን ትካላት፣ ማሕበራዊ ቀጸላታቱን ጸዋታኣዊ ትሕዝትኡ፣ ምክፍፋል ማእቶቱን ሞያታቱን፣ ወለዳታቱ፣ ሓባራዊ ሞራሉን ስነ-ምግባር፣ ዜግነት፣ መንነት፣ ፖሎቲካዊን ማሕበራዊ መሰላትን ጉቡኣት፣ ድሌታት መላእ ርሒብ-ገቢልን ኣራእእያቱ  ዘጣቓለለ ኮይኑ፣ነዚ ዘማሓድር ንብረት ወይ መሳርሒ ርሒብ-ገቢል ዝኾነ መንግስቲ ከምዝህልዎ እዩ። ካልኣይ፣ ሓንቲ ስድራቤት ብደምን ብተንካፊ ስምዒታዊ ሸነኻታ ጽንዑ ምትእስሳር ዘለዋ ናይ ትእምርቲ ኣሃዱ ሙኻና እዩ። እዛ ናይ ትእምርቲ ኣሃዱ እዚኣ ቀንዲ መሰረት ሕብረተሰብ ምኻናን፣ በቲ ንሳ ብመዉስቦን  ተሳትፎ ኣብ ምፍራይን ምሻጥን ምልዋጥ ትጻወቶ ግደ ድማ ኣብ ዉሽጥ ሕብረተሰብ ናይ ዉልቃዉነት ሽዉሃት፣ ምቅርራብን ምጉናይ፣ ዉድድር፣ ምትሕግጋዛት…ወ.ዘ.ተ ዘምርሕ ጋድማዉን ቱኹላዉን ዝምድናታት ከምዝጋሃድ ኩዉን ትገብር። ኣብ ገለ እዋናት ንዉልቀን ዉልቃዉነት ምስ ማሕበራዊ ሂወት ብምዝማድ ብኣሉታ ዝምባሌ ወይ ዉልክቀ እዩ ወይ ሕሉፍ ስስዔ ተባሂሉ ይግለጽ እዩ፣ ብመንጸር እዚ ኣዉንታ ከምዘለዎ ምርዳእ ኣድላይ እዩ። እቲምንታይስ ዝምድናታት ሕብረተሰብ ካብ ዉልቀ ጀሚሩ ንስድራቤት፣ ካብ ስድራቤት ምስ ሕብረተሰብ ናይ ሓድነት ምትእስሳራት ስለዘለዎ እዩ። ብዓቢኡ ግን ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ ሕጋዊ ማዕርነትን ሓርነት ንዝዓለመ ሓባራዊ ረብሓታት ንምርግጋጽ ዘስዕብ ብዉልቃዊ ተቦግሶታት ዝልለን ዝዕየር ብምኻኑ፣ ቀንዲ ኣግእዞ ዉህደትን ጥምረትን እዩ። ሓራ ዝኾነ ዉልክቀሰብን ዉልቃዉነትን እንተዘየሎ ሓራ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ክፍጠር ስለዘይክእል እዩ። ኣብ ሕቶ ዲሞክራሲ ንዉልቀ ሰብ ዘማእከለ ካብ ኮነ፣ ናይ ስድራቤትን ጉጂለን  ጉዳይ ድማ ናይ ምስሳይ (accommodation) ሕቶ ስለዝኾነ እዩ። ከምቲ ሄግል ዝገልጾ ኣብ ስርዓተ ድሌታት (The System of Needs) ምብትታን ስድራቤታትን ምድቃቅ ሕብረተሰብ ናብ መባእታዊ ባእታታት ንልዕል ዝበለ ድሌታት የምርሕ። ሓደ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ብመስርሕ ናይ ዝጎደለ ምምልላእን እንካን ሃባን ተኣሳሲሩ ዝህነጽ ባህርያዊ ሓድነት ከንሱ፣ ዓዉላማ ንድንፋዔ ፖሎቲካዊ ግንዛቤን ንቕሓት፣ ፖሎቲካ ሪሒብ-ገቢል ክዉን ዝገብሮም ሮቛሒታት ብምፍጋርን ብምቡርቓቕን፣ ነቲ ኣብ ዕዳጋ ዝተሞርኮሰ ሕብረተሰብ ናብ ምድቓቕ ገጹ ይመርሖ ከምዘሎ እዩ።

ብዓለማዊ ዕዳጋ ዝተደረኸ መዋዳድርቲ ዘይብሎም ናይ መራኸቤታት ስነ-ኪነት ምዕባሌታት፣ እቲ ዕዳጋ ዝፈጠሮ ናይ ሓቤሬታን መራኸቢታት ሰዉራን፣ ንቅሓት ወይ ግንዛቤ ብዘይዕገት ናህሪን ምልኣትን ዝፍኖ ሓቤሬታ ከምዝኾነ ጌርና ከም እንርዳእ ይገብረና።

ሓቤሬታ ከም ግንዛቤን ንቅሓት ይዉሰድ እኳ እንተኾነ፣ ዝኾነ ይኹን ማሕበራዊ ባህርያትን ገጽ የብሉን።

ምኽንያቱ፣-

  1. ዉጽኢት ናይ ስነኪነት እዩ።
  2. ንገዛእ ርእሱ ጥበብ-ስነኪነት እዩ።
  3. ቅርጺ፣ትሕዝቶን መልእኽትን ዝዉሕዝሉ ኣጋባብ ዝተሓላለኹ ኮይኖም ዉህደቶም ሓቤሬታ ስነኪነት ካብ ስነኪነት ዝተፈጥረ ብምኻኑ እዩ።
  4. ብስነኪነታዊ ነገርነቱ፣ ሓቤሬታ መራኸቢ ዘይኮነ ጸረ ርክክብ እዩ። ብሓፈሻ እንካን ሃባ ዝጠልብ ርክብ፣ ብፍላይ ድማ ዕዘት ኣገዳስነቶምን ዳይነሚክነቶምን ብዘየገድስ ክዉሕዙ ኣየፍቅድን እዩ። እቲ ምንታይስ እቲ ዝዉሕዝ ሓቤሬታ ከምዘለዎ ክትጎስሞ ስለዝድርኸካ ንዓይ ጥራይ ስምዓኒ ወይ ድማፈቲኻ ጸሊካ ንሱ እዩ እቲ ሓቂ ዝብል ድንዕታ ስለዘለዎ እዩ።
  5. ሓቤሬታ ኣብ ስነኪነት ዝተወቀተ ብምኻኑ፣ ዝኾነ ይኹን ማሕበራዊ ገጻት ዘይብሉ ብምኻኑ፣ ንሓደ ሕብረተሰብ ከም ሓደ ሂወት ዘለዎ እኩብ ኣይርዕመሉን። ነቲ እኩብ ክጎጃጅሎን ክጀዳቕቆ ይጽዕት።
  6. ስነኪነት ንዓና ከም ኣብ ነናይበይንና ደሴት ወሽቡ፣ ንኣካላዊ ርክብ ደቂ ሰባት መንዚዑ፣ ብመገዲ ኤለክትሮኒክ ዘይኣካላዊ-ሃዉሪ (virtual) ብምርኻብ ኣካላዊ ማሕበራዊ ተነጽሎ ይፈጥር። እዚ ክዉንነት እዚ ድማ ደቂ ሰባት ወይ ሕብረተሰብ ካብ ማሕበራዊ ተምክሮን ኣካላዊ ርኽክብ ይንጸል።
  7. ዓዉላማ ብስንጊንጢሪነት ናይ ሓድሽ መራኸቢታት ስነኪነት ሓቤሬታን ህዝባዊ ዓንኬል ይፈጥር። ምልክታት ተነጽሎን፣ ማሕበራው ምድቓቕን ድማ ይቀርጽ። ስነኪነት ንህዝቢታት ዓለም ንጹል ብዝኾነ ማሕበራዊ ተሞክሮ ብዝሕርም ብልሓታት ሓቤሬታ የባጽሓልና ኣሎ። እቲ ሓቤሬታ ኣብ ክንዲ ሓቤሬታ ኮይኑ ፍልጠት ዘስንቀካ ይንጽለካ እሞ ተገልቢጡ ድማ ነቲ ባዕሉ ዝፈጠሮ ዘይኣካላዊ-ሃዉሪ ማሕበራዊ ዓንኬል የዳቕቆ። እቲ ምንታይስ ኣካላዊ ክልተኣዊ ርክክብ ዝፈጠሮ ናይ እንካን ሃባን ሓቤሬታታት ስለዘይኮነ ከምዚ ንህዋ ክንፅብጦ ዘይንኽእል ዘይጭበጥን እዚን እቲን ክትብሎ ዘይክኣል ጉዳይ ስለዝኸዉን፣ ተነጽሎታት ፈጢሩ ኣብ ስነኣእሙራዊ ጸቕጥን ልምሰት ኣእሙሮ የእትወና። ናይ ማሃዝነትን ናይ ምሕሳብን ዓቕምታትና እዉን እንዳተዳኸመ ይኸይድ።
  8. ሓቤሬታ ኣዝዩ ተዋራራሲን ተዛማዲን ዘይርግኡን ስለዝኾነ፣ ኣብ ሕብረተሰብ ናይ ምክፍፋል ወይ ድማ ናይ ምምሕባር ባህርያት ስለዘይብሉ፣ ንሓደ ማሕበራዊ ኣቓዉማ ከንቕል ወይ ድማ ለዉጢ ከምጽእ ብጻልጥኡ ኣይክእልን እዩ። ኣብ ከምዚ ክዉንነት ሓይልኻ ወይ ድማ ስልጣንካ ናይ ምሕራም ፖሎቲካ ክህሉ ዝክኣል። እቲ ምንታይስ ኣቲ ወሳኒ ተራ ናይ ፖሎቲካዊ ምልዓል ከምዘይዕተር ኮይኑ ብመራኸቢ ቡዙሓን ተገቢቱን ፖሎቲካዊ ድሌትን ፖሎቲካዊ መረጻታት ኣብ ናይ መረጻታት ሳንዱቕ ጥራይ ተጨባጥነቱ ዘራጋግጸሉ ክዉንነት ስለዘጣጥሕ እዩ። ሓቤሬታ ሓይሊ ኣኳ እንተኾነ፣ ሓቤሬታ ካብ ማሕበራዊ ርክክብን ተሞክሮን ዝንጽል ካብ ኮነ፣ ካብ ኣዉንትኡ ኣሉትኡ ይዓዝዝ። ገለ ማሕበረሰብ ዓለምና ወይ ደቂ ሰባት፣ንዓብላልነት መራኸቢ ቡዙሓን ከም ቀንዲ መራጋገጺ ሓርነት ብሓፈሻ ብፍላይ ድማ ንተሳታፍነት ህዝቢ ኣብ መራጋገጺ ብልሓት ገይሮም ስለዝወስድዎ፣ ብመራኸቢ ቡዙሓን ኣቢሎም ሓርነት ወዲ ሰብ ከራጋግጹ ይህቕኑ። እንተኾነ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነት፣ ኣባላት ህዝቢ ኣብቲ መስርሕ ዝሳተፉ ከም ደረኽቲ ተሳተፍቲ ዘይኮነስ፣ ከም ትንፋስን ቁምነገርን ዘይብሎም ነገራት ወይ ጸላጽል እዮም ዝራኣዩ። ቀንዲ ሕመረትን ኣገዳስነትን ፖሎቲካዊ ድሌታትን ፖሎቲካዊ ምርጫን እምብኣርከስ ዳይናሚክነት ናይቲ መስርሕን፣ ምግላጽ ናይቲ ዘይስበር ፖሎቲካዊ ቆራጽነት፣ ናይ ኣማራጺታት ህልዉ ተሞክሮን፣ ምግላጽ ናይቶም ድሌታት፣ ኣብ ንሓባር ዘገዱሱ ጉዳያት ብንጥፈት ምዝታይን ዘጠቓልሉ እዮም።

መዛዘሚ፣

ዓዉላማን ፖሎቲካ ንነብረላ ዘሎና ዓለም እዚ ኣብ ላዕሊ ብሕጽር ዝበለ ኣጋባብ ዝተጣሕመሰ ካብ ኮነ፣ ቀዳማይ ካብዚ ማሕለኻታት እዚ ከነምልጥ ዶ ንኽእል? ካብዚ ዓዉላማዊ ማሕለኻ ከነምልጥ ኣይንኽእልን ኢና፣ ነቲ ማሕለኻታት ብግቡኡ እንተፈሊጥናዮ ግን ኣብ ክንዲ ንረብሕኡ፣ ንረብሓና ክንቅይሮ ተኽእሎታት ኩሉ ጊዝያት ሩጉጻት እዮም። ዕላማናን መሰረት ዕላማና እንተሲሕትና ግን ኣንፈትና ኣጥፊኡ ክገዝኣና ምኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። ኣብ መብዛሕትኡ ኤርትራዊ  ኩነታት ዓዉላማን ኣሉታቱ ግቡእ ኣፍልጦን ተገንዝቦን ስለዘይብሉ፣ ግንዛቤታት ከጥሪ ጻዕርታት ከድሊ እዩ።

ኤርትራዉያን ብዘይ ገለ ዞናዉን ዓለምለኻዉን ተጻብኦታት ዕላማና ከነዕዉት ዶ ንኽእል? ኣይንኽእልን ኢና። እቲ ተጻብኦታት ናይ ረብሓ ተጻብኦታት ብደረጃ ዓለም ዝንጠፈሉ ስለዝኾነ፣ ከምዚ ዓሳ ካብ ባሕሪ ቦሎኽ ኢሉ ዝወጽእ ግን ክነብር ድማ መሊሹ ንባሕሪ ዝምለስ መታን ካይከዉን፣ ዝተነጸረ ፖሊሲታት ኣብ ሓባራዊ ረብሓ እንካን ሃባን ፈሊጡ፣ ንሕና እንዕወተሉ እቶም ካባና ዝደልዩ ድማ ዝዕወትሉ ናይ ዓወት ዓወት (win win) ዘሳስን ፖሊሲ ክህልወና ይግባእ። ብመንጸር እዚ ኣብ ዉሽጥና ሓድሕዳዊ ኣፍልጦ (recognition) ዝመለልይኡ፣ ሓድነት ኣብዉሽጢ ቡዙሑነት ተቀቢልና ኣብ ምህናጽ ሃገርን ሃገራዉነት ዘእትወና ፖሎቲካዊ መስርሕ ሓድነት (melting pot) ብዘይ ዉዓል ሕደር ከነንቕሎ ክንክእል ኣሎና።

እሞ ዓዉለማ ከምዚ እንተኾይኑ ከመይ ጌርና ዉሑድ ህዝቢን ድኻን ንኡሽቶ ሃገር በይንና ክንሰርር ኢና? ዝብል ተስፋ-ቀቢጻዊ ሕቶ እዉን ክልዓል ይኽእል እዩ። ዓዉላማ ብፍላይ ንሳልሳይ ዓለም ህዝብታትን ሃገራት፣ ብሓፈሻ ድማ ን99% ንህዝብታት ቀዳማይ ዓለም ወይ ሙዕቡላት ሃገራትን ኣህዛብን ዓምጢሩን ገቢቱ ሒዝዎ ስለዘሎ፣ እቲ ቃልስታት ኣብ መላእ ዓለምና ብመላእ ኣህዛብ ዓለም ስለዝካየድን ኣብ ማሕበራዊን ምጣኔሃብታዊ ፍትሒ ምንዳይ መትከላት ስለዝሙርኮስ ቁኑዕ ቃልሲ እዩ። ቁኑዕ ቃልሲ ድማ ዉዒሉ ሓዲሩ ከምዝዕወት ንኣምን እንተኼና ኣብ ዓለማዊ ቃልሲ፣ ቃልስና ኣበርክቶ መታን ክህልዉ ክንቃለስ ምርጫ ዘይኮነ ናይ ግድን እዩ።  ሰዉራ ኤርትራ ናጽነት ኤርትራ ንምርግጋጽ ክቃለስ እንኮሎ፣ ኣንጻር እምባራጦራዊት ኢትዮጵያ ጥራይ ዘይኮነ፣ እምባራጦራዊት ኢትዮጵያ ብሓያላት ሃገራት ኣሜሪካ፣እንግሊዝ፣ ሩስያን ኢስራኤል እንዳተሓገዘት እያ ን30 ዓመታት ተቃሊስና ናጽነትና ዘራጋገጽና። ሕጂ እዉን ኣንጻር ዉሽጣዊ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍን፣ ግዳማዊ ገበቲ ኣካላት ዓዉላማ ክንቃለስ ናይ ግድን ስለዝኾነ ክንቃለስ ኢና። ነዚ ቃልሲ እዚ ዝጸሮ ወሳኒ ግደ ወዲሰብ ስለዝኾነ፣ ወሳንነት ተራ ዜጋ ከነራጋግጽ ክንበቕዕ ኣሎና። ኣብ እነካይዶ ቃልሳዊ ስትራተጂ ወትሩ ሰብ ማእከላይ ቦታ ስለዝሕዝ ብዓይነቱን ዓቀኑን ንቁሕ ዜጋ ኣብ ምፍጣር ሚስጢር ዓወት ማሕበራዊ ሰዉራና ምኻኑ ክፍለጥ ይግባእ።

እዚ ብጂግንነትን ሓርበኛነትን ዝመለልይኡ ህዝቢ ኤርትራ፣ ስድራቤታቱ ክባታተን፣ ኩሊቱ ከም መቓያየሪ ኣቁሑ መኪና ክሽየጥን ክልወጥን እንኮሎና፣  እንታይ እዩ ወሪድና? እዚ ኹሉ ጅግንነት ብምንታይ መኺኹ ተሪፉ? ዝብል ሕትኢታት ዘላዕል እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፣ ገሌና ደገፍት ጋባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፣ ገሌና ደገፍት ማሓዉራት ዘይብለን ፖሎቲካዊ ዉድባት ካብ ኮና፣ ሓደ ሩኡይ ጸገም ኣሎ ማለት እዩ። እቲ ጸገም ጉድለት ማሕበራዊ ንቅሓትን፣ ዉልቓዊ ሓርነትካ ዘይምእዋጅን ኮይኑ፣ ሳዕቤናቱ ክዛረብ ዝኽእል ናይ ኣእምሮ-ጊልያ ናዉቲ ማእቶት ኣርካናት ኪናት ስለዝኾና እዩ። ስለዚ እቲ ብድሆ፣ ናይ ኣእሙሮና ናይ ምቅያር ብድሆ ስለዝኾነ፣ መጀመርታ ነብስና ሓራ ከነዉጽእን ንኣእሙሮና ክንቃለሶ ይግባኣና። ንኣእምሮና ክንቃለሶ ድማ ፍልጠት ክንድልብ ስለዝግብኣና ተማሃር፣ ስራሕን ተቃለስን ቀዳማይ ጭርሖና ክከዉን ይግባእ። ምስተማሃርናን ዉልቃዊ ሓርነትና ምስ ኣወጅና፣ ንካልኦት ሓራ ከነዉጽእን ወሳኒ ጊደ ሰብ ክንጻወት ንኽእል ኢና።

 

መርእድ ዘርኡ

m.zerut@gmail.com

03/02/2013

 

 

ተዘክሮ፡-

ረሳዕቲ ስለዝኾና፡ ኣብዚ ዝሓለፈ 258 መዓልታት ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ዝተዘርበ፡ እቲ ዝተዘርበ ቡዙሕ እኳ እንተኾነ፡ ካብቲ ቡዙሕ ገለ ንምዝኽካርኩም ዝኣክል’ዩ፡- ብመሰረት ፈጻሚ ኣካል ኢ.ህ.ወ.ደ.ግ ኣብ5 ሰኔ 2018 “ነቲ ዉሳኔ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ ብዘይ ገለ ቕድመ ኩነት ኣብ ባይታ ከተግብሮ ድሉዉ ሙኻኑ” ዶክተር ኣቢ ኣሕመድ ምስ ኣወጀ፡ ህ.ግ.ደ.ፍ ነቲ ጻዊዒት ሰላም ተቐቢሉ፡ ሕራይ ዶብና ከተሕንጽጹ ብዘይ ገለ ቅድመ ኩነት ድሉዋት ካብ ኮንኩም፡ ደይ ንሱ’ዩ ን16 ዓመታት ሰንፈላል ዝሰራሓና፡ ሰራዊትኩም ካብ ልዑላዉነት መሬት ኤርትራ ስሓብዎ፡ ኮምሽን ኣተግበርትን ናይ ካርታሎጂ ኪኢላታት ነናዲ ዝብሉ፡ ብኣንጻር ሰናይ ተቦግሶታት ኢትዮጵያ፡ ንምሕንጻጽ ዶብ ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ብትሪ ተቓዊምም እዮም። በዚ ዝስዕብ መርትዖታት ድማ ይምኽነ። መራሒ ህ.ግ.ደ.ፍ ኣቶ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ይኹን ላዕለዎት ካዋድራቱ ከምዚ ክብሉ ተሰምዑ፡-

  1. እቲ ጸገም ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝጸንሔ፡ ናይ ዶብ ጸገም ኣይኮነን!
  2. ጉዳይ ምሕንጻጽ ዶብ፡ እቲ ኣዝዩ ዝደቐቐ ሮቓሒ: ናይቲ እኩብ ዝጸንሔ ጸገማት’ዩ!
  3. ዶብና ሕንጹጽ እዩ!
  4. ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብፍጹም ናይ ዶብ ጸገም የሎን!
  5. ዶብና ክሕንጸጽ መጀመርታ ፍጹም ምርግጋእን ሰላምን ኣብ ኢትዮጵያ ክራጋገጽ ስለዘለዎ፡ ቅድሚ ዉሽጣዊ ሽግራትና ምፍታሕ፡ ንናይ ኢትዮጵያ ጸገማት ንምፍታሕ ክንሰርሕ ኢና!
  6. ብቁጠባዊ ውህደት ናብ ፍጹም ዉህደት ገጽና ክንምርሽ ኢና!
  7. ድሕሪ ሕጂ ህዝቢ ኢትዮጵያን ኤሪትራ ክልተ ህዝቢ’ዩ ቢሉ ዝኣምን ነቲ ታሪኽ ዘይፈልጥ’ዩ!
  8. ዶክተር ኣቢ ብዘይቀላዓለም ኣብ ዓለምለኻዊ መጋብእያታት ንዓና ወኪልካ ክትሰርሕ ሓላፍነት ሂበካ ኣለኹ፡ ድሕሪ ሕጂ ንስኻ ኢኻ ትመርሓና!
  9. ንሕና ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ምስ ኢትዮጵያ ዋላሓንቲ ጸገም የብልናን ኣይነበረናን፡ ጸገምና ምስ ወያኔ’ዩ፡ ወያኔ ድማ ካብ ዓቲርዎ ዝነበረ ፖሎቲካዊ ስልጣን ተኣልዩ ስለዘሎ፡ ሕጂ ተሪፍና ዘሎ ተዳኺሙ ዘሎ ወያኔ ሓንሳብ ንሓዋሩ ከም ፖሎቲካዊ ክንፊ ኣብ ትግራይን ኢትዮጵያን ከምዘይህሉ ምግባር’ዩ። …………………ወ.ዘ.ተ

ሎሚ ድማ ግልብጥ ብምባል፡  እንታይ እዮም ዝብሉ ዘለዉ? ንሕና ህ.ግ.ደ.ፍ “ዝኾነ ይኹን ስምምዓት እንገብሮ ልዑላዉነት መሬት፡ ባሕሪን ህዋን ኤርትራ ዘኽበረ ኣብ ዓለምለኻዊ ሕግታት ዝተሞርኮሰ’ዩ።” ሓደ ዘይሕጋዊ ፖሎቲካዊ ስርዓት ሓጋጊን ፈራዲን ኣካላት መንግስቲ ዘይብሉ ዓለምለኻዊ ሕጊ ሙርኩስ ዝገበረ ስምምዓት (treaty) ክፍርም ይኽእል ድዩ? እቲ ፈጻሚ ኣካል መን ዘጽደቐሉ’ዩ ክተግብርን ብኡ መሰረት ዉዑላት ክፍርምን? ስለዚ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ኣንጻር ልዑላዉነት ሃገር፡ ልዑላዊ ህዝቢ፡ ልዕልና ጊዚኣተ- ሕጊ ሙኻኑ ፈሊጥና፡ ብዝብሎ ዘሎ ካይንዳናገርን ናይ ምጥርጣርና ዓስቢ ካይንህቦ (benefit of the doubt) ክንጥንቐቕ ኣሎና።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

m.zerut@gmail.com

24/03/2019

ኣሓትኩም ኣበይ ኣለዋ?

ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ዘሕብን ስራሓቱን ታሪኹን: ንኤርትራ ካብ ገዛእቲ ናጻ ኮይና ሉዕላዊት ሃገር ንክትከዉንን ምእንቲ ድሕነት ሃገሩ ዝሰርሖ ታሪኽ ፈጺምካ ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ዝኣቱ ጉዳይ ኣይኮነን ። ነዚ ንምርግጋጽ ኣብ መስርሕ እንተብጸላኢ እንብተዓርኪ፡ ኣዝዩ ከቢድ ዋጋ ከምዝተኸፍሎ ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ ኢዩ። ማዕረ እዚ ኣወንታዊ ታሪክ’ዚ፡ ኣብ ምርግጋጽ ሰብኣዊ-ሓርነትና ከምዘይተዓወትናሉ ዝክሓድ ኣይኮነን። ኮይኑ ግን ኣብ መስርሕ ናይ ሓደ ታሪኽ፡ ኩሉ ግዜ ብዘይ ገለ መንቅብ ዝፍጸም ኣሎ ኢልካ ዝግመት ወይ ዝድምደም ኣይኮነን። ከምኡ ስለዝኾነ፡ ኣብ መስርሕ ታሪኽ ዝፍጸሙ ሰፍ ዘይብሉ ኣሉታዊ ገበናትን፡ በደላትን ጌጋታትን፡ ብዉልቐ እንተ ብዕስለ ደረጃ ሰባት ይፍጸሙ እዮም። ኣብ ዝኾኑ ሕብረተሰባት ዓለምና፡ ብጻልጥኡ ጥዑም ታሪኽ ንበይኑ ጥራይ የሎን።

ጎኒ ጎኑ እቲ ጽቡቕ ታሪኽ፡ ሕማቕን ኣዝዩ መሪር ቃንዛ ዘለዎ ታሪኽ እዉን: ከምዘጋጥም ሕሉፍ ታሪኽ ይምህረና እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፡ ታሪኽ ሕማቁ ጽቡቑ ከም ታሪኽና ወሲድና፡ ነቲ ጽቡቕ ክንሕበነሉ፡ ነቲ ሕማቕ ድማ ክንመሃረሉን በቲ ታሪኽ ዝሕተት ሰብ ክሕተቱሉን፡ ክዝንቶን፣ ክጽሓፍን ከምዘለዎ ትሳማሙዑ ክትኮኑ ብዓልቲ ሙሉእ ተስፋ ኢየ። እዚ ክብል እንኮሎኹ፡ ነቲ ቀጺሉ ዝዝርዝሮ ታሪኽ ንምፍዃሱ ወይ ድማ በዚ መጎታዊ ሓቕታት ንምድዕዓስኩም ተባሂሉ ዘይኮነ፡ ንታሪኽ ከም ታሪኽ ንምትራኹን ምርድኡን ስለዝደለኹ ኢየ።

ይዝከረኒ ኣብ ከባቢ1979-80 ዝነበረ ጊዚያቱ ቀዉዒ’ዩ፡ ሓጸልጸላት ናይ ስትራተጂካዊ ምዝላቕን ጽበት ናይ ደጀንን ሕጽረት ናይ መትንታት-ጽርግያን ህ.ግ.ሓ.ኤ ኣጋጢሙሉ ዝነበረ ጊዚያት፡ ካብ ክፍሊ-ታዕሊም ዓራግ ነቂልና ብቀጥታ ነቲ ብክልተ ተረተር ኣጻድፍ ጎቦታት ዝተኸወለ ሓሊበት ዝብሃል ቦታ ስንጢቕና፡ ኣብ ማይ-ጨላይ ዝብሃል ቦታ ዝዓቖረ ማይ ሰቲና፡ ንጎቦ- ዓንቦርቦብ ክንተግሮ ተታሓሓዝናዮ። ጎቦ ዓንበርቦም ካብ ታሕቲ ክሳብ ላዕሊ ጫፍ ኣስታት 2.7 ኪ.ሜ ዝግመት ብራኸ ዘለዎ ኣዝዩ ተሪር ዓቀብ’ዩ። ብኣታኽልትታት ኣዉሊዕን ታህሰስን ዝገረመ ኣሻኹ ጎቦ፡ ተጊርና ኣብቲ ላዕለዋይ ጫፍ ናይቲ ጎቦ ምስ በጻሕና፡ ኣዝዩ ባህታ ጠሊ ዝፈጥር ንፋሱ ፈሽፈሽ ዝብልን ኣማዕዲኻ ድማ ንበዓል ዓራግ፡ ግልዕ፡ ገረግር ኣስመራን ሓሊበት ብድምቐት ኣብ ትሕቴኻ ተሰጢሑ ይራኣየካ ኢዩ። ካብኡ ንክፍሊ ሕክምና ኣብ ዓንቦርቦር ዝነበረ ሩባ ከዋክን-ቀያሕ ንምኻድ፡ ብሩባ ሰርሰር ኣቢልና እቲ መገዲ ተታሓሓዝናዩ።

ድሕሪ ኣስታት ሓደ ስዓት ዝኸዉን ድማ ኣብኡ በጻሕና እሞ፡ እቶም ኣብኡ ዝጸንሑ ተጋደልቲ ኣባላት ክፍሊ ሕክምና ብቡሩህ ገጸም ተቀቢሎም መግብን ሻህን ቀሪቦም እንዳዓንጎሉና እንከለዉ፡ ሓደ ተጋዳላይ ካብኣቶም፡ እሞ ብጾት ድሕሪ ምብላዕኩም፡ ብኢዱ እንዳኣመልከተ ናብ ሓንቲ ኣብ ፊትና ተዶኪና ዝነበረት ድኳን-ቴንዳ፡ ናብቲ ምክትል መራሒ ጋንታ ወዲ-በላይ ኪዱ በለና። ብዝኾነ ምስ በላዕና ናብታ ዝተመራሕናያ ዱኳን-ቴንዳ ብምኻድ፡ ሒዝናዮ ዝመጻና መሰነይታ ሰታሪት-መልእኽቲ (ቦስጣ) ሃብናዮ። ነታ ደብዳቤ ተቀቢሉ ሓንሳብ ጽንሑ እሞ ተስፋይ ስዩም ምስ መጸ ክህበልኩም እየ በለና። ቆሞናዊ ትርኢት ወዲበላይ ቆማትን ግርጅዕ ዝበለ ዉዳኔ ኣካላት ዘለዎ፡ ህልይ ዝበለ ዝመስል የግዳስ ኣዝዩ ተንኮለኛ ተጋዳላይ’ዩ። ስለዚ ንብርሃነ በላይ ካብዛ መዓልቲ እዚ’ኣ ኣትሒዘ ከምዝፈለጥክዎ ይዝክረኒ።

ምስ ብርሃነ በላይ (ወዲ በላይ) ንሱ ከም ሓላፊ: ኣነ ድማ ከም ተራ ተጋዳሊት ኮይና ኣብ ሓደ ክፍሊ ሕክምና፡ የግዳስ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ሰሪሕና ኢና። ወዲ በላይ ካብ ኩቱር ፍትወተ-ነፍስን ስስዔን ዝነቐለ፡ ጥቕምታቱ ስለዝፈልጥ፡ ምስቶም ኣዝዮም ኣብ ዝላዓለ ጽፍሒ እቲ ክፍሊ ዝነበሩ፡ ነባራት ተጋደልቲን ሓለፍቲን ፡ ብዓል የማነ ዳዊት፡ ሃይለ ምሕጹን፡ ብርሃነ ገብረእጊዝኣብሄር ሕስይስይ እንዳበለ፡ ኣብ ሓላፍነታት ብቀጻሊ ከምዝህሉ ይገብር ከም ዝነበረ ንምርድኡ ኣይጽግምን እዩ። ምኽንያቱ ልዕሊኡ በላሕቲ፡ ጻዕራማት፡ ዉፉያት… ኣብቲ ክፍሊ ዝነበሩ ከንሶም፡ ወዲ በላይ  ከማሕድሮም ክትዕዘብ እንኮሎኻ፡ ገለ ነገር ዘይፈለጥካዮ ሚስጢር ተኸዊልካ ከምዘሎ፡ ኣብ ግምታትካ ኣዝዩ ቅጅል ዝብለካንን ዘታሓሳስበካን ኢዩ።

ወዲበላይ ኣብ ዉድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ምስተሰለፈ፡ ከም ሰቡ ካብ ተራ ክሳብ ምክትል ኣመሓዳሪ ናይ ክፍሊ ሕክምና ኮይኑ ኣብ ዓንበርበር (ክዋክን-ቀይሕ)፣ ጻብራን፣ ዓራርብን ካልኦት ዝተፈላለዩ ቦታታን ናይ ሕክምና ዘገልግል ዝነበረ፡ ነባር ተጋዳላይ እዩ። ወዲ በላይ ኣመሓዳሪ ናይ ክፍሊ ሕክምና ጥራይ ዘይኮነ፡ ካድር፡ ብተወሳኺ ኣባል ናይታ ኣብ ውሽጢ ህዝባዊ ግንባር ብምስጢር ተወዲባ ትነጥፍ ዝነበረት ሰልፊ ኣባላ ዝነበረ ኢዩ።  ኣባል እዛ ሰልፊ እዚኣ ስለዝነበረ ድማ ኣባልነቱ ከም ከዉሊን ሓለፋን ኮይኑሉ፡ ገበናዊ ባህርያቱ ከዘዉትር ጥጡሕ ባይታ  ከም ዝፈጥረሉ ንምርድኡ ቡዙሕ ዘጸግም ኣይኮነን ።

ከም ነፍሲ ወከፍ ህያዉ ሕብረተሰብ፡ ኣብ ማእከሉ፡ ዓመጽቲን ፍትሓዉያን፡ ገበነኛታትን ንጹሃትን፡ ሓቐኛታትን ሓሰዉቲን፡ ሰረቕቲን እሙናትን፡ ለዋሃትን ጨካናትን…ወ.ዘ.ተ ዝዓይነቶም ዝተፋላለዩ ባህርያት ዝዉንኑ ሰባት ዘለዎ፡ ኣብ ዉሽጢ ዉድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ እዉን እንተኾነ፡ ዝተፋላለዩ ዓይነት   ሰብኣዊ ባህርያት ዝዉኑኑ ተጋደልቲ ከምዝነበርዎ ሩጉጽ ኢዩ። ኣብ ሓደ ፍትሓዊ ቃልሲ፡ ንናጽነት፡ ንሓርነት፡ ንማሕበራዊ ፍትሒ… ዝቃለስ ዉድብ፡ ዉሑዳት ፖሎቲካዊ ስልጣን ዝዓተሩን ዘይዓተሩን ዓመጽቲ፡ ሰብኣዉነቶም ዘጥፉ ገበነኛታት፡ ዘይፍትሓዉያን…ወ.ዘ.ተ ክርከብዎ መጎታዊ ግድነት ኢዩ። ተጋዳላይ ምስ ጸላኢ ክዳራገም እንኮሎ፡ እዞም ሙስሉያትን ኢሰብኣዉያን-ተጋደልቲ  ድማ፡ ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ደቂ-ኣኒስትዮ፡ ብሓፈሻ ድማ ኣብ ልዕሊ ተጋዳላይን ህዝብን ሰፍ ዘይብል ገበን ዝፍጽሙ ዝነበሩ እዮም።

ወዲ በላይ፡ ሓደ ካብቶም ዉሑዳት ሰብኣዉነቱ ዘጥፍኤ ዓመጽትን ሓንጎል ናይ ገበነኛታት ዝዉኑኑ  ዝነበረ ሰብ ኢዩ። ወዲ በላይ፡ ኣብ ልዕሊ ክልተ ንጹሃት፡ ጉብዝንኤን ባህርያዊ  ጽባቔን ኣብ ክንዲ ተዉህቦ፡ መከራ ዝዕድም ፡ክብረን ዘግህስ ዕዳ ዝኾነን ደቂኣንስትዮ ተጋደልቲ፡ ዝፈጸሞ ጾታዊ ዓመጽን ናይ ቅትለት ገበንን ቃንዛ ዘለዎ ታሪኽ  ዝፈጸመ፡  ኣሬሜን  ዝኾነ  ሰብ እዩ። ኣብ ዉድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ካብ 1978 ጀሚሩ፡ ተጋደልቲ  ክምርዓዉ ተፈቂዱ ስለዝነበረ፡ በዚ መሰረት ወዲ በላይ ከም ሰቡ ኣብ ሜዳ ሓንቲ ብጸይቱ ዝተመርዓወ፡ በዓል ሓዳርን ኣቦ ሓንቲ ጓል ከንሱ፡ ንዝባሃገን ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ልዕሊ ሓዳሩ ከባዕልገን ቅጭጭ ዘይብሎ ኡኩይ ሕንከት ዘይብሉ ጋኔን’ዩ።

ወዲበላይ ኣብ 1981 ኣብ ናቕፋ (ጻብራ)ክፍሊ ሕክምና፡ ኣመሓዳሪ ናይቲ ቦታ ኮይኑ ተመዲቡ ኣብ ዝሰርሓሉ ዝነበረ እዋን፡  ዝነበሮ ስልጣኑ ተጠቂሙ፡ ን ሓንቲ ለተብርሃን ዝተባህለት ተጋዳሊት ብጸቕጥን ኣዝዩ ረቂቕ-ሜላን ተጠቂሙ ብዘይ ሙሉእ ወለንተናዊ ድሌታ ይዕምጻ እሞ፡ ከም ዉጽኢት ናይ እቲ፡ ኣብ ልዕሊኣ ዝተኻየደ ዓመጽ፡ ድቂ ሒዛ ነብስ-ጾር ኮነት። ምስ ተጋዳሊት ለተብርሃን ንምልላይኩም ዝኣክል፡ ኣጋር ሓኪም ኮይና ኣብ ሕክምና ተመዲባ ሃገራዊ ጉቡኣ ትፍጽም ዝነበረት ተጋዳሊት ኮይና፡ ኣብ ከባቢ 1978 ዝተሰለፈት እያ። ብተውሳኺ እውን ተጋዳሊት ለተብርሃን ኣዝዩ ጥዑም ባህርያዊ ድምጺ እትዉንን ድምጻዊት ስነጥበባዊት ስለዝነበረት፡ ሓንቲ ካብቶም ባህሊ ናይ ክፍሊ ሕክምና ኮይና ትደርፍን ጽብቅቲ ከደረይቲ መልኽዔኛ መንእሰይ ከምዝነበረት ኩሉ እንትንኣ ሕጂ ትዝከረኒ ኢያ ።

ወዲ በላይ ተጋዳሊት ለተብርሃን ነብስ-ጾር ከም ዝኾነት ምስ ኣረጋገጸ፡ ካብ ዓማጺን ሓንጎል ናይ ገበኛታት ባህርያቱ ዝነቐለ፡ ከመ-ቅጽበት፡ ነዛ ንጽህቲ ተጋዳሊት ምስ ዕሸላ ክቀትላ ናይ መጨረስታ ወሳኔኡ ኮነ። እዚ ውሳኔ እዚ ኽኣ ኣብ ሓደ-ጊዚየ ሂወት ተጋዳሊት ለተብርሃንን ሂወት  ናይ’ቲ ኣብ ማህጸና ዘነበረ ዕሸል ክወስድ ወሲነ።  ብዝወሰኖ መሰረት እዚ ጨካን ኣረሜናዊ ተግባር ናይ ወዲ በላይ፡ ንኽልተ ትንፋስ ኸሕልፍ ፈጺሙ ድሕር ስለዘይበለ፡ ንመደባቱ ንምትግባር  ንነፍስ-ጾር ተጋዳሊት ለተብርሃን ካብቲ ናይ ጻብራ ሕክምና ኣርሒቁ ኣብ በረኻ ብምውሳድ፡ ኣብ 1981 መጀመርታ ብሰደፍ ብረት ገይሩ ርእሳ ሃሪሙ ምስ ኣዉደቃ፡ ቀጺሉ ብጥይት ናይ ካላሽን 9 ካሊፐር ኣብ ርእሳ ብሙትካስ ኣዳጊሙ ቀተላ።  ልክዕ’ዩ ኣደ እንተ ሞይታ እቲ ኣብ ማህጸና ዘሎ ዕሸል ውን ከመ-ቅጽበት ስለዝመዉት እዩ። እታ ንተጋዳሊት ለተብርሃን ምስ ዕሸላ ዝወሰደት ብረት ካላሽን ኽኣ፡ ኣብ ጎድና ኣጎዝጊዙ ራሕሪሕዋ ናብ ሕክምና ጻብራ ንቦትኡ ተመልሰ። ዉዲት ናይዚ ተንኮለኛን ገበነኛ ሰብ፡ ነታ ካላሽን ምስኣ ኣጎዝጊዙ ምሕዳጉ፡ ከምዚ ባዕለ ርእሰ-ቕትለት ዝፈጸመት ሙኻና፡ ንረኸብታ ከምስል ዝገበሮ ዉዲት’ዩ።

ብድሕርዚ ተጋዳሊት ለተብርሃን፡ ኣብቲ መዓልታዊ መደባት ሕክምና  ስርሓታ ከተካይድ ምስ ተደልየት ለተብርሃን እንተበልካ ለተብርሃን ትመስክር ኮይኑ ተሳእነት። ካብ ሕክምና ጻብራ ስለዝተሰወረት፡ ኩሉ ኣባል ሕክምና ናይ ጻብራ ዝነበረ ተጋዳላይ መታን ክናድያ፡ ንኩሉ ኩርንዓት እቲ ከባቢ ተበቲኑ ወፈረ። እቲ ገበነኛ ወዲ ባላይ ሕልንኡ ግዲ ወቂስዎ ኮይኑ፡ ንየማን ንጸጋም ካይበለ፡ ባዕሉ ኣብቲ ንሱ ዝቀተላ ቦታ መሪሑ ብምውሳድ ሬሳ ናይ’ዛ ንጽህቲ  ተጋዳሊት ለተብርሃን እነሄልኩም ተረኺቡ በሎም።  እቲ ዘሕዝን ክኣ ነፍስ-ጾር ተጋዳሊት ለተብርሃን፡ ከም ነፍሳ-ቅትለት ከምዝፈጸመት ተወሲዱ፡ ብርእሰ-ቅትለት መደምደታ ተዋሂብዎ፡ እቲ ናይ ገበን ፍጻሜ ምጽራያት ጉዳይ ተዓጽወ። ነዚ መደምደምታ’ዚ ሙኹኑይ ዝገበሮ፡  ምስታ ብረት ካላሽን ኣብ ጎና ኣጎዝጊዙ ዝገደፋ ስለ ዝተረኽበት ብሙኻና እዩ።

ዋላ እኳ እቲ ጉዳይ ናይ ተጋዳሊት ለተብርሃን ነፍሳ-ቅትለት ከምዝፈጸመት ይደምደም ድኣ እምበር፣ እቲ ኽደልያ ዝወፈረ ተጋዳላይ፡ ብፍላይ ድማ ደቂ ኣንስትዮ ነይረን ብትሪ፡ ማህረምቲ ኣብ ርእሳ ከምዝነበራን፡ ነዚ ማህረምቲ  ርእሲ’ዚ ባዕላ ክትፍጽሞ ከም ዘይትኽእል ሙኻና ኣራጋጊጹ ስለ ዝተገንዘቦ ብትሪ ክካታዓ ጀመራ፡፡ ብኣንጻር እቲ ዝተዋህበ ዉሳኔ፡ ብኢድ ሰብ ከም ዝተቀትለት እየን መደምደታ ዝሃባሉ። ድሮ ሻዱሻይ ወራር ስለዝነበረን ቡዙሓት ተጋደልቲ ካብ ክፍልታት ንሓይልታት ንቅድመ-ግንባር ዝኸትሉ ጊዚያት ስለዘጋጠመ፡ ወዲበላይ ነተን ብትሪ ብኢድ-ሰብ’ያ ተቀቲላ ዝብላ ዝነበራ ደቂ-ኣንስትዮ ተጋደልቲ፡ ፈሊጠንኦ ከምዘለዋ ስለዝተገንዘበ፡ ምስቶም ካብ ክፍሊ ሕክምና ንቕድመ ግንባር ዝከቱ ዝነበሩ ኣባላት ከምዚከታ ገይርወን’ሲ፡ ክልተ ካብኣን ድማ ምእንቲ ሃገረን ምስ ጸላኢ ኣብ ምትሕንናቕ ተሰዊኤን ኢየን።  ስለዚ ወዲበላይ ኣብ ሓደ እዋን ሂወት ናይ ሰለስተ ተጋደልቲን ሓደ ዕሸልን ከምዝጠፍእ ገይሩ ማለት’ዩ። ከም’ዚ ብምግባር፡ ነቲ ጉዳይ ብትሪ ሒዘንኦ ዝነበራ ከቲተን ስለዝተሰዉኣ ፡  ኣብ ልዕሊ ወዲበላይ ሰሪቡ ዝነበረ ጥርጣሬን ዉጥረትን ኣብ ሓደ ጊዚየ ተፋኺሱሉ ማለት’ዩ።

ወዲ በላይ ፡ ነዚ ኣረሜናዊ ተግባር ቅትለት ናይ ነፍስ-ጾር ተጋዳሊት ለተብርሃን ከም ዝፈጽሞ እኳ ዋላ ብላዕሎዎት ሓለፍቲ ዝጥርጠርን ዝግመትን እንተነበረ፣ ኣብ ክንዲ ቀጥታዊ ሕጋዊ ስጉምቲ ዝወስዱሉ፡ ኣባል ናይታ ሕብእቲ ሰልፊ ስለ ዝነበረ፡ ዝፈጸሞ ገበን ከዊሎምን ተኻላኺሎሙን ኢዮም። ካብ ጻብራ ናብ ዓራርብ ናይ ቦታ ምቅይያር ጥራይ ተገይሩሉ፡ ዳግም ምክትል ኣመሓዳሪ ናይ ማእከላይ ሕክምና ዓራርብ ኮይኑ  ከምዝምደብ ተገብረ። ስለምንታይ? ስለምንታይ?  ስለምንታይ?!

ኣመል ምስ መግነዝ ከምዝብሃል፡ ዳግም ወዲበላይ ኣብ ዓራርብ ሕክምና እንታይ ገበናዊ ታሪኽ ደገመ ?

ወዲ ድሙ ነይ ሓድግ ግብረ እሙ ከምዝብሃል፡ ወዲያቱ ከም ኣመሉ፡ ኣብ ጻብራ (ናቕፋ)ዝፈጸሞ ኣረሜናዊ ተግባር ኣብ ልዕሊ ተጋዳሊት ነብሰ-ጾር ለተብርሃን ከይተሰወጦ፡ ዳግማይ ተመሳሳሊ ገበን ክፍጽም፡ ዝኾነ ይኹን ጊዚየ ዘይወሰደሉ እዩ ። ወዲ በላይ ኣብ ዓራርብ ምስ ተመደበ፡ ከም ሓላፊ ፡ ስልጣኑ ተጠቂሙ እንደገና ንተጋዳሊት መኣዛ ከም መኻርን ኣታባባዕን ተመሲሉ ብምቕራብ መርወዪ ስምዒቱ ምስቐየራ፡ ማእዛ እዉን እንተኾነት፡ ድቂ ሒዛ ነፍስ-ጾር ኮነት። ተጋዳሊት መኣዛ ኣጋር ሓኪም ተማሂራ ኣብ ዓራርብ ሃገራዊ ጉቡኣ ትፍጽም ዝነበረት መልመል ቀያሕ ጽብቅቲ መንእሰይ እያ ። ወዲ በላይ ነፍስ-ጾር ምኻና ምስ ኣረጋገጸ ንተጋዳሊት ነፍስ-ጾር መኣዛ ውን ዕጫ ናይ ነፍስሄር ተጋዳሊት ለተብርሃን ከም ዘጋጥማ እዩ ወሲኑ።

ተጋዳሊት መኣዛ ኣብ ዓራርብ ሕክምና እንታይ ኣጋጠማ?

ወዲ ባላይ ንመኣዛ ንምቅታል ምስ ወሰነ፡ ኣብ ናይ ጨንፌር ላቫሮቶርይ ናይ ክፍሊ ሕክምና ዝነበረ ዱኳን-ተንዳ መኻዚኖ ወሲዱ ንምቅታላ ወሰነ። ኣብቲ ዱኳን-ተንዳ ወሲዱ ኽኣ ኣብ ከባቢ1983 ኣቢሉ፡ ኣፋ ብምዕባስ ብጭካኔ ዝመልኦ ኣገባብ ንነፍስ-ጾር ተጋዳሊት መኣዛ ቀተላ። እዚ ኣረሚናዊ ተግባር እዚ’ውን ነቲ ዕሽል ኣብ ማህጸና ዝነበረ ውን ለከሞ። ስለምታይ እዩ ነዚ ውሳኔ ዝገበረ? ኣብቲ መካዚኖ መሽምሻ ክትተርፍ እሞ ጥንስቲ ከምዝነበረት ከይትፍለጥ ብምባል እዩ። እዚ ሰነፍ ኣተሓሳስባ ግን ስጋና ድኣ እምበር ኣዕጽምትና ንሚልዮናት ዓመታት ኽጸንሕ ከምዝኽእል ብዘይምግንዛቡ ኢዩ። ናይቲ ዕሸል የዕጽምቲ ተሃኒጹ ስለ ዝነበረ ነቲ ገበን ናይ ወዲበላይ ክኽዉሎ ኣይኽኣለን።

ናይ ነፍስ-ጾር ተጋዳሊት መኣዛ ሬሳ ምስ መሽመሸ እዩ ተረኺቡ። ኩላትና ከም እንፈልጦ ኣብ መኻዚኖ ኣገዳሲ ጉዳይ እንተዘሃልዩና ኣይንኣትዋን ብሙኻና ኢዩ። ጊዚየ ነዊሑ ብርግጽ ኣይዝክሮን የግዳስ ስውእ ገዲም ተጋዳላይ ኣማኑኤል ኣባል ጨንፈር ትርጉም  ወይ ድማ  ሰረቐ ኣባል ላቫራቶርይ ዝነበረ ሓደ ካብ ክልቲኦም’ዩ፡ ኣብቲ መኻዚኖ ንብረት ደልዩ ምስ ኣተወ፡ ኣዝዩ ሓያል ገንቢ ምስሸተቶ፡ እንታይ እዩ ዝሽትት ዘሎ ኢሉ እንተፈተሸ፡ ብነጸላ ዝተሽፈነ ሬሳ ናይ ሰብ ከም ዘሎ ርኣየ እሞ፡ ብቀጥታ ንሓለፍቱ ሓበረ። እቶም ዝምልከቶም ኣካላት፡ ናብቲ ገበን ዝተፈጸመሉ ቦታ ብምኻድ ሬሳ ናይታ ሓንቲ ኣበር ዘይነብራ፡ ብስንኪ ነፍሰ-ጾር ምኻና ዝተቀትለት ተጋዳሊት መኣዛ ራኣይዎ።  ዶክተር ሚኪኤል ነባራይን ዶክተር ኣፍወርቂ ነቲ ሬሳ ምስመርመርዎ፡ መዋቲት ነፍሰ-ጾር ከምዝነበረት’ዉን ኣራጋገጹ።

እዚ ምስተራጋገጸ  ኣብ ምጽራያት እቲ ገበን ስለዝተኣትወ፡ ንናይ ቀረባ ሓለፍታ ዝነበሩ ምዉካስን ሓቤሬታታት ምእካብን’ዩ ተጀሚሩ። መራሕ መስርዓ ኣብታ እዋን ማእዛ ካብ ቦትኣ ዝተንቀሳቐሰትሉ ስለዘይነበረ፡ ንመራሒት ጋንትኣ ኣፍቂዳ ማእዛ ከም ተንቀሳቂቐሰት ሓበሮም። ንመራሒት ጋንትኣ ምስ ሓተትዋ፡ መራሒት ጋንትኣ፡ እወ “ማእዛ ናብ ወዲበላይ ይኸይድ ኣለኹ ብምባል፡ ፍቓድ ሓቲታ፡ ብዝሓተተቶ መሰረት ድማ ኣፍቂደላ፡ ስለዚ ናባኻ ናብ ወዲበላ እያ መጽያትካ ትብሎ”። ምኽንያቱ ወዲ በላይ ሓደ ካብቶም ነቲ ጉዳይ ዘጻርዩን ዝምርሙሩን ዝነበሩ ሓለፍቲ ስለዝነበረ ብሙኻኑ’ዩ።

ወዲባቱ ኣብ ክንዲ መርማሪ ገበን፡ ጥርጡር ናይቲ ገበን ሙኻኑ ምስኣተንባሃትሉ፡ ኣሉ ናባይ ገጻ ብፍጹም ኣይመጸትን ብምባል ኣብ ትሕቲ ፍጹም ምክልኻል ባይታ ተሓዝኤ። ቀጺሎም ንመራሒት-ጋንትኣ ምስ መን ምቕርራብ ነይርዎ ኢሎም ምስሓተቱ፡ መራሒት ጋንትኣ “ንኣይ ከምዝገለጸትለይ ምስ ወዲበላይ ምቕርራብ ከምዝነበራን ቡዙሕ ከምዘታባብዓን ከምዝመኽራን ሓንቲ ምዓልቲ ገሊጻትለይ ነይራ ብምባል”፡ ንወዲ በላይ ቀንዲ ጥርጡር ናታ ሙኻኑ ብድፍረት ስለተዛረበት፡ ነዚ ሓይሊን ካብ ሙሉእ ርእሰ-ተኣማመንነት ዝፍልፍለ ዘረባ ዕሽሽ ኢሎም ክሓልፍዎ ብፍጹም ሓርበቶም።

ድሕር’ዚ ገበነኛዊ ምጽራያት፡ ኣባላት ግንባር ጥርጡሮም ወዲበላይ ስለዝነበረ፡ ናይቲ ዞባ ላዕለዎት ሓለፍቲ ናይቲ ሕብእቲ ሰልፊ፡ ነዚ ከቢድ ጸቕጢ ኣባላት ግንባር ዕሽሽ ኢሎም ክሓልፍዎ ስለዘይክእሉን፡ ቀጻሊ ገበናት ወዲበላይ ክሽፉኑ ትንፋሶም ስለዝወጹ ግዲ ኮይኑ! ብቅጽበት ወዲ በላይ ካብቲ ክፍሊ ተሰዊሩ’ዩ፡ ንክፍሊ ሓለዋ ሰዉራ ድዮም ወሲዶሞ? ወይስ ማንነት ቀይሮም ንኻልእ ክፍሊ ወይ ኣሃዱታት ሰዲዶሞ? ወይስ ቀቲሎሞ? ክሳብ’ዛ ዕለት እዚ’ኣ ዝፍለጥን ንወዲበላይ ኣብ ዓለም ሬኣዮ ወይ ረኺበዮ ዝብል ሰብ ዛጊት ኣይረኸብኩን።  እዚ ቅትለት ናይ ክልተ ንጹሃን ተጋደልቲ ደቂ-ኣንስትዮ፡ ብኣጋጣሚ ስለዝተፈልጣ እምበር፡ እዚ ጃምላዊ ቐታሊ’ዚ፡ ንካልኦት እዉን ቀቲሉ ወይ ዘይቐተለን ከምዝኸዉን ዘጣራጥር ኣይኮነን።

እቲ ኣብ ጻብራ ይኹን ኣብ ዓራርብ ዝተፈጸመ ኣሬሜናዊ ገበን፡ ዘንቅሎ ኣገዳሲ ሕቶ ኣሎ። ንሱ ድማ ስለምንታይ? ስለምንታይ? ስለምንታይ?….ወ.ዘ.ተ ዳግማይ ንወዲ በላይ ካልኣይ ሂወት ንጽህቲ ተጋዳሊት ንክልክም  ዕድል ተዋሂብዎ?  ዝብል ሕቶ’ዩ። እቲ መልሲ ሓጺርን ንጹሩን ኢዩ። ላዕለዎት ሓለፍቲ እቲ ዉድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ምትእኽካብ ናይ ሓደገኛ ባህርያት ዘለዎም ሰባትን ሚሲጢራቶም ካይክሻሕ ንሚሲጢራቶም ዝፈልጥ ሰብ፡ ማዕረ ክንደይ ከም ዓስቢ ሚሲጢራቱ ከምዝካለኸሉሉን ከምዝሓብእሉን ዘነጽር’ዩ። ሚስጢር ናይታ ሕብእተ ሰልፊን ኣባላታን ክሕባእ፡ ሂወት ንጹሃን ተጋደልቲ ኣብ ሓደጋ ተሳጢሑ ከምዝነበረ የነጽረልና።

ወዲ በላይ ከምቲ ኣቀዲሙ ኣብ ላዕሊ ዝተገለጸ፡ ኣባል ናይታ ተሓቢኣ ኣብ ሜዳ ክንደይ ንጹሃት ተጋደልቲ ዘጽነተት ሰልፊ እዩ ነይሩ። ከምኡ ውን ምክትል ኣመሓዳሪ ናይ ሕክምና ኣብ ዓራርብ ነይሩ። ሕክምና ዓራርብ እቲ ዝለዓለ ኣገልግሎት ናይ ሕክምና ዝወሃበሉ ዝነበረ ናይ ህዝባዊ ግንባር ማእከላይ ሕክምና እዩ። ወዲ በላይ በቲ ዝፈጸሞ ቀዳማይ ገበን ኣብ ክንዲ ስጉምቲ ዝውሰደሉን ብሕጊ ዝሕተትን፡ ኣምሳያ (ዓስቢ) ናይ ዝፈጸሞ ኣሰካሕካሒ ገበን፡ ናብ ዝለዓለ ናይ ሓላፍነት ጽፍሒ ተሰጋጊሩ ኢዩ። ነዚ ዝተዋህቦ ዕደል ተጠቂሙ ኽኣ ናጻ ስለዝተገድፈን ዝተወስደ ስጉምቲ እውን ስለዘይነበረ፡ ዳግማይ ንካልኣይ ግዜ ንሃገራዊ ናጽነትን ፍትሒ ንምንጋስን ማዕርነተን ንምርግጋጽ ኢለን ዝተሰለፋ፡ ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ክዕምጽን ክቐትልን  ጥጡሕ ዕድል ዝተዋህቦ ኢዩ።

ካብዚ እንታይ ክንርዳእ ይክኣል?

ኣብ ሓደ ፍትሓዊ ቃልሲ ዘካይድ ግንባር፣ ሓደ ሕቡእ ሰልፊ ፈጢርካ ኣባል ናይታ ሕብእቲ ሰልፊ ምዃን፡ ክሳብ ክንደይ ሓለፋታት ክትረክብ ከም እትኽእልን ዝነበርካ ዘነጽር ኢዩ። ነቲ ዕድል ተጠቒሞም ክኣ ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ተጋደልቲ ደቂኣንስትዮ፡  ዝወረደ ጾታዊ ዓመጽን፣ ቅትለትን እዚ ናይ ወዲ በላይ ታሪኽ ዝመስክሮ ጭቡጥ መረጋገጺ እዩ። እዘን ንጹሃት ተጋደልቲ ደቂ እንስትዮ ናጽነት፡ ሓርነት፡ ፍትሒ ንምንጋስን ማዕርነተን ንምምርግጋጽን ኢለን፡  ነታ መተክእታ ዘይብላ ሂወተን ከውፊያ ንሜዳ ዝተሰለፋ። ኣምሳያ ናይ እዚ ግን ብዘይፍትሓውያን ገዳይም ተጋደልቲ ዶ መራሕቲ ኢና ብሃልቲ፡ ብኣረሜናዊን ጭካነን ዝመልኦ ዓይነት ኣቛታትላ ካብዛ ዓለም ብሞት ሓሊፈን ከምዘለዋ ቡሩህ እዩ።  ኣብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ዘይተነግረ እምበር ዘይተገብረ የሎን ክብሃል ይክኣል ኢዩ።

ተጋደልቲ ደቂ-ኣኒስትዮ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ዘሕለፍኦ ቡድሆታት ብቅንዕናን ትብዓትን እንተዝገልጽኦ፡ ምናልባሽ መሬትን ሰማይን ምስተጣበቐ ነይሩ። ብፍላይ ኣብ ህ.ግ.ሓ.ኤ፡ ብሓፈሻ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ፈጺመ ኣይጣራጠረን እየ፡ ኣብ ልዕሊ ቡዙሓት ንጹሃት ተጋደልቲ ደቂ-ኣኒስትዮ ጸወታዊ ዓመጽ ብዝተፈላለየ ኣጋባባት፡ ዉዲታትን ጸቕጥታትን ኣጋጢሙወን ሙኻኑን፡ ክሳብ ሕጂ ብኡ ይሳቐያ ምህላወን ኣራጋጊጸ ኣብ ዉሽጢ መንፈሰይን ቀልበይን ዝስምዓንን ዝፍለጠኒ ኢዩ።

ከም ጾታዊ ዓመጽ ጌሩ ንመንፈስካ ዘባድንን ዝፈግርን ተግባር ከም ዘየለ ሊቃዉንቲ ናይ ስነ-ኣእሙሮን ግዳያት ዝኾኑ ሰባት ዝምስክርዎ ሓቂ ኢዩ። ጾታዊ ዓመጽ፡ ካብ ተራ ጸወታዊ ስጋዊ ርክብ ሙኻኑ ሓሊፉ ንኩለእንትናዊ መንነትካ ማለተይ፡ ን (ስምዒታዊ፡ መንፈሳዊ፡ ኣካላዊን ስነኣእሙራዊ) ብሕትዉና ሰብ ስለዝሳባብሮን ዝወሮን እዩ። ነቲ ብተፈጥሮ ንሰብ ዝተዓደሎ ሕልናዊ-ናጻነትን ተዉህቦም ስለ ዝምንዝዖ፡ ማህሰይቱ ብቀሊሉ ክግመት ዘይክኣል፡ ኣዚዩ ከቢድ ኢዩ።

ኣብ ሰብ (ግዳይ) ምስ ወረደ፡ ብዝግባእ እንተዘይተኣልዩ ከኣ፡ ንብዙሕ ዓመታት ምስቲ ሰብ ዝነብር ጉድኣት ዝሓድግ ብሙኻኑ ኢዩ። ነቲ ሰብ (ግዳይ)ኣብ ሕዛእቲ ናይ ዕንዝራነት፡ ቅዛነት፡ ጭንቀት፡ ገበንኛነት፡ እንጽርጽሮት፡ ሕሰምን ቅሬታን  ሓዚኡ የንብሮም። ኣብ መጨረሽታኡ ክኣ ክሳብ፡ ናብ ነፍሰ-ንዕቐትን ነፍሰ-ምጥፋእ ዝደፍእን ዝመርሕ ኢዩ።

ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፡ እዚ ንኣስታት 36 ዓመታት ኣብ ዉሽጢ-ኣእሙሮይ ዝሓማምስነ ዝነበረ፡ ናይ ገበን ተረኽቦ፡ ብምኽንያት መጋቢት 8 ዓለምለኻዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ተጠቒመ፡ ብከምዚ ምረት ሓሊፈን ብጭካኔ ዝተቐትላ ንጹሃት ተጋደልቲ ታሪኸን ዝነግረለን ስለዘየብለን፡ ሎሚ ኣነ ኣሓትኩም ኣበይ ኣላዋ? ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ታሪኸን ይነግረለን ኣለኹ። ሓላፍነተይ ንክዋጻእ ሓይሊን ዕድመን ትብዓት ዝሃበኒ ኣምላኽ እንዳ ኣመስገንኩ፡ ይፈልጥ እየ ነዚ ጉዳይ’ዚ ኣብቲ እዋን’ቲ ኣብ ኣኬባታት ትካትዕሉን ትካታተልዎን ዝነበርኩም፡ ሕጂ ኣብ ደገ ትነብሩን/ትነብራን ዘለኹም፡ ዝእረም፡ ዝጎዶሎ ወይ ክምላእ ዝግብኦ እንተሃልዩ፡ እቶም ኣብቲ ክፍሊን ኣብቲ ፍጻሜን ኣብቲ ከባቢ ዝነበርኩም፡ ሕጂ ብሂወትኩም ዘለኹም ነዚ ታሪኽ’ዚ ናይ መጨረሽታ መልክዑ ከተትሕዝዎ ብትሕትና ይዕድመኩም ኣለኹ።

 

ኣግኣዚት ዓንዱ

መጋቢት 8, 2019

 

 

 

 

 

 

መሰል ተራኺት (ደራሲት) ሕሉዉ’ዩ። ዝኾነ ይኹን ሰብ ከንብባ ይኽእል እዩ። ካልእ ምንጭታት መራኸቢ ቡዙሓንን ማሕበራዊ መራኸቢታት ካልእን ተጠቂሙ ክዝርግሓ፡ ከካፋፍላ፡ ክቱርጉማ፡ ከባዝሓን ክሓትማን ብዘይ ኣፍልጦን ፍቃድ ደራሲት ብፍጹም ኩልኩል እዩ። ደራሲት ብመገዲ ዘርጋሕቲ ክትሕተት ይክኣል’ዩ።

ህዝባዊ ባይቶታት፡ ንሃገራዊን ዓለማዊ መጋባእያ ዘብቕዓ ይቑማ፡

ካብ ህዝቢ ዘመንጨዋ፣ ቀንዲ ፈልሲ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ዝኾና፣ ህዝባዊ ባይቶታት ኣብ ግዳም ብጋህዲ ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ብሙስጡር ይቑማ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ካብ ዕለት 01/08/2011 ዓ.ም.ፍ ሕጋዊ ሰውነት ለቢስና ምንቅስቓስና ካብ ዝጀመርናሉ እዋን፣ ጽምዶ ቃልስና ኣብ ክንዲ ኣብ ሓጺር ዕላማታት፡ ምቕያር ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ጥራይ ዘመልከተ ዘይኮነ፡ ስግሩ ኣንቃዕሪሩ ዘናጻጸረ እዩ። ሰዉራ ኤርትራ ካብ 1961-1991 ዝተካየደ ንሃገራዊ ናጽነት ሕቶ ሃገራዉነት፡ ሕቶ ዋንነት ፖሎቲካዊ ስልጣን፡ ሕቶ ርትዓዊ ተሳታፍነት ህዝቢ፡ ሕቶ ሲቪካዊ መሰላት…ወ.ዘ.ተ ካይመለሰን ካየካናወነን ስለዝተዓወተ፡ ብቕጽበት ንሃገራዉነትን ሓርበኝነት፡ ነተን ኣብ ሓራ ቦታታት ቆይመን ዝነበራ ህዝባዊ ባይቶታት፡ ነቶም ዝነጥፉ ዝነበሩ ሓፋሽ ዉድባት ማሕበራት መንእሰያት፡ ደቂኣንስትዮ፡ ሞያዉያን…ወ.ዘ.ተ ብምዉቓዕን ብምድስካልን ብዘይ ገለ ጸገም ገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ክተክል ኣየጸገሞምን። ብሕጂ እዉን እዚ ተሞክሮ እዚ ክድገም ዘጸግም ነገር የሎን። እዚ ተሞክሮ እዚ ካይድገም ካብ ሕጂ ኣትሒዝና ድንክል ክንገብረሉን ዝተፈልየ ኣጋባብ ክንጥቀም ንግደድ ኢና። ሕብረተሰብ ኤርትራ ከም ሓደ ህያዉ ሕብረተሰብ ናይ ገዛእ ርእሱ ዉደባ ክህልዎ ኣለዎ።

ብሓፈሻ ፖሎቲካዊ ዉድባት፣ ሰልፍታትን ምንቅስቓሳት፣ ብፍላይ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ንገዛእ ርእሶም ሓራ ዘይወጹ ጥቁዓት ናይ ታሪኽን ጉዕዞ ምኻኖም ስለንፈልጥ፣ ንጉዕዞ ታሪኽ ንምቅያር፡ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ኣዝዩ ከቢድ ዋጋ ዝኸፈለን ዝተፈላለዩ ናይ ነዊሕ ፖለቲካዊ ተመክሮ ዘለዎ ህዝቢ ሙኻኑ ስለዝተገንዘብና እዩ። እዚ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 1945-1950 ስልፍታት ምንቅስቓሳት ብዘማ እዘንዎን ጽቕጥታት ሓያላት ሃገራት ኣሜርካን ዓባይ ብሪጣንያን ኣብ ዘይደልዮ ፈደረሽን ተቆሪኑ። መሊሹ ን30 ዓመታት መመላእታ ረጽማዊ ሰዉራ ኣካይዱ ልዕላዉነት ሃገሩ ምስ ኣራጋገጸ። ልዕላዉነት ህዝቢ ዝተመንዝዔን ዳር ትርኢቱ ዝርኢ ዘሎ ህዝቢ እዩ። ካብ ሕሉፍ ተሞክርኡ ብምንቃል፡ ህዝቢ ኤርትራ ንሐደ ምንቅስቓስ፡ ሰልፊ ወይ ውድብ ስዒብካን፣ ብእኡ ተመሪሕካን ተማእዚእንካን ዝግበር ቃልሲ ንረብሕኡ ከምዘይውዕል፡ በዚ ሕጂ ዝርከበሉ ዘሎ ኣሰቓቂን ሓደገኛ  ሃለዋት አዓርዩ ዝተገንዘበ ህዝቢ ስለዝኾነ፡ መብዛሕትኡ ህዝቢ ነቲ ዝኸይድ ዘሎ ማሕበራዊ ሰዉራ ኣማዕድዩ ይዕዘቦ ኣሎ። ከምኡ ስለዝኾነ  ድማ፡ እቲ እንኮ ህዝቢ ልዕላዉነቱ ከራጋግጸሉ ዝኽእል ሕዋም (formula) ህዝቢ ንጉዳዩ ኣብ ክንዲ ብተወከልቲን ተመወልቲ፡ ባዕሉ ጉዳዩ ሒዙ ክፈትሖ ምስ ዝነቕል ጥራይ እዩ፡ ዝብል እምንቶ ኣሎና። መስርሕ  ግዝኣተ-ሕጊን ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ንምርግጋጽ፣ ሐቀኛ ኣብ ድሌት፡ ትጽቢታት ረብሓን መላእ ዜጋታት ዝተሞርኮሰ፣ ብተግባር ሓያልን ጠርናፍን ቀጻልነትን ከአ ዘለዎ ህዝባዊ ማዕበልን ውደባን የድሊ ኣሎ። ንህዝቢ ዘዕግብ ንረብሐታቱ ከአ ዝከላኸል ቁኑዕ ንጹር ውደባን ናይ መስመር ቃልሲ፣ ንተራኡን  ብግልጺ ኣነጺሩ ዘሳትፍን ን ናይ ፖሎቲኡካዊ ዋንነት ሕቶ ብተግባር ከይመለሽካ ልዕላዉነት ህዝቢ ክራጋገጽ ስለዘይኽእልን፡ ልዕላዉነት ህዝቢ ድማ ካብ ፍሉይ ረብሓ ጉጂለታት ከም ገጸ-በረኸት ዝህብዎ ዘይኮነ፡ ህዝቢ ብቅልጽሙ መንዚዑ ዝወስዶ ስለዝኾነ እዩ። ህዝቢ ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ብሙስጡር፡  ኣብ ደገ ብጉሁድ ይወደብ ንብል ዘሎና።ቀንዲ ፈልሲ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ዝኾና፣ ህዝባዊ ባይቶታት ክቖማ ቀጻሊ ክንጉስጉሰሉን ክንቃለሰሉ ጸኒሕና ኢና። እዚ ቃልሲ’ዚ ንሃልክታት ተባሂሉ ዘይኮነስ፣ እቲ ቀንዲ መፍትሒ ጸገምና ብሙኻኑ  ስለንኣምን እዩ።

ነዚ መሰረተእምነት መወከሲ ዝኾነ፣ እዘን ዝስዕባ ሓሙሽተ ቀንዲ ሮቓሒታት እየን

  1. ኩሉ ጊዝየ ዝኾነ ይኹን ህዝቢ፣ ብረብሓታቱ፣ ሞይኡ፣ ከባቢ ዝነብረሉ ቦታ፣…ወ.ዘ.ተ ዘይተወደበ ህዝቢ፣ ብዉሑዳት ዝተወደቡ ፖሎቲካዊ ጉጂለ፣ ንክግዛእን ንክጭቆኒን ዝተዋደደ ሕብረተሰብ ስለዝኸዉን፣ መታን መላገጺ ናይ ዉሑዳት ናይ ፍሉይ ረብሓ ጊጂለታት ካይከዉን፣ ብሓደ ድምጺ ክብድሆም ክዉደብ ስለዝግባእ እዩ።
  2. ሲቪላዊ ሕብረተሰብን ሲቪላዊ ፖሎቲካዊ ስርዓት ንምህናጽ፣ ቀንዲ ኣዕኑድ ህዝባዊ ትካላትን ህዝባዊ ማሕበራት ስለዝኾና፣ ህዝባዊ ትካላትን ህዝባዊ ማሕበራት ብዘይ ዉዓል ሕደር ክጥጥዓ ስለዝግባ እዩ።
  3. ምልካዊ ገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓትን፣ ናይ ኤትኒክ፣ቀቢላ፣እንዳን ሃይማኖት ምንቅስቓሳት ጉጂለታት፡ ኣብ ድሕረትን ምብትታ ናይ ሓደ ሕብረተሰብ ይጽፈያ፣ ይዓብያን ዝነጥፋን ብምኻነን፣ ሂወተን ክዘርኣ ድማ ነቲ ሕብረተሰብ መመሊሾም ንትኹላዊ ምትፍናን ስለዘእትዉዎ፣ ነዚ ምትፍናን ንምግታእን ካብ ዝዓበየ ናይ ታሪኽ ሓደጋ ንምድሓን ህዝቢ ክዉደብ ስለዝግባእ እዩ።
  4. ዋንነት ፖሎቲካዊ ስልጣን፡ ርትዓዊ ተሳታፍነት ህዝቢ፡ ናይ ህዝቢ ናይ ተጻይ-ቁጽጽር (counter-control)… ካብ ሕጂ ክዉሰን ስለዘለዎ እዩ።
  5. ጽምዶ ቃልሲ ማሕበራዊ ሰውራ ኤርትራ ኪኖ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ማለት፡ ምክንዋን  መሳጋገሪ-መንግስትን ሃገራዊ ዕርቂ፡ ምክንዋን ቅዋምን ቅዋምነትን፡ ምክንዋን ጊዝኣተ-ሕጊን ዲሞክረሳዉነትን፡ ምርግጋጽ ልዕላዉነት ህዝቢን ምህናጽ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ (ብስለላም ብሓባር ምንባርን ምርግጋጽ ማሕበራዊ ፍትሒ) ካብ ኮነ፡ ነዚ መሰረት ዝኸዉን ዱልዱል መንጸፍ ስለዝድለ እዩ።

እስትራተጂካዊ ዕላማታት ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ ናይ ቀረባን ርሑቁ ዘጣመረ እዩ፡

  1. ቀንዲ ዕላማ ህዝባዊ ባይቶታት፡ ጽምዶታቱ ኣዝዩ ኣርሒቁ ካብ ዘለናዮ ኩነታት ንላዕሊ ዝጠመተ እኳ ኣንተኾነ፡ ነዚ ዘለናሉ ኩነታት ( Status quo) ብቀጥታ ይኹን ብተዛዋዋሪ ንምቅያር፣ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፣ ብኣዝዩ ንጡፍን ዝተወደበ ናይ ህዝቢ ሓይሊ፣ ህዝባዊ ደገፍ ብምሕራምን ብምንጻል፣ ካብ ዓቲርዎ ዘሎ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምምንዛዕ ዘናጻጸረ እዩ።
  2. ተሳትፎ ህዝቢ፣ ሓድነት ህዝቢ፣ ዋንነት ፖሎቲካዊ ስልጣን፣  ህዝባዊ ዉሳኔ…ወ.ዘ.ተ ምርግጋጽ እዩ። እቲምንታይስ እዚ እንተተራጋጊጹ ብሓባር ብሰላም ንምንባርን ማሕበራዊ ፍትሒ ንምርግጋጽ ዝተዋደደ እዩ።
  3. ኣብ ድያስፖራ ይኹን ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ፣ ኣዝየን ንቁሓት ሓላፍነታተን፣ መሰላተንን ጥቅምታተን ዝፈልጣ ድልድላት ማሕበረ-ኮማት ብምህናጽ፣ ንማሕበራዊ ስነኣእሙራዊ ኣቋዉማ ሕብረተሰብ ኤርትራ፡ ናብ ሓደ ዱልዱል ማኣዝን ንምምእዛን ዝዓለመ እዩ።
  4. ህዝቢ ግዳይ ገባቲ ስርዓትን ፍሉይ ናይ ሰብ ረብሓ ዉድባት ካይከዉን፡ ብዝተወደበ ህዝባዊ ትካል ነብሰ ምክልኻል ምግባር ዝዓለመ እዩ።
  5. ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብጥርኑፍ ድምጺን ብጥርኑፍ ሰብን ካብታ ዝንኣሰት ቦታ ክሳብ ብደረጃ ዓለም ንምግጣሙ ዝዓለመ እዩ።
  6. ወሳኒ ጊደ ህዝቢ ኣብ ምቅያር ስርዓትን ምቅያር ሕብረተሰቡን ጊደኡ ንምርግጋጽ ዝዓለመ እዩ።
  7. ሓርነት ሕብረተሰብ ምስ ፖሎቲካዊ ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ዝተታሓሐዘ ስለ ዝኾነ። ወሳኒ ጊደ ዉልቀ ዜጋን ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ዘራጋገጸ ናይዚኦም ምትእስሳር ድማ ሓርነት ሕብረተሰብ ሩጉጽ ስለዝገብሮ እዩ። ኩሉ ንጽዕዶን ንብህጎን ሲቪክ መሰልን ዲሞክራስያዊ መሰላት ንዉልቀ ዜጋ ዘማእከለ ስለዝኾነ ወይ ድማ ዉልቀ-ዜጋ ሓራ እንተዘይኮይኑ፡ ሕብረተሰብ ሓራ ክኸዉን ስለዘይክእል ነዚ ንምርግጋጽ ዝዓለመ እዩ።
  8. ሓደነት ሃገርን ህዝቢን ንምርግጋጽ ዝዓለመ እዩ።
  9. ዝላዓለ መግለጽን መራጋገጽን ናይ ዘመናዊ ሃገርን ዘመናዊ ፖሎቲካዊ መንነት ምርግጋጽ ናይ ኩሉ ዜጋ ማዕርነት ኣብ ቅድሚ ናይ ሓባር ሕጊ ስለዝኾነ። ንጊዝኣተ ሕጊ ዘራጋግጽ ቀንዲ-ህዝባዊ ፈለግ (maine-stream)ንምፍጣር ዝዓለመ እዩ።
  10. ንጥዕና ዘለዎ ህዝባዊ ዘተ፡ ህዝባዊ ዉደባ፡ ቡሩህ ናይ ሓባር መጻኢን ሃገራዊ ዕርቂ ዘጣዓዕም ዝዓለመ እዩ።

 

ህዝባዊ ባይቶታት ብኸመይ ክካነዋና ይኽእላ፣

መእተዊ፣

ቅድሚ ኣብ ዝርዝራት ኣጋባብ ኣካናዉና ህዝባዊ ባይቶታት ምብራህና፣ ኣቀዲሙ ዝጸንሓ ዉደባታት ከምዘሎ ክንፈልጥ ኣሎና። እዚ ዝጸንሓ ዉደባታት ብመልክዕ ፖሎቲካዊ ሰልፍታት፣ ዉድባት፣ ግንባራት፣ ምንቅስቓሳት፣ ሲቪልን ሲቪክ ማሕበራት ምኻኑ እዉን ኩሉ ዝግንዘቦ እዩ። እዚ ኣቀዲሙ ዝጸንሔ ዉደባታት ኣንካይ ዶ ንዝገጥመና ዘሎ ብድሆታት ንምፍታሕስ፣ ንገዛእ ርእሱ ዘስሩሮ ዓቕምታት ከጥሪ ስለዘይክኣለ፣ ንገዛእ ርእሱ ክፍታሕ ዘለዎ ጸገም ወይ ተወሳኺ ጸገም ኮይኑ ጸኒሑ ኣሎ። ዓቕምታቱ ኣዝዩ ድሩት ስለዝኾነ፣ ብዘይቀላዓለም  መታን ክሰርር  ተባሂሉ ንፖሎቲካዊ ዉሳኔታቱን ዕላማታቱን ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ዘሳጥሔ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ዝበዝሔ ህዝቢ ክስዕቦን ክድጉፎ ኣይተራእየን። ዓሳ ኣብ ባሕሪ ይነብር፣ ቃልሲ ድማ ኣብ ከስዒ ህዝቢ ዝነብር ማሕበራዊ መስርሕ እዩ። ህዝቢ ካብ ከስዑ እንተተፊእዎ ሂወት ስለዘይብሉ፣ ብዘይ ሂወት ክነብር ዝዉስን እንተሃሊዩ፣ መሰሉ ስለዝኾነ ክቅጽል ይኽእል እዩ። ኣነስ ሒዘዮ ዝጸናሕኩ መስመር ጉጉይ ስለዝኾነ ምስ ህዝበይ ይሕሸኒ ዝብል እንተሃልዩ፣ እቲ ኣፍደገ ህዝቢ ርሒብ እዩ።

ብወገኖም መታን ክትስዕብዎም ከምዚ ዝስዕብ “ሓቂ ዝመስል”፣ የግዳስ ንሰብ ተጣራጢሩ ቆራጽ ዉሳኔ ካይወስድ ዝገብሮ እንሳዕ ዝንገር ኣባሃላታት ከምዚ ዝስዕብ እዩ፣-

  1. ሃገርናን ህዝብና ኣብ ሓደጋ ተሳጢሑ ስለዝርከብ፣ ዘላቡን ፍሕትሕት ዘብል ጊዝየ ስለዘየሎ፣ መታን ሃገርናን ህዝብናን ክድሕን፣ ኣብ ክንዲ ሓድሽ ዉደባ  ምጥያስ፣ ኣብ ዘለ ዉደባታት ኣቲና ክንቃለስ ኣሎና፣ ክብሉኹም እዮም። (ክትበልዓ ዝደለኻ ኣባ ጉንባሕ ዛግራ በላ እዩ)።
  2. እቲ ዘድሊ ዘሎ፣ ሓድሽ ዉደባ ህዝቢ ዘይኮስነ፣ እተን ተመስሪተን ዘለዋ ዉድባት ተመያይጠንን እንካን ሃባን ኢለን ኣብ ሓደ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር ጽላል እንተጠርኒፈን፣ ህዝቢ ክስዕበን ስለዝኽእል፣ ኣብ ክንዲ ካብ ታሕቲ ካብ ህዝቢ ዝነቐለ ዉደባ፣ ካብ ላዕሊ ካብ መሪሒነታት ዉድባት (ጽላል) ንታሕቲ ንህዝቢዝወርድ ዉደባ ዝዕዉት ክብሉኹም እዩም። ( ሓይሊ ህዝቢ ነገራዊ ሓይሊ ምኻኑ ዘይምእማን ዘንቅሎ ዓሎቕ እዩ)።
  3. ተሰማዕነት ዘለዎ፣ ህቡቡነት ዘለዎ፣ ትምህርቲ ዘለዎ፣ ገንዘብ ዘለዎ፣ መራሒ ሃይማኖት፣ መራሒ ቀቢላ …ወ.ዘ.ተ ዓይነታት ሰባት መርፍእን ፈትሊ ኮይኖም እንተተላፊኖም፣ ብዘለዎም ማሕበራዊን ፖሎቲካዊ ክብደታት ንህዝቢ ከስምዑ ስለዝኽእሉ፣ ምጥርናፍ ናይ እዚኣቶም ኣገዳሲ ክብሉኹም እዮም። (ኣባታዊ ኣታሓሳስባ ኣእምሮ ዝፈጠሮ ኣካላዊን መንፈሳዊ ጊላነት እዩ)።
  4. ህዝቢ ስዓቢ እንበር ወሳኒ ከምዘይኮነ ዘስምዕ ንዕቐታት፣ ባጫታት፣ ወስታታት…ወ.ዘ.ተ ክስንዝሩልኩም እዮም። (ጭንቀትን ጥፍሽና ዝፈጠሮ ቦዶሽ ኣንነት እዩ)።
  5. ብእንዳ፣ ብቀቢላ፣ ብኤትኒክ፣ ብሃይማኖት፣ ብዓዲን ኣዉራጃ ክዉድብኹም፣ ከላዕሉኹም፣ ምስ ካልኦት ኣሕዋትኩሙን ኣሓትኩሙ ንትኹላዊ ምትፍናን መታን ከእትዉኹም፣ ኣጻብዕቶም ናብ ፍሉያት ኣካላት ሕብረተሰብና እንዳኣመልከቱ ክጉስጉሱኹም እዮም። (ፈላሊኻ ጊዛእ እዩ)።

ታሪኻዊን ዉድዓዊ መርትዖ ዘለዎ መልሲ ነዚ ሓሙሽተ ነጥብታት፣ ሎሚ ክራማት ዘርኢ ክርዳድ እንተዘሪእካ፣ ቀዉዒ ስርናይ ክትሓፍስ ኣይትኽእልን ኢኻ።  ሰዉራ ኤርትራ ንሃገራዊ ናጽነትን ሓርነትን መላእ ህዝቢ ተሳቲፉዎን ስዒብዎ፣ ንሰራዊት ገዛኢት እምባሮጠራዊት ኢትዮጵያ፣ ካብ መላእ ኤርትራ ሓግሒጉ ልዕላዉነት ኤርትራ ኣራጋጊጹ፣ ኣብ ምርግጋጽ ልዕላዉነት ህዝቢ ግን ፈሺሉ። እቲ ምንታይስ ህዝቢ ስዓቢ እንበር ወሳኒ ኣይነበረን። ኣብቲ እዋንቲ ዝነበራ ህዝባዊ ማሕበራትን ህዝባዊ ባይቶታትን ናጻን ሓራ ዘይኮና፣ ብመምርሒ ዉድብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝቆማን ዝፍንታሓን ምንባረን እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ቅድሚ 20 ዓመት ዝሓለፎ ተሞክሮ ሕጂ ክደግም እንተኾይኑ፣ ንገዛእ ርእሱ ሓደገኛ ህዝቢን እቲ ፍጻሜ ድማ፣ ዝላዓለ ገበን ናይ 21 ክፍሊዘመን ኣብ ታሪኽ ወዲ-ሰብ ክቑጸር እዩ።

ህዝቢ ክንብል እንኮሎና እንታይ ማለትና እዩ?

ህዝቢ ዝብሃል፣ ብፍኑው ኣጋባብ ብኣሃዛዊ ቁጽሪ ዝጽብጸብ እኩብ ሰብ ጥራይ ማለት ኣይኮነን። ህዝቢ ልዑልን ንጥፉ ህልዉና ዘራጋገጸ ህያዉ ዝጠምሮ ናይ መንነት ፍሕሶ ዘለዎ ሕብረተሰብ ማለት እዩ። በዚ ዝስዕብ ሮቛሒታት ድማ ይልለ፣-

  1. ልዑላዉነቱ ህዝቢ፣ ብጂኦግራፊካዊ ክሊ ቦቱኡ፣ ፖሎቲካዊ ስልጣኑን ሲቪክ ሓርነቱ ይግለጽ።
  2. ንጡፉነት ህዝቢ፣ ብዘለዎ ተሳትፍኡ ኣብ ፖሎቲካዊ፣ ቁጠባዊ፣ ማሕበራዊን ባህላዊን ሂወቱ ዓይነት ተሳተፉነቱ ይግለጽ።
  3. ህያዉነት ህዝቢ፣ ብትካላዊ ገጻቱ፣ ብዲሞግራፊካዊ ጎድንታቱ፣ ብማሕበራዊ ቀጸላታቱ፣ ብምክፍፋል-ዕዮን ሞያታቱን፣ ብኤትኒክ-ጉጂለታቱን ሞሎኮታዊ እምነታቱን ይግለጽ።

ናይዞም ኣቀዲሞም ዝተገልጹ ሮቛሒታትን ድሌታቱ፣ ተሞክሮታቱ፣ ረብሓታቱ፣ ታሪኹን ተሞክሩኡን እኩብ ድምር ህዝቢ የብሎ። ህዝቢ ዝባሃል ከምዚ ካብ ኮነ፣ ህዝቢ ኣብ ዝካየድ ማሕበራዊ ሰዉራ ብከመይ ይሳተፍ ዝብል ሕቶ እዩ ክልዓል ዝኽእል። ዝውቱራት ክልተ ዓይነታት ተሳትፎ ኣለዋ፣-

  1. ንህዝቢ ድኹም ጎድኑታቱ መዝሚዝካን ሓይሊ ተጠቂምካ፣ ብምትላል፣ ብሙግቡዕባዕ፣ ብምግዳድ፣ ብዓመጽ ብምግፋፍን ምጭዋይን…ወ.ዘ.ተ ዝካየድ ተሳትፎ እዩ። እዚ ዓይነት ተሳትፎ፡ ብፍጹም ክንጸግ ዘለዎ ብልሓት ተሳትፎ እዩ።
  2. ንህዝቢ ብምርዓምን ምንጻግ፣ ብጥቕሙን መላእ ዕግበቱን፣ ብናጻ-ድሌቱን ዉሳኔታቱን፣ ብንቑሕ ኣፍሉጥኡ፡ ሓላፍነቱን መሰሉ…ወ.ዘ.ተ ዝካየድ ተሳትፎ እዩ። እዚ ዓይነት ተሳትፎ ክርዓምን ክዝዉተር ንቃለሰሉ እዩ።

ስለዚ ተሳትፎ ህዝቢ ብመሰረት ስሩዕ ህላዊኡን፡ ሐቀኛ ናይ ህዝቢ ተሳትፎ ክኸዉን ከምዘለዎ ስለ ንኣምን ናብቲ ቀንዲ ዛዕባና ክንኣቱ ኢና። ብትዕዝብትና እዞም ኣብዚ እዋን’ዚ አብ  ሰሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቅ ዝተኻየዱ ንገበቲን ሓዉሲ ገበትን ስርዓታት ዝቐየሩ ህዝባዊ ናዕቢታት’ውን እንተኾኑ፣ብተረባሕነት ናይቶም ተወዲቦም ዝጸንሑ ውሑዳን ሐይልታት ክድምደም ድአ’ምበር፣ ብተረባሕነት ናይ’ቲ አብ ጐደናታት ተሰሊፉ ንለውጢ ዘረጋገጸ ሰፊሕ ሐፋሽ ህዝቢ ክዛዘም አይረአናን። እዚ ዝኾነሉ ቀንድን መሰረታውን ምኽንያት ከአ፣ እቲ ሰፊሕ ህዝቢ ሕድሕዱ ተላዚቡን ተዛትዩን ብምርኻብ ንረብሐታቱ  ሐቢሩ ዝሕለወሉ ጥርኑፍ ህዝባዊ ውደባታት ከካናዉን ስለዘይከአለ ኢዩ።  ኣብ ታሪኽናን ተሞክሮናን ዉደባ በዘልማድ ንፖለቲካዊ ውድባት ወይ ሰልፊታት ጥራሕ ዝተሐዝኤ  ኣራዳድኣን ቱርጉም’ዩ ክውሰድ ጸኒሑን ዘሎን። ይኹን’ምበር ናይ ስልጣን ተሻረኽቲ ዘይኮኑ፡ ዝተፈላለዩ ህዝባውያን ናይ ሞያ ማሕበራት፣ ናይ ስቪክ ትካላት፣ ነጻ ዝኾነ ሻርነት ዘይብሎም ናይ ጋዜጠኛታት ሚድያ ትካላት፣ ናይ ሰብአዊ መሰልን ግብረ ሰናይን ነጻ ማሕበራት… ወዘተ እዚኦም’ውን እንተኾኑ ተምሳልን አብነትን ናይ ህዝባዊ ውደባ ምዃኖም ክዝንጋዕ አይግባእን እዩ።

አብ መጻኢ ንህዝቢ ዋሕስ ዝኾኖ፣ እዚ ህዝባዊ ትካላት’ዚ ስለዝኾነ፣ ካብ ጽልዋ ፖለቲካዊ አጀንዳታትን ናይ ስልጣን ተቖራቖስቲ ሰልፊታት ወይ ውድባትን ሐራ ብምዃን፣ ሻራ ዘይብሉ ውዱብ ህዝባዊ ትካላት ካብ ሕጂ ኣትሒዙ ክስረትን ክማዕብለን ይግባእ። ውድባት ኮነ ሰልፊታት ናይ ህዝቢ ዋሕስን መሰረት ሲቪላዊ ሕብረተሰብን ሲቪላዊ ፖሎቲካዊ ስርዓት ክኾኑ አይኽእላን እየን። እቲምንታይስ እቲ ዝተመስረታሉ ቀንዲ ዕላማታት ናብ ስልጣን መሕኮሪ ጥራይ እዩ። ንቅሎ-ኣታሓሳስባተን ከመይ ጌሬን ስልጣን ይጭብጣን፡ ከመይ ገይረን ንሳተን ዝሓስቦኦን ዝደልይኦን ምሕደራ ወይ ዓይነት ስርዓት ንህዝቢ ብሓይሊ፡ ምትላል ኣመንጊካ ብምዉሓጥ ትምእዝዝ ስለዝኾነ እዩ። ስለዚ ህዝቢ ንረብሐታቱን ጠቕሚታቱን ዝከላኸለሉ ንቑሕ ዝኾነ ህዝባዊ ነብሰ ውደባ ክገብር ታሪኽን ጊዜን ይጽዉዕ ከምዘሎ ክንጸር ይግባእ።

ህዝባዊ ዉደባታት ንህዝባዊ ባይቶታት ንሙቓም ነዚ ዝስዕብ ትሕዝቶ ኣብ ግምታት ዘእተወ ክኸዉን ኣለዎ፡

  1. ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ ብደረጃ ከባቢ፡ ጎዶቦታት ከባቢ፡ ሃገር፡ ክፍሊ ዓለምን መላእ ዓለም ክዉደባን ከድህያ መታን ብቕዓት ትካላዊ ጥርናፌ፡ ንጹር ዳይነሚክስ  ስልትን ስትራተጂን፡ ተወፋይነት፡ ጉሉጹነት፡ ተሓታትነት፡ ቡዙሑነትን ርትዓዉነት ዝምእዝኖ፡ ንጹራት ዛዕባታት ዘለወን ክኾና ኣለወን። ዘልዕልኦ ዛዕባታት ኣብ ዝሓለፈን ዘሎ ኩዉንነት ወይ ተረኽቦታት ጥራይ ዝተሞርኮሰ ዘይኮነ፡ ካብ ዝሓለፈን ዘሎን ነቂለን ንመጻኢ መስመራዊ (linear) ዝኾነ ናይ ጊዜ-ቅየሳ ጉዕዞ ብምእማን ዝኣንፈተ ክኸዉን ይግባእ። ህዝባዊ ዉደባታት ን ህዝባዊ ባይቶታት ካብ ድርኺት መዓልታዊ ተረኽቦታት፡ ታሪኽን ብጻልጥኡ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ምዉራድ ዘናዓዓበን ጥራይ እንተኾይነን፡ ጹኑዕ ዕላማታት ስለዘይዉንናን ጹኑዕ መሰረት ስለዘይብለን፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን ኩነታት ክብተናን መሳሪሒ ዉድባት ወይ ስርዓት ክኾና ኣዝዩ ቀሊል እዩ። መታን ብቀሊሉ ካይባታተና መሳርሒ ናይ ካልኦት ሓይልታት ካይኮና። ብንኹለን ዝምልከት  ኣዝዩ ጭቡጥ፡ ኣሳሳይ፡ ኣሳታፊ፡ ሓቓፊ…ወ.ዘ.ተ ልዕሊ ኽሉ ድማ ንመጻኢ ኣርሒቁ ዝጠመተ ንጹር ስትራተጂን ስልቲን ዝዉንና እንተኾይነን፡ ንጥፈታተን፡ ዉደባታተንን ጉዕዝኣን ብዘይ ገለ መሰናኽላት ኣድማዒ፡ ቀጻሊን ናህሪ ዘለዎ ክኸዉን እዩ።
  2. ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ ዉደባን ዉድብን ብመሰረቱ ንዕላማን ራእይ ዝስከም ስልታዊ ማሓዉር እንበር ዕላማ ኣይኮነን። ህዝባዊ ባይቶታት ኣብ ከባቢኣን ክነቕላ እንኮሎዋ። ንጹር ናይ ንቕሎ ዕላማን ራእይን ክህልወን ኣለዎ። እንዳዓኸኻ ኣብ ዝኸዳሉ እዋናት እቲ ኣብ ዉሽጠን ዝፍጠር ናይ ሰብኣዊ ርኽኽብ ዳይነሚክስ ንዕላማታተንን ራእየን እንዳስሓሎን እንዳጸረቦን ክኸይድ እዩ። ልዕሊ ኹሉ ግን ኣብ መስርሕ ቡቁዓት መራሕቲ እንዳተፈጥሩን እንዳተለለዩን ክኸዱ ሙኻኖም ኣብ ግምት ክኣቱ ኣለዎ።
  3. ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ ብናጽነቶም ዝኣወጁ፡ ምትእስሳር ናይ ናጻ ዜጋታትን ኣብታ ዝነብሩላ ከባቢ ከም ቀንዲ-ሕመረት ሕብረተሰብ ኮይኑ ዝነጥፍ ማሕበረሰብ ስለ ዝኽነ፡ መሳርሒ ናይ ዘሎ ስርዓት ወይ ድማ ናይ ዘለዋ ተቃወምቲ ስርዓት መታን ካይከዉን፡ ጽኑዕ ሕጊ መካላኸሊ ድርዒ ዘለዎ ክኸዉን ይግባእ። ካብ ታኼላ ሙኡዙዙነት ንማሕበረሰቡ ከናግፍ ክጽዕት ኣለዎ። እቲ ምንታይስ ምድልዳልን ምዕባይ ህዝባዊ ባይቶታት ምስ ሓርነቱን ናጽነቱን ዝራጋገጽ ብሙኻኑ እዩ።
  4. ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ ኣብ ዝነብረሉ ከባቢ ምስተወደበ፡ ልዕሊ ኣብቲ ከባቢኡ ዘካይዶ ንጥፈታት፡ ናብ ጎዶቦታቱ፡ ስግረ-ጎደቦታቱ፡ ወረድታተን፡ ክፍሊ-ሃገረን፡ ሃገር፡ ክፍላ-ዓለምን ዓለም። ምስ ካልኦት ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት ቅጽበታዊ ምትእስሳርን ቀለቤት-ርኽክብ (Solidarity & Network) ክፈጥራ ኣለወን። ነቲ ብደረጃ ሃገርን ክፍሊዓለማት ዝፍጠር፡ ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት ንኣድማዒ ብልሒ ርእሰ-ኪናት ወይ ድማ ናይ ህዝቢ ጸቕጢ ሓይሊ መታን ክበቕዕ ብደረጃ ዓለም ናብ ጠርናፊ ዋዕላ ክኣቱ ኣለዎ። ኣብ ዋዕላ ኣትዩ ናይ ሓባር ድልዱል ዋላ (Platforum) ምስፈጠረ ሓደ ድልዱል ህዝባዊ ትካል ክኸዉን እዩ። እዚ ድልዱል ህዝባዊ ትካል እዚ፡- ሀ. ብዓለምለኻዊ ደረጅ ተሰማዕነትን ቁቡልነት ክህልዎ እዩ። ለ. ንሰርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ህዝቢ ስለዝንጽሎ ናይ ፖሎቲካዊ ተግባር ኡጉሚ ብሙኻን ከንበርኽኾ ዘኽእል እዩ። ሐ. ተሳተፍነት ህዝቢን ልዕላዉነት ህዝቢ ከራጋግጽ እዩ። መ. ዉድብ ህዝቢ ስለዝኾነ፡ መላገጺናይ ፍሉይ ሰብ ረብሓ ጉጂለታት ኣይክኸዉንን  እዩ። ረ. ነቲ ኣብ ዉሽጢ ሃገርና ዛጊት ቦኺሩ ዘሎ ናይ ህዝቢ ተቃዉሞ ትካል ዘናዓዕብ መትረባት ክኸዉን እዩ። ሰ. ልዕሊ ኹሉ ሓደነት ህዝቢ፡ሃገርን ሃገራዊ መንነት ከራጋግጽ እዩ። ሸ. ንምህናጽ ሃገርን ሃገራዉነት፡ ንምህናጽ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ፡ ንብሓባር ብሰላም ምንባርን ማሕበራዊ ፍትሒ ንምርግጓጽ መሰረት ክኸዉን እዩ።
  5. ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ መታን ክድልድላ  ዝምድናታተ ምስ ናይ ተቓወምቲ ዉድባት ከነጽራ ኣለወን። ፈቲና ጸሊእና ንፖሎቲካዊ ስልጣን ጨቢጠን፡ንፖሎቲካዊ ስልጣን ከምንዋት ተጠቂመን ሓሳበትን ባህግታተንን ከተግብራ ዝጽዕራ ፖሎቲካዊ ዉድባት፡ ሰልፍታት፡ ምንቅስቓሳት…ወ.ዘ.ተ ክህልዋ እየን። ብመሰረቱ ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት ንከይህልዋ ዝግበር ጥርናፌ እዉን ኣይኮነን። እንታይ ድኣ ንህዝቢ ተሳታፍነቱን ዉሕስነት ልዕላዉነቱ ዘራጋግጽ እዩ። ስለዚ ኣብ ክንዲ ተጻረርቲ ነንሕድሕደን ተመላላእቲ፡ ኣብ ክንዲ ሓደ ጥብቆ ናይቲ ካልእ ዝኸዉን፡ ናይ ሓደ ናጽነትን ሓርነትን ዘራጋገጸ ሽርክነታዊ ዝምድናታት ንክህሉ፡ ኣብ ክንዲ ህዝባዊ ናይ ተቃዉሞ ትካል ዝቦኩር፡ ከምዝህሉ ንምግባር ስለዝኾነ። ብንጹር ዝምድናታተን ክንጸር ኣለዎ።
  6. ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ እቲ ስርዓት ወይ ድማ ካልኦት ሓይልታት ዝጥቀሙሉ ከፋፋሊ ምሕቢኢ ባዓትታት ከወግድ፡ ንመላእ ህዝቢ ከባቢኡ ብዘይ ገለ ምፍልላይ ከሳትፍን ኣብ ቀጻሊ ናይ ምርድዳእ ጽምዶታት ክጽመድ ይግባእ።
  7. ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ ካብ ቀይዱ ሒዙና ዘሎ ታሪኽ፡ ሙኡዙዙነት፡ ኣባታዊ ኣታሓሳስባን ንሕና ዝብል ጽዕዶ ፈንጺጉ ጽምዶ እስትራተጂ ዉዳቤኡ፡ እታ ዝንኣሰት ከባቢን ናጻ ዉልቀ ዜጋ ኣነ ዝብል ክኸዉን ኣለዎ።
  8. ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ ጽምዶ ስትራተጂኣን ዝናኣሰት ከባቢ (Local) ንዉልቀዜጋ (individual citizen) ዘማእከለ ስለዝኾነ፡ ቅርጻ ምትእስሳርን ቀለቤት-ርኽክብ ካብ ዝዉሓደ ፍቕዲ-ሰብ ናብ ዝበዝሔ እንዳተጠላላፈ ይኸይድ።

 

ገሊኤን ማሕበረ-ኮማት ብዝሒ ወይ ዋሕዲ ሰብ ዘለወን ክኾና ከምዝኽእላ ዘጣራጥር ኣይኮነን። እተን ዋሕዲ ዘለወን ብሓባር ተጥርኒፈን ክዉደባ ይኽእላ፡ እተን ብዝሒ ሰብ ዘለወን ድማ ኣብ ዉሽጢ ማሕበረ-ኮመን ናጻ ዝኾና ክፍሊታት (chapters) ሓይሊ-ዕማማት (task force) ማሕበር ሰራሕተኛ፡ ማሕበር መንእሰያት፡ ማሕበር ደቂ-እንስትዮ፡ ማሕበር ሞያዉያን…ወ.ዘ.ተ ከቁማ ይኽእላ። እዚ ዝቆመ ማሕበረ-ኮማትን ናጻ ማሕበራት ካብታ ዝንኣሰት ቦታ ነቂሉ ብደረጃ ሃገርን ዓለም ከምዝዉደብ ከምዝታኣሳሰር ይግበር።

ብኸመይ ህዝባዊ ዉደባታት ንህዝባዊ ባይቶታት መስርሕ ይካናወን?  

  1. ኣብ ነብሲ ወከፍ ዝንኣሰት ቦታ፡ ዓዲ ወይ ከተማ ዝነብርሉ፡ ንነብሶም ወኪሎም ዝቀርቡ ናጻ ዉልቀሰባት ምትእስሳር (solidarity) ይፈጥሩ፣ እዚ ምትእስሳራት እዚ ኣብ ዝነብሩሉ ዘለዉ ኣካባቢ ጥቕምታቶም ንምርግጋጽ፡ ዝገጥሞም ቡዱሆታት ንምፍታሕ፡ ኩነታት ማሕበረ-ኮሞምን ሃገሮም ኣመልኪቶም ድሕሪ ምዝታይ፡ ዘተኣሳስሮምን ክፈላልዮም ዝኽእል ነገራት ድሕሪ ምልላይ፡ ኣብ እንካን ሃባን መስርሕ ኣትዮም። ማእከላይ ንኩሎም ብማዕረ ዕግበት ኣብ ክፈጥረሎም ዝኽእል ቀንዲ ቀላሲን ጠርናፊ ሓሳብ ከምዝሳማሙዑ ድሕሪ ምግባር፡ ንዝተሳማሙዕሉ ቀንዲን ቀላሲን ሓሳብ ማሓዉር ዝኸዉን ሕጊን ሕጋጋት፡ ቅርጻን ነቲ ቅርጻን ሓሳብን ዝመርሕ ኣካል ስለዘድሊ፡ ብቀጥታ ብዲሞክራስያዊ ኣጋባብ ወይ ድማ ብምትዕግጋብ መራሕቶም ይመርጹ። እዛ ዝተመርጸት ናይ ህዝቢ ሽማግሌ ፈላጺትን ቆራጺት መዝነት ዘለዋ ዘይኮነስ፡ ናይ ምዉህሃድ መዝነት ጥራይ ዘለዋ ክትኸዉን ይግባእ። መላእ ዝቆመ ማሕበረ-ኮም (Community) ዝተሳማማዓሉ ኡግሚ-ተግባር ተተግብርን እተዋሃህድ ከምትኸዉን ምኽታያ ወሳኒ እዩ።
  2. ኣብቲ ዝቀዉም ድልዱል ናይ ከባቢ ማሕበረ-ኮም፡ ነቲ ማሕበረ-ኮም ንምጽላዉ፡ ንምምቃልን ንምድኻም ዝነቕሉ ሰብ ፍሉይ ረብሓ ጉጂለታት ማለት ፖሎቲካዊ ዉድባት፡ሰልፍታትን ምንቅስቓሳት ምስ ዘጋጥሙ፡ ኣብ ክንዲ ንትኹላዊ ምትፍናን ምእታዉ፡ ብመሰረት ነጥበ ስምምዕ ሕጊን ሕጋጋትካን መሰረት ብምግባር፡ ኣብ ጽላል ኣቲ ማሕበረ-ኮም ከዕቕሉ ሓቓፊ ምኻንን ምስሳዮም ከድሊ እዩ፡ ኣይፋልናን ንስኻትኹም ናትና ሱሩዓት ወይ ሓፋሽ ዉድባት ክትኾኑ ኣለኩም ዝብሉ እንተኾይኖም ግን ብዘይ ገለ ተጉላባነት ኣብ ጽምዶ ክእቶ ኣለዎ። ዝካየድ ምርድዳኣት መፍትሒ እንተዘየምጽዩ ድማ ንጊዝየ ክሕደግ ኣለዎ።
  3. ኣብ ነብሲ ወከፍ ዝንኣሰት ቦታ፡ ዓዲ ወይ ከተማ ድልዱላት ማሕበረ-ኮማዊ ህዝባዊ ባይቶታት ምስ ቆማ፡ እተን ዝቆማ ምስ ጎዶቦታተንን ስግረጎዶባታተን መስኖ ርኽኽባት ቅልጢፈን ብምፍጣር፡ ብደረጃ ወረዳ ክፍሊ-ሃገርን ሃገር ንሕጋዊ ህዝባዊ መጋብአያ (Convention)ብምክያድ፡ ንኩሉ ኣብ መላእ ሃገር ዝጥርንፍ ዓማሚ ባይቶ የቑማ። እቲ ብደረጃ ሃገር ዝቆመ ባይቶ ምስቶም ኣብ ዝነብረሉ ክፍሊ ዓለም ዝነብሩ፡ነበርቲ ዝተፈላለያ ሃገራት ብደረጃ ሃገራት ዝቆማ ህዝባዊ ባይቶታት ዳግም ንብደረጃ ክፍለ ዓለም ንሕጋዊ ህዝባዊ መጋብአያ ብምእታዉ ብደረጃ ክፍለ-ዓለም ተወዲቡ፡ ምስ ካልኦትሕጋዊ ህዝባዊ መጋብአያ ክፍለ-ዓለማት ንሕጋዊ ህዝባዊ መጋብአያ ብምእታዉ ብደረጃ ዓለም ሓደ ዱልዱል ናይ ህዝቢ ወይ መሰረታት ጥርናፌ ክፍጠር ይክኣል እዩ።
  4. ብደረጃ ዓለም ሓደ ዱልዱል ናይ ህዝቢ ወይ መሰረታት ጥርናፌ ሕጋዊ ህዝባዊ መጋብኣያ ምስፈጠረ፡ ነቲ ካብታ ዝታሓተት ካብ ነፍስወከፍ ቦታ ወይ ስፍራ ሒዝዋ ዝመጸ ዕላማ ብምንጽጻር ንኹሉ ዘዕግብን ኩሉ ክቃለሰሉ ዝረዲ፡ ህዝባዊን ሃገራዊ ንማሕበራዊ፡ ፖሎቲካዊ፡ ምጣኔ-ሃብታዊ፡ ባህላዉን ዲፕሎማስያዊ ጠርናፊ ቻርተር፡ መርሓ ገበይ (road-map)፡ ዉሽጣዊ-ቅዋም፡ ዕማምን መዝነት ዕማምን፡ ኣድማዕ ስልትን ስትራተጂ፡ ሓይሊ-ዕማማት…ወ.ዘ.ተ ካብ ትማሊ ነቂሉ ንሎሚ፡ ካብ ሎሚ ነቂሉ ንጽባሕን ቀጻሊ መጻኢን ዝጠመተን ዘጋናዘበ መደባት ክኸዉን ከምዘለዎ ብምክንዋን ንፖሎቲካዊን ማሕበራዊን ብድሆታት ህዝቢን ሃገር ኤርትራ ንምፍታሕ ይጽመድ።
  5. ክተግብሮ ዝግብኦ ቀንዲ ዕታር-መትከላት እዘን ዝስዕባ እየን፡-

ቀዳማይ፡ ንጎነጻዊ ቃልሲ ዝደፋፍኡ ሮቓሒታት ኣብ ባይታ እኳ እንተሃለዉ፡ በዚኦም ተዳፋፊካ ኣብ ጎነጽ ካይትኣቱ ምጥንቃቕ እዩ፡

ካልኣይ፡ ድማ ዕማም ፖሎቲካዊ ዉድባትን ሰልፍታት ማለት ፖሎቲካዊ ስልጣን ክትዕትዕት ዘይምድንዳንን ዘይምሕሳብ እዩ። እቲ ምንታይስ ንህዝቢ ልዕሊ ኣብ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዓቲሩ ዘሎ ሓያል ዝገብሮ። እዚ ክልተባህርያት ክዉንን ስለዘይመርጽን ዝተወደበ እንተኾይኑን ጥራይ ብሙኻኑ እዩ።

ሳልሳይ፡ ኣብ ታሪኽና ከም መካፋፋሊ ንሕብረተሰብ ኤርትራ፡ እቲ ኣብ ስርዓት ዘሎ ይኹን ኣብ ተቃዉሞ ዝጥቀመሎም ዝጸንሑ ሻዕብያ ጀብሃ፡ ዋርሳይ ይክኣሎ፡ ኣስላማይ ክሪስቲያናይ፡ ወዲ ጓል፡ ከበሳውያን ቆላዉያን፡ ሰኒሒታዊ ሳሕላዊ፡ ብሌናይ ትግርኛ፡ ተጋዳላይ ኣገልግሎት፡ ደጋፊ ስርዓት ተቃዋማይ…ወ.ዘ.ተ ዝብል ከፋፋሊን ጸቢብን ሕልናን ጽዕዶን ከወግድ ኣለዎ።

መዛዘሚማእዶ ዛዕባና፡

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፡ ብረብሕኡ፡ ብሞዩኡ፡ ብማሕበራዊ ቀጸላታቱ፡ ብጾትኡን ብብርኪ-ዕድሜኡ…ወ.ዘ.ተ ዘይተወደበ ህዝቢ፡ ንኪጭቆን ዝተዋደደ ሕብረትሰብ ምኻኑ ንግምግም። ሓራ ክወጽን  ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ክሃንጽ ድማ ክዉደብ ከምዘለዎ ንኣምን። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ህዝቢ ናይ ገዛእ ርእሱ ህዝባዊ ዉደባ ካይፈጠረ ክዕወት ኣይኽእልን’ዩ ካብ ዝብል መሰረታዊ ናይ እምንቶ አመለኻኽታ ብምንቓል፡ ህዝቢ ንዝተወደበ ኣካል ጥራሕ ክስዕብን፣ ብእኡ ተመሪሑን ተማእዚዙን ክኸይድ ኣይግባእን ዝብል ተሪር እምነት ስልዘሎና፣ ህዝቢ ባዕሉ ተወዲቡ ሕድሕዱ ተዛትዩን ተላዚቡን ዋና ጉዳዩን ጉዳይ ናይ መጻኢ ቡሩህ ሂወቱን ክዉስን ከምዘለዎ ንቃለስን ነስተምህርን።

ምንቅስቓስ ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፡  አብ ዝተበገሰሉ እዋን እቲ ኣብ ፖሎቲካ ኤርትራ፡ሒዝናዮ ክንመጽእ ዝጸናሕና አገባብ አወዳድባን፣ ናይ ውድባት/ሰልፊታት ናይ ስልጣን ውድድር መልክዕ ዝሐዘ ጉዕዞን፣ ከምኡ’ውን ንህዝቢ ስዓቢን ተኸታሊን ናይ ሓደ ሰልፊ/ውድብ ክትገብሮ ዝዓለመ ኣገባብ አቀላልሳን፣ ፈጺሙ ዘየዓውትን አረጊትን ስልታዊ ኣጋባብ ውደባ ኢዩ ብምባል፡ ብሓድሽ ቅደ-ሓሳብ (paradigm shift) ዉደባን ክቅየር ኣለዎ ዝብል መደምደምታ ምስ በጻሕና፡ ቁኑዕ ሓሳብ ምስ ታሪኽናን ዘመናዉነት ኤርትራ ዝኸይድ ሲቪክ ሃገረዉነትን፡ ነዚ ሓሳብ እዚ ዝጸዉር ዳይነምኒክ ናይ ህዝቢ ዉደባ ክኸዉን ከምዘለዎ ዓጊብና። እቲ ምንታይስ ኣብ ጹቡቕ ፍቓድ ናይ ፍሉያት ሰብ ረብሓ ወይ ድማ ፖሎቲካዊ ዉድባትን ሰልፍታት ምዉዳቕ ጊዚኡ ዝሓለፎን ልዕላዉነት ህዝቢ ሙሉኡ ብሙልኡ ዘየራጋግጽ ብሙኻኑ እዩ። ብዓቢኡ ኣብ ጊዝየ ዓዉላማ (Globalization) ዝተወደቡ ናይ ፍሉይ ሰብ ረብሓ ጉጂለታት፡ ቀዳምነት ረብሓ ህዝቢ፡ዉሳኔ ህዝቢ፡ባህግታት ህዝቢ…ወ.ዘ.ተ ክሰርዑ እዮም ዝብል እምነታት ብፍጹም የብልናን።

ስነሓሳብ ሲቪክ ሃገራዉነትን ዳይነሚክስ ህዝባዊ ዉደባን ህዝባዊ ባይቶታት፡ ካብቲ ቀንዲ ንሃገርናን ህዝብና፡ ካብ ሒዝዎ ዘሎ ጉጉይ ማኣዝን ናብ ቁኑዕ ማኣዝን ዘማእዝን፡ ካብ ተሳጢሒዎ ዘሎ ሓደገኛ ቃራና መገዲ ዘድሕን፡ ተሳትፎን ወሳንነት ህዝቢ ዘራጋግጽ፡ ሃገራዉነትናን ሃገራዊ መንነትና ዝዉስን፡ ብሓባር ብሰላም ክነብር ዘጣዓዕም። ኣንፈት ማሕበራዊ ፍትሒ ዘራጋግጽ፡ ቀንዲ መሰረት ሲቪላዊ ሕብረተሰብ፡ መንግስቲ(government) ን ደዉላን (state) ዝኸዉን፡ ንጽዕዶን ጠቕምን መላእ ህዝብና ንጥርኑፍ ፖሎቲካዊ፡ ምጣኔ-ሃብታዊ፡ ማሕበራዊን ባህላዊን ኣንፈት ዝገርሕ ህሞት ዝፈጥር መትረብ ብሙኻኑ እዩ።

ህዝቢ ይምሃር ይንቃሕ፡ ይስራሕ ይወደብን ይቃለስ!

ህዝባዊ ባይቶታት፡ ንሃገራዉን ዓለማዊ መጋባእያ ዘብቕዓ ይቑማ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

14/02/2012

 

 

 

“ዶብና ክሕንጸጽ ብህዝቢ ዝተመርጸ ፖሎቲካዊ ስርዓት ክህሉ ኣለዎ ድዩ?”!

ኣብ መብዛሕትኡ ኣብ ዲያስፖራ ዝነጥፍ ናይ ኤርትራ ተቃዉሞ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝጸንሔ ኩነተ-ኲናት፡ ብሰላማዊ ኣጋባብ ንክፍታሕ ምርጫ ዘይብሉ ከም ቀንዲ ፖሎቲካዊ መርገጺና ኮይኑ ጸኒሑ’ዩ። እዚ መርገጺ’ዚ ገሊኦም ንይምሰል፡ ገሊኦም ድማ ካብ ማሕበራዊ ስነ-ኣእሙራዊ  እምነትናን መትከላትና ዝነቀለ ዝብልዎ ዝነበሩ ስለዝኾነ፡ ሕጂ ነቲ ግርጭት ኩነተ-ኲናት ብሰላማዊ ኣጋባብ ንምፍትሑ መስርሕ- ኣፈፌት ሰላም ኣብ ዝተኸፍተሉ፡ ብፍላይ እቶም ብመትከል ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝጸንሔ ኩነተ-ኲናት፡ ብሰላማዊ ኣጋባብ ንክፍታሕ  ዝኣሙኑ ዝነበሩ፡ ዝጸንሖም መትከላዊ እምነት ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ብምፍራኽ ዝቅይረሉ ወይ ዝፋኹሰሉ ምኽንያታት ክህሉ ዶ ምስተገብኤ? እቲ ጉዳይ ግን “ኣነ ዶ ካይሕዛ ነዊት፡ ንስኺ ዶ ካይትበልዒ ሸዊት፡ ሓቢርና መስከረም ንመዉት’ዩ” ዝመስል ዘሎ።

“ዶብና ክሕንጸጽ ወይ ድማ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ን ዘለዎም ምስሕሓብ ክፍታሕ፡ ከም ቅድመ ኩነት፡ ብህዝቢ ዝተወከለ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ክህሉ ኣለዎ ይብሃል ኣሎ”። ግርም! እዚ ኣባሃህላ’ዚ ንህልኽ ድዩ ወይስ ኣድማሳዊ ሓቕታት ዝሓዘለ’ዩ?

  1. ዶባት ኤርትራ ዶ፡ ንሕና ወይ ብኣና ዝተወከለ ስርዓት ዝተኸለለ ድዩ? ብገዛእቲ ኣብ መንጎ ጥልያን እንግሊዝ ፈረንሳን መነሊክን (ኢትዮጵያ) ብዝተበጽሔ ስምምዓት ዶ ኣይኮነን ተሓንጺጹ? እዞም ሓይልታት እዚኦም ንሕና ዝመረጽናዮም ድዮም ነይሮም?
  2. መላእ ዶባት ሃገራት ዓለም ብህዝቢ ብዝተመርጹን ብዝተወከሉን ስርዓታት ድዩ ተሓንጺጹ?
  3. ብሓፈሻ ዶባት ሃገራት ዓለም ብፍላይ ድማ ዶባት ሃገራት ኣፍሪቃ በቲ ኣብ 1960 ብወሳኔ ቁጽሪ 1514 ዝልለ ናይ ሕቡራት ሃገራት ዓለም/ባይቶ ጸጥታ፡ ጉዙኣት ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ ገዛእተን ናጻ ክወጻን መግዝእታዊ ዶባት ድማ ከምዝነበሮ ዶባት ሃገራት ንክኸዉን ወሰነ። ብኡ መሰረት ድማ መብዛሕትኣን ሃገራት ኣፍሪቃ ናጽነተንን ልዕላዉነተን (independence and sovereignty) ኣዋጃ። ቀጺሉ ዉድብ ኣፍሪቃዊ ሓድነት (OAU) ድሕሪ ኣብ 25 ግንቦት 1963 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምምስራቱ፡ ኣብ ቀዳማይ ኣኼቡኡ ኣብ ካይሮ ብ 1964 ነቲ ዉሳኔ ባይቶ ጸጥታ ንዶባት ኣፍሪቃ ኣመልኪቱ ዝዎሰኖ ዉሳኔ ብምልኣት ኣጽዲቁዎ እዩ። እቲ መግዛእታዊ ዶባት ሃገራት፡ ብዘይ ዝኾነ ለዉጢ፡ ከምዝነበሮ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ እንከሎ፡ ክቕጽል ኣብ ዓለምለኻዊ መድረኽ ተኣዊጁ’ዩ። ቡኡ መሰረት ድማ ከም ናጻን ልዕላዉያን ሃገራት ተፈልጣ። እዚ ኣፍልጦ’ዚ ብዓለምለካዊ ሕጊ ኣዛራርባ፡ ኩለን ጉዙኣት ዝነበራ ሃገራት፡ ማዕረ እተን ገዛእተን ብታሪኽ ዝተፈጥራ ሃገራት ሉዑላዉያን ሙኻነን ስለዝተራጋገጸ፡ ምስሕሓብ ዶባት ክህሉ እንኮሎ በዚ መሰረት ጥራይ’ዩ ዝዳኔ።

ሓቂ’ዩ ብህዝቢ ዝተወከለ ስርዓት ድሌታትን ረብሓታትን ህዝቢ ዘቀድምን ነባሪ ሰላም ከራጋግጽ ከምዝኽእል ዘሳሓሕብ ርእይቶ ኣይኮነን። የግዳስ ኤርትራዉያን ባዕልና ነቲ “ብህዝቢ ዘይተመርጸ” ስርዓት ንብሎ ክንቕይሮ ስለዘይክኣልና ግን ህዝቢ ኤርትራ ጅሆ ናይ ኣይሰላይ ኣይኪናት ክኸዉን ኣለዎ ማለት ድዩ?

ንሕና ክንገብሮ ዝክኣል ጉዳያት ኣሎ። ንሱ ድማ፡-

  1. ዝኾነ ግርጭታት ምስ ጎሮባብትናን ኣብ ዉሽጠናን ዘሎን ዝህሉ ብሰላማዊ ኣጋባብ ንክፍታት ብመትከል ምእማንን፡ ብመትከል ንክትግበር ምቅላስን እዩ።
  2. ብህዝቢ ዘይተመርጸ ስርዓት ንብሎ ሃገራዊን ህዝባዊን ረብሓታትና ንሓደጋ ክየሳጥሕ ምሕላዉን፡ ከምኡ ዓይነት ዝንባሌታት ከም ተርእዮ ኣብ ዝጋሃደሉ ብትሪ ምቕዋም ከዲሊ’ዩ።
  3. ልዕሊ ኩሉ ድማ ነቲ ኣይዉክለናን ንብሎ ስርዓት ክንቅይር ሓድነት ኣብ ዕላማ ዝተሞርኮሰ ጥምረት ብምፍጣር ነብስናን ህዝብናን ወዲብና ክንቃለስ ኣሎና።

ኣድማሳዊ ፖሎቲካዊ ተቀባልነት ዘይብሉ ማሕበረሰብ ዓለም እዉን ንኽትግበር  ዘፍቕድ ኣይመስለኒን እዩ። ስለዚ ኩቡራት ኤውርትራዉያን ኣሓተይን ኣሕዋተይን፡ እዚ ሕጂ ተጋሂዱ ዘሎ ተርእዮ ክመጽእ ሙኻኑ እኮ፡ ዘይግመት ጉዳይ ኣይነበረን። የግዳስ ቁምነገር ካይንገብር ስለዝሓንገድና ታሪኽ ይድገም ኣሎ። ሕጂ ኸ እንታይ ክንገብር ኢና? ካብዝሓለፈ ተሞክሮና ገምጊምና ንሕጽረታትናን ጉድለታትና ገምጊምና ንቃለስ ዶ ዋላ ንህልኽ ክንቃየቕ ጥራይ ክነብር ኢና? ዳግመ ግምገማ ከድልየና’ዩ።

ስርዓተ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝዘርኦ’ዩ ዝዓጽድ ዘሎ። ዘይዘራእካዮ ምህርቲ ኣይሕፈስን’ዩ።  ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብፍላይ ኣንጻር ወያኔ ብሓፈሻ ኣንጻር ኢህወደግ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ዘይዓጠቕዎ ዕጥቂ ብምዕጣቕ። ዘይተመገብዎ መግቢን መስተን  ብምቕራብን፡ ዘይለበስዎ ልብሲ ብምልባስ፡ ምስ ኩሎም ተቃወምቲ ኢትዮጵያዉያን ክሳብ ናጽነትን ልዕላዉነትን ኤርትራ ዘይኣሙኑ  ሓይልታት እዉን እንተኾነ ምስኣቶም ብምሕባር ክቃለሶም ጸኒሑ’ዩ። ዓስቢ ኣሳላልፍኡን ኣበርክትኡን ድማ ሕጂ ምህርቱ ይሓፍስ ኣሎ።

ኣብ ዉሽጢ እዚ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ስርዓተ ህ.ግ.ደ.ፍ ብኩቱር ዓለምለኻዊ ተነጽሎ፡ ማዕቀብን ኣግእዞ-ሰብኣዊ መሰላት ጸምሉዩ ኣይንላዕሊ ኣይንታሕቲ ተሰሪሑሉ ዝነበረ ወቕቲ ንሕና ተቃዉሞ ኣብ ዲያስፖራ እንነጥፍ፡ ኣብ ከመይ ናይ ሓሸዉየ ጽምዶታት ከምዝነበርና ረሲዕኩሞ ዲኹም? ስለዚ ዓወታት ክንሓፍስ ይድለ እንተሃልዩ ተኮዲጭካ ብመልሓስካ ሃለዉሎው ክትብል ናይ ዝዉዓልካን ዝሓደርካን ስለዘይኮነ። ብዕትበት ኣብ ዑቱብ ጽምዶታት ክንቃለስ በዚ ኣጋጣሚ ይጽዉዕ ኣለኹ።

ልዕሊ ኩሉ ብሓፈሻ ኣሜሪካ፡ ሱዑድ-ዓረብያን ኢማራት ኣልዓረብ ረብሓታቶም እዮም ዘቀድሙ፡ ከምኡ እዉን  ብፍላይ ድማ ዶክተር ኣቢ ኣሕመድ ዓሊ መራሒ ናይ ሃገር ኢትዮጵያን ህዝቢ ኢትዮጵያን ኮይኑ፡ ረብሓታት ሃገር ኢትዮጵያን ንምርግጋጽ’ዩ ዝጥዓዓሞ ኣብ ኤርትራ እንተሃልዩ፡ ዋላ ምስ ሰይጣን ስምምዕ ክገብር ድሉዉ ክኸዉን ከምዝኽእል ዶ ኣይትግሙቱን ኢኹም? ስለምንታይን እንታይ ስለዘለኩም ንዓኹም ክሰምዓኩም ኣለዎ ኢልኩም ትግምቱ? ንኢልና በልና ላኪን ማኪን እንተኾይኑ ኣምላኽ ይሓግዝ!

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

03/08/2018

  1. http://www.snitna.com/articles/%E1%89%85%E1%88%89%E1%8B%95-%E1%88%98%E1%88%8D%E1%8A%A5%E1%8A%BD%E1%89%B2-%E1%89%80%E1%8B%B3%E1%88%9B%E1%8B%AD-%E1%88%9A%E1%8A%92%E1%88%B5%E1%89%B0%E1%88%AD-%E1%8A%A2%E1%89%B5%E1%8B%AE%E1%8C%B5%E1%8B%AB-25July2018.pdf
  2. http://www.snitna.com/articles/%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9%20%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%AD%D8%A9.pdf
  3. http://www.snitna.com/articles/Open-letter-to-PM-of-Ethiopia-25July2018.pdf

 

ወዲ ድሙ ነይሓድግ ግብረ እሙ!

ኣብ ፖሎቲካ ባህሊ ኤርትራ ጓል-መገዲ እቲ ቀንዲ ፖሎቲካ ስለዝኾነ፡ ኣቀዲመ ነቲ ክምሃዝ ዝክኣል ጓል-መገዲ ክሰብሮ ኣፍቁዱለይ? ጉዳይ ኢትዮ-ኤርትራ ብሰላማዊ መገዲ ክፍታሕ ኣለዎ ዝብል መትከል ካብ ማሕበራዊ ስነ-ኣእሙረይ ዝነቀለ እምነትን መርገጽን’ዩ ጸኒሕኒ። ስለዚ ጉዳይ ኢትዮ-ኤርትራ ብሰላማዊ መገዲ ምፍትሑ ኣብኡ ዝኾነ ዋጋ-ዕዳጋ ዘይብለሉ ጉዳይ ሙኻኑ ኣቀዲመ የነጽሮ ኣለኹ።

ኩላህና ክንግምቶ ከም እንኽእል፡ ኣብ ሕምርቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ልዕለይን ልዕሊ ካልኦት ንሕና ኢና “ሃገራዉያን” ዝብሉ ሃገራዉያን ከምዘለዉ ዘካትዕ ኣይኮነን። ንዝሓለፈ 20 ዓመታት ሃገሮም ኣብ ሓደጋ ካይትወድቆም ካብ ዝብል ጉሩሁን ፍቅሪ-ሃገር ዝደረኾ ሓቦን ንሒን፡ ዉልቃዊ መሰላቶም፡ ሕቶ ጊዝኣተ ሕጊ፡ ሕቶ ዲሞክራሲ ….ወ.ዘ.ተ ካልኣዊ ብምስራዕ፡ ንዝዓበየ ዕላማ ንምዕዋት፡ ማለት “ናጽነትን ሉዑላዉነትን” ኤርትራ መታን ክዉሓስ ካብ ምባል ዝነቅል ድንግል-ሓልዮት፡ ብሓያል ትዕግስትን ምጽማም መዓንጥኦም ሸጥ ኣቢሎም ክምክቱ ጸኒሖም እዮም፡፡ ኩሉ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብኣቶም ዝጠልቦ ዝነበረ ፋይናንሳዊ ነገራዊን ካብ ኣፎሙን ኣፍ ደቆምን መንጢሎም እንዳመጠዉ ክሳልይዎን ብዘይ ቅድመ-ኩነታት ሞራላዊን ፖሎቲካዊን ደገፍ ክድግፍዎ ከምዝጸንሑ፡ ንሶም ይፈልጡ ንሕና እዉን ንፈልጦ ጉዳይ’ዩ።

ን16 ዓመታት መመላእታ “ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ሉዑላዊ መሬትና ካይወጸ ብፍጹም ኣብ ዘተ ኣይንኣቱን ኢና። ካብ መሬትና እንተወጽዩ ግን ንግሆ ዝወጸ፡ ድሕሪ ቀትሪ ንክንዛተ ድልዎት ኢና” ብምባል ይናጣጠፉ ከምዝነበረ ኩላህና ንፈልጦ ጉዳይ ኮይኑ፡ ካብዚ ዝነቐለ እዉን ስዓብቲ ህ.ግ.ደ.ፍ ቀጻሊ ይዳጋግምዎ ከምዝነበሩ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣንካይ ዶ ንሶም ሓደ ሓደ ተቃወምቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ደገ ዝነብሩ እዉን እንተኾኑ፡ነዚ ሓርግ እዚ ከም መጽረዪ ልሳኖም ኣግኣዚ-ኣቦጊዳ ብምዉሳድ ብቀጻልነት ይዳጋገም ከምዝነበረ ኩሉ ዝፍለልጦ’ዩ።

ጥልመትን መራሕቲ ህ.ግ.ደ.ፍን ሰብን ጽላሎቱን ስለዝኾኑን፡ ከምቲ ወዲ ድሙ ነይሓድግ ግብረ እሙ ዝብሃል፡ ነቲ ን16 ዓመታት መመላእታ ዝዝረበሉ ዝነበረ ፖሊሲን መትከልን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ራሕሪሑ ኣብ ዘተን ስምምዕን ክኣቱ ዝተዓዘቡ ኣባላቱ ደንጽዎም ኣፎም ከምዝዕበሱ ኮይኖም ኣለዉ። ክሳብ ሕጂ እዉን ብወግዒ ዝተዋህቦም መግለጺን ምምኽኻርን ኣብ ዉሽጢ ሃገር ይኹን ኣብ ደገ የሎን። ምዝንባዕን ምድንጋርን ከም ኣመል ስለዝተወስደ ናይ ኣጉል-ብድዔ ዘረባ “”ሕጂ ንሕና ኢና ንቀርኒ-ኣፍሪቃ ክንመርሓ ” ክብሉ ጀሚሮም ኣለዎ። ን3,200,000 ዝግምገም ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ከማሕዱሩ ዘይክኣሉስ፡ ንቀርኒ-ኣፍሪቃ ክመርሑ?

እዚ ሕልሚ እዚ ነቲ ቀንዲ ሕቶ ዶብን ሕቶ ሉዕላዉነት ካይልዓል ዝመጽእ ዘሎ መሀዉተቲ ዘረባ ስለዝኾነ፡ ኣቱም ኣብ ዉሽጢ ህ.ግ.ደ.ፍ ዘለኹም ሙዑታት ሃገራዉያንን ዲሞክራስያዉያን ባእታታ፡ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ይኣክል! ይኣክል ይኣክል ማለት’ዩ ብምባል ክትብድህዎ ትጽቢት ይግበረልኩም ኣሎ።

ካብ ዝሓለፈ ተሞክሮና ክንማሃር ኣሎና። ኣብ ንሃገራዊ ናጽነትን ሰብኣዊ ሓርነትን ንምርግጋጽ ዝሳላሰልናዮ 30 ዓመታት ዕጥቃዊ ሰላማዊን ፖሎቲካዊ ቃልሲ፡ ተጋዳላይ “ምእንቲ ሞጎጎ ትሕለፍ ኣንጭዋ” እንዳበለ፡ እቲ ዝዓበየ ዕላማ መታን ክዕወት እቲ መሳለጢ ንዋት ሰዉራና ኣብ ሓደጋ መታን ካይወድቕ ተባሂሉ፡ ነታ ኣንጭዋ ቀጠልያ ናይ ሕለፍ ፍቃድ ስለዝሃባ’ዩ ኣብ ዚ ኩሉ ዝሓለፍናዮን ዘሎናዮን መከራ ከምንሳጣሕ ኬና ዘሎና። ሕጂ ድማ ከም ቅድሚ ትማሊን ትማሊን ዝሓለፍናዮ ተሞክሮ ንደግም እንቴኼና ሃየንታ ክህሉዎ ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን።

 

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

02/08/2018