Author Archive: ERITREANCDM

ጋዜጣዊ-መግለጺ

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ                               الحركة المدنية الديمقراطية الارترية                                                                      

             

                                  Eritrean Civic Democratic Movement

 ዕለት/Date:  09/11/2017                                         ቁ/መዝገብ/Ref.NO:ECDM11/2017/06

ጋዜጣዊ-መግለጺ

ሜላታት ኣገባብ ምሕደራ ዲክታተርያዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንህዝቢ ኣብ ንሓድሕዱ ንቁልቁል ብምትፍናን በሊጹ ንኽርአ ዘይኽተሎ ፍሕሶ የሎን። ንዝተገብሩ ዝኾነ ምንቅስቃስ ንመሰልን ፍትሕን ከኣ ኣንፈት ዕላምኦም ናብ ሓደ ወገን ብምእንፋት ዘይመልክዑ ብምትሓዝ ከም እንኮ ሓላይ ህዝቢ ኮይኑ ክቀርብ ምፍታን ንህዝቢ የደናግር።  ካብዚ ሓለፉ እውን ባዕሉ ኣብ ባይታ ንዘየሎዉ ጉዳያት ባዕሉ ብምፍብራኽ ሓደ ስርርዕ ብምግባር ንገለ የዋሃት ኣብ ግዳይ ዘእቱ ስርዓት እዩ።

እምበኣርከስ ነዚ ትማል 31.10.17 ዝተጋህደ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት፡ ቑጥዔን ተቃዉሞ ሰለማዊ ሰልፊ ተመሃሮ ኣልድያእ ኣል እስላምያ ናይ ሃይማኖታዊ ምንቅስቃስ እዩ ነይሩ ብምባል ህዝቢ ኤርትራ ንዝሃነጾ ናይ ነዊሕ ዓመታት ሓድነትን ምክብባርን ክዘርግ ይፍትን ኣሎ። እዚ ከምዚ ዓይነት ተርእዮ ፍልማዊ ኣኳ እንተዘይኮነ፡ ኩሉ ኣካል ሕብረተ-ሰብ ነዚ ጉዳይ ብኣንኩሮ ብምጥማት ካብ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ይኹን ካልኦት ሓይልታት ነዚ ኣጋጢሙ ዘሎን ንብድሕሪ ሕጂ እውን ከይተረፈ ከጋጥም ዝኽኣል ንናይ ተበለጽቲ ወገናት ምዝመዛ  ብስምዒት ይኹን ወይ ድማ ወገን ከይሓዘ ንዘጋጥም ወጽዓታት  ዜጋ  ክከላኸልን ሕመረት ናይቲ ጠንቂ ኸኣ እቲ ዘሎ ግዕዘይ ምሕደራ ሙዃኑ ክርዳእ ንጽውዕ።

ሲቪክ ደሞክራስያዊ ምንቕስቃስ ኤርትራ ከም ቀንዲ መትከላቱ ከምዝገልጾ፡ “ኤርትራ  ብናይ መላእ ህዝባ፣ ብዘይ ኤትኒካዊን ዓሌታዊን ሃይማኖታውን ኣፈላላይ፣ ብሓባራዊ መስዋእቲን ኣበርክቶን ኣብ መሪርን ነዊሕን ተጋድሎ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ዝተወልደት፣ ንእናተባራረየ ዝመጸ ባዕዳዊ መግዛእቲ ብምስዓር ህልውናኣ ጋህዲ ዝገበረት፣ ልዑላውነታን ነጻነታን ዘረጋገጸት ሲቪክ ፣ናይዜጋታት) ሃገር እያ”። ስለዚ ኣብ ቡዙሑነትና ብምእማንን ንዘጋጥም መዝማዚ ወገናዊ ቅመራ ፖለቲካ ብህድኣት ብምጥማት ብዘይ ወገን ብምሓዝ ብፍትሓዊ መስመሩ ክጥመት የተሓሳስብ።

በዚ ኣጋጣሚ ብሓፈሻ ኩሎም ናይ ንቅሓትን ፖሎቲካ እሱራት፡ ብፍላይ ድማ ቅድሚን ድሕሪን 31/10/2017 ዝተኣስሩ ዜጋታት ብዘይ ዉዓል ሕደር ክፍትሑ ከምዘለዎም ንጽዉዕ ኣሎና።

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ

ቤትጽሕፈት ዳይሬክተር

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

09/11/2017

Advertisements

ቡቁዕ ህዝባዊ መሪሕነት ዘይብሉ፡ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ኣይዕወትን’ዩ!

ድሕረ-ባይታ፡-

ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ባዕሉ ዝኣጎዶ መጋርያ  ሓዊ ተሓቢኡ ዝስሕን ፖሎቲካዊ ስርርዕ’ዩ። ኩሉ ጉጉይ ሜላታቱ  ኣብ ፖሎቲካዊ ምጣኔሃብታዊን ማሕበራዊን  ሂወት ኤርትራን ህዝቢ ኤርትራን ዝፍጠር ጸገማት ድማ ባዕሉ ዘሳሰዮን ዘንበድበዶን ኮይኑ፡ ተገልቢጡ ነቲ ገባቲ ፖሎቲካዊ ስርርዕ ኣብ ሓደጋ ዘሳጥሕ’ዩ። ክሳብ ሕጂ ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብተግባር ዝተንከፎ ተጻይ ሓይሊ የሎን። ባዕሉ እቲ ስርዓት ተጻይ ናይ ገዛእ ርእሱ፡ ሃገሩን ህዝቡን’ዩ፡

ኣብ  ዝሓለፈ 21 ጥሪ 2013 ኣብ ከተማ ኣስመራ/ ፎርቶ ብናይ ምክልኻል ሓይልታት ኤርትራ ፈተነ ወትሃደራዊ ዕልዋ ምስተጋህደ፣ ኣብቲ እዋናት’ቲ ሰበ-ስልጣን ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ሒቕታ ጎሲዖም እዮም። እቲ ጉሳዕ ድማ “እስላማዊ ምትእኽኻብን እስላማዊ ስጉምቲ ምኻኑ እዩ”። እዚ ሒቕታ እዚ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ንኹሉ ዜጋ ንኣዝዩ ሓጺር ስዓታት ኣብ ደዉታ ምፍጣጥ ኣእትዩ ከምዝነበረን፣ ብቅጽበት ህዝቢ እዉን ከምዝነጸጎ  ታሪኽ ዝራጋገጽ ሓቂ እዩ።

ቀጺሉ ሕጂ ድማ ፡ ኣብ  ዕለት 31 ጥቅምቲ 2017 ብተማሃሮን ስድራቤታት ቤት ትምህርቲ ኣልድያእ ኣል እስላምያ ኣኽርያ (ቀደም ብሓደ ካብቶም መስረቲ መምህር መሓመድ በሽር ኣሕመድ ኣብ 1969 (ብእንዳበሺር ቅጽል ስም ትፍለጥ’ያ) ኣብ ዝተጋህደ ሰላማዊ ሰልፊ 4 ሰባት ብጥይት ብኸቢድ ከምዝቖሰሉን 58 ድማ ከም ዝተኣስሩን ይግለጽ ኣሎ። ብኻልእ ሸነኽ ኣብ ዕለት 01 ሕዳር 2017 ኣብ ኣልጀዚራ ዝወጸ ሓበሬታ ክትኣምኖ ዘጸግም ድማ፡ 28 ሰባት ከምተቀትሉን ልዕሊ 100 ሙቕሳሎም  ተሓቢሩ ኣሎ። ስርዓት ኣስመራ  ብመንገዲ ትዊተር፡ ብሚኒስተር ሓበሬታን ፕሮፓጋንዳን ኤርትራ (ኣቶ የማነ ገብረመስቀል) ኣቢሉ ዝወጸ ሓበሬታ ግን፡ እቲ ወረ ሓሶት ምዃኑን፡ እቲ ዝተራእየ ናይ ሓንቲ ቤት ትምህርቲ ኣድማ ድማ ከም ፍሉይ ሓድሽ ዜና ተቖጺሩ ግምት ዝወሃቦ እውን ኣይኮነን ይብል።  ቀጺሉ እቲ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ብኣፈ-ሙዝን ምእሳርን ምስተደርቀሰ ንስርዓት ኣስመራ ኣዝዩ ቅርበት ዘለዎ ብቕጽል ስም Hagerawi Dihnet – ሃገራዊ ድሕነት፡- ኣብ ዕለት 7/11/2017 “ወከልቲ ወለድን መምሃራንን ሎሚ ኣኼባ ምስ ምምሕዳርን ወከልቲ ሚኒስትሪ ትምህርትን ከምዝካይዱ ከኣ ኣማሲኡ ብዝበጽሓና ሓበሬታ ተፈሊጡ ኣሎ፡ ወለዲ እቶም ቆልዑት ዝወሰድዎ ተግባራት ምስ ኤርትራዊ ባህልን ኣካይዳን ዘይከይድ ምዃኑ ብምግላጽ መንግስቲ ነቶም ነቲ ጉዳይ ናብ ጥቅሞም ቀይሮም ሕጻናት ቆልዑ ኣብዘፈልጥዎ ሓደገኛ ጉዳያት ከእትውን ደም ምፍሳስን ዝተጸበዩ ሰባት ግቡእ ስጉምቲ ብምውሳድ እቶም ወለሓንቲ ዘይፈልጡ ቆልዑትን መንእሰያትን ግና ክፈትሓሎም ብኣክብሮት ሓቲቶም፡ ፓሊስን ሰራዊትን ዋላ ነቶም ተጋግዮም እምኒ ዝደርበዩ ከይተረፈ ንላዕሊ መጠንቀቅታ ብምትካስ እምበር ንሂወት ሰብ ከየሕልፉ ዝገበርዎ ምጥንቃቅ ምስጋንኦም ብምግላጽ እቶም ነዚ ጉዳይንረብሖም ክጥቀምሉ ዝደለዩ ሰባት ኣብሞንገና ነቃዕ ክፍጠር ከምዘይኮነ ክፈልጡ ኣለዎም ኢሎም፡ መንግስቲ ከኣ ነቶም ትሕቲ ዕድመ ቆልዑት ብመጠንቀቅታን ብምግሳጽን ናብ ስድራቤቶም ከምዘረኮብምን እቶም ልዕሊ ዕድመ ከኣ ጉዳዮም እንዳተራእየ እቶም ኣሳወርቲ ብሕጊ ክሕተቱ ምዃኖም ተፈሊጡ ኣሎ፡ ካልእ ምዕባሌታት እንዳተኻታተልና ከነቅርበልኩም ኢና!” ክብል ኣብ ፌስቡክ ጽሑፉ ዘርጊሑ ኣሎ።

ኣብ ኤርትራ፡ ኩሉ ተግባራትን ሓበሬታን፡ ብስቱር ስለዝተሓዝ፡ ናይቲ ኣብ ሰብ ዝወረደ ጉድኣት ብወግዓዊ  ናጻ ብዝኾኑ ምንጪታት ብንጹር ንምርግጋጹ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኢዩ።  ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ብቲሕምቲሒም ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድያስፖራ ድማ ብጋህዲ ፡ ንፖሊሲታት ስርዓተ ትምህርቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ጥሒሱ  ዝተወልዔ ናይ “እስላማዊ ፖሎቲካ” ብምባል የናዓዕብዎ ኣለዉ። ነዚ ኩነታትዚ ዝጋሃሀር ናይ ግዳም ሓደ ሓደ ሮቓሒታት ብ ዶር ዓብዱላሂ ዩሱፈን ኣብ ሱዳን ካልኦትን ናይ መራኸቢ-ቡዙሓን ማእከላት ኣለዉ።  ንሳቶም ድማ ባዕሉኻትኩም ክትሰምዕዎን ክትመምይዎን ንኣኹም ይሓድጎ ኣለኹ።

ወትሩ ዝኾነ ይኹን ኣብ ዉሽጢ ሃገር ዝካየድ ንጥፈታት መንግስቲ ብሚስጢር ስለዝሕዞን ንህዝቡ ጹጹይ ሓቤሬታ ስለዘይህብ፡ ሰባት ብቀሊሉ ንዕላማታቶም ንምዕዋት ንፕሮፖጋንዳ ስለዝጥቀሙሉ ህዝቢ ኣብ ነዉጺ ኣእሙሮ ይኣቶ። ኣይካብቲ ስርዓት ኣይ ካብቲ ተቃዉምኖ ዘራጋግኦ ዘይብሉ ህዝቢ ኣብ ጥራይ ጎልጎል ትጽቢታቱ ይዝርጋሕን ይጭበጥን እሞ ኣብ መጨረስትኡ ሞራሉ ኣዉዲቁ ንከይቃለስ ሮፈጥ ዘብል ክዉንነት’ዩ ዝጋሃድ ዘሎ።

ዳይነሚክስ ናይ  እቲ ናዕቢ እንታይ እዩ? ኣብ ክፍላ መስከረም 2017፡ ቤት ትምህርቲ  ኣልድያእ  ኣል እስላምያ፡ ገለ ሰባት ካብ ዉሽጢኡ ኤርትራ ኣፍልጦ ዘለዎም ከምዝብልዎ “ብመገዲ ሃይሞኖታዊ ጉዳያትን ሚኒስትርይ ትምህርትን ስርዓት ኣስመራ፡ ኩለን ኣብያተትምህርትታት ኣብ ትሕቲ ኣብያተክሪስትያናትን መሳጊድን ዝማሓደራ ዝነበራ፡ ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ክማሓደራ ዘነጽር ትእዛዝ ኣማሓላሊፉ ከምዝነበረን፡  ካብ 2016 ጀሚሩ ኣብ መንጎ ኩለን ኣብ ትሕቲ ቤተክርስትያንን መሳጊድን ዝማሓደራ ኣብያተትምህርት  ምስሕሓብ እኳ እንተነበረ ኣብ መጨረስታ ኣብ ትሕቲ ሃይሞኖታዊ ትካላት ዝማሓደራ ኣብያተ ቤትምህርታት ንክፍሊ ትምህርቲ ክርከባ ዝእዝዝ ሓደ ዘዋሪ መልእኽቲ ከምዝሰደደን ፡ ብመሰረት ነቲ ዝተሰደ ዘዋሪ መልእኽቲ ብምቕዋም፡  ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር  ምስ ዛጊት ኣስማቶሙን ጽፍሒ ስልጣኖም ዘይተነግረሎም፡ ሰበስልጣን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣካላዊ ርኽክባትን ዘተታት ከምዘካየዱን፡ ኣብቲ ዘካየድዎ ዘተታት ከምዘይተራዳዱኡን፡ ነቲ ዘካየድዎ ዘተ ድማ ናብ ስድራቤት ተማሃሮን ንኮሚተታት ወለዲ እታ ቤት ትምህርቲ  ክቕርቡ ብሙኻኖም ኣፍሊጦም፡  ንኮሚተታት ወለዲ እታ ቤት ትምህርቲ ብምሕባር፡  ኮሚተታት ወለዲ እታ ቤት ትምህርቲ ኣቕሪቦም መልሶም ብጹሑፍ ክምልስሎም ሙኻኖም ከምተሳነበትዎም” ይገልጹ።ድሕሪኡ፡  ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር   ምስ ኮሚተታት ወለዲ እታ ቤት ትምህርቲ  ተዛትዮም ፡ ንስድራቤት ተማሃሮ ኣኺባ ብምጽዋዕ ነቲ ኩነታት ክገልጽሎሙን ርእይቶታት ወለዲ ተማሃሮ ንክሰምዑ ብምባል ሰፊሕ ኣኼባ ብምጽዋዕ መግለጺ ን  ንህዝቢ ነቲ ኩነታት ኣመልኪቶም  ኣብ ዕለት 15/10/2017 ድሕሪ ምሃቦም ኣብ ወለዲ ተማሃሮ ቑጣዔ ከምተሰምዔ ነታ ቪድዮ ምርኣይን ምስማዕን ኣኻሊ እዩ። ከም መቀጸልታ’ዚ እኼባ’ዚ ኣብ 20 ጥቕምቲ 2017 ሓጂ ሙሳ መሓመድ ኑርን ካልኦት ዉሑዳት ሰባት ዝተወሰኽዎም ብጸጥታ እቲ ስርዓት ኣብ 5ይ መደበር ፖሊስ ከምትኣሱሩ ብንጹር ይገልጹ። ሳዕቤን እታ ኣኼባን ማእሰርቲ እዞም ውሩይን ቅቡልን  ሓጂ ሙሳ መሓመድ ኑር፡ ናይዚ ኩሉ ኩነታት እኩብ ድሙር፡  ነቲ ኣብ 31/10/2017 ዝተኸስተ ናይ ቅሬታ ናዕቢ ሙኻኑ ክራጋገጽ ዝክኣል ሓቂ’ዩ። ዕልመናዊ ፖሎቲካዊ ስርርዕ (A secular state) ክሳብ ዝኾነ፡ መንግስቲ ኣብ ትካላት ሃይሞኖታት ኢዱ ከእቱ የብሉን! ሃይሞኖታዊ ትካላት እዉን ኣእዳወን ኣብ ፖሎቲካዊ ጉዳያት ከእትዋ ዘይብሎም ከንሶም፡ ስርዓተ ኣስመራ ብቀጻሊ ብክፍሊ ሃይሞኖታዊ ጉዳያት ኣቢሉ፡ ብእብረ ኣብ ሃይሞኖታዊ ትካላትን ጉዳያትን ክኣቱ ከምዝጸንሔ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ። እዚ ጦብሎቕሎቃት ዝፈጠሮ ዕልቕልቕ ሙኻኑ ድማ ዘጣራጥር ጉዳይ ኣይኮነን።

ኣትኩረይ ፡-

ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ፡ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነትን ምልዓላትን (Civil disobedience) ሕጂ ሓድሽ ዝተራእያ ተርእዮ ኣይኮነን። ንትሕዞን ምሕደራ መሬትን ካልእ ሲቪክ መሰላት ኣልዒሎም ቅድሚ ሕጂ ዝተላዕሉን ብደረጃ ዓዲ ተንቀሳቂሶም ዓዲ ብሙሉኣ ዝተኣስሩ ከምዝነበሩ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈልጦ ጉዳይ እዩ። የግዳስ ኩሉ ዝላዓል ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ኣብ ክንዲ ክሳብ እቲ ገባቲ ስርዓት ዝወድቕ ዝቕጽል፡ ዉልዕ ይብል እሞ ኣብ ዝሓጸረ ስዓታት ድማ ተደርቂሱ ይተርፍ። ስለምንታይ ይመስለኩም?

ንኸምዚ ዓይነት ፍጻሜ ብኸመይ ብዉሑሉሉን ጥንቑቑን ብልሓት ንዓወት ትመርሖን ትኣልዮን እዩ። ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ዛጊት ክሳብ ሕጂ ንኸምዚ ሰላማዊ ኣጋባብ ብዉሑሉል ኣጋባብ ብዉጥን ፡ ዉጥን ሓደ ዉጡን ክልተ ዉጥን ሰለስተ ብምዉዳድ ብቕድመተከተል ክመርሕ ዝኽእል መሪሕ (vanguard-leadership) ዛጊት ኣይተፈጥረን ዘሎ። እቲ ምንታይስ እቲ ህዝቢ ካብቶም ኣብ ፖሎቲካ፡ ሰብኣዊ መሰላት፡ ኣብ ሲቪክ/ሲቪል ማሕበራትን ምንቅስቃስን ኣብ ናይተጻይ መራኸቢ ቡዙሓን ቁጽጽር ዝነጥፉ ዝነቕሔ ከንሱ ዛጊት ግን ናይ ገዛእ ርእሱ  ሲቪክ/ሲቪል ፡ ማሕበረ ኮማዊን ሞያዊን ዉዳቤ ብዘይምህላዉን እዩ።

ልዕሊ ኹሉ ከነስተብህላሉ ዝግባኣና መሰረታዊ ጉዳይ ኣሎ። ንሱ ድማ ኤርትራ ከምሓንቲ ናይ ፖሊስ-ሰራዊት ስርርዕ ዘለዋ ሃገር መጠን፡  ብሙሉኡ ኤርትራዊ ወትሃደራዊ ታዕሊም ዝወሰደን ኣጣቃቕማ ብረት ዝፈልጥ ስለዝኾነ፡ ዋላእዉን ብሰላማዊ ኣጋባብ ቃልሲ መሰሉ ንምርግጋጽ እንተነቀለ፡ ብቀሊሉ ንኣካላዊን ምርጻም ክቕየር ከምዝኽእል ዘማትእ ኣይኮነን።  ነቲ ዉዱዕ ክዉንነት ኣብ ግምት ኣእትዩ ዝመርሕ ዝበቕዕ፡ ህዱኡ ዓቕሊ ናይ ሲቪል ሓንጎልን ባህረያትን ዝዉንን  ናይ ዉሑዳን-ኣድማዕቲ ሰኪዔት መርበብን (effective minority networks) መሪሒነት ከድሊ’ዩ። እዚ ናይ ዉሑዳን-ኣድማዕቲ ሰኪዔት መርበብን ምስ ጹኑዕ ናይ ዜጋታት ህዝባዊ ዉደባታት ተዳማሚሩ፡ ኣብ ዉሽጥን ወጻኢን ከም መርፍእን ፈትልን ብምትእስሳር ንዘጋጥም ተረኽቦታትን ሲናርዮታትን ብዉጥንን ስሩዕ ስትራተጂን ስልቲን ክመርሕ ዝበቕዕ መሪሕነት ክፍጠር ኣለዎ። ከምዚ ዓይነት መሪሕነት እንተዘየሎ ኩሉ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ከምዚ እንጣጢዕ ኣብ ዝረሰነ ሞቕሎ ክቕሎ እንኮሎ ጠራዕራዕ እንዳበለ ካብቲ ዝረሰነ ሞቕሎ ናብቲ መጋርያ ሓዊ ዝነጥብ! ልክዕ ከምኡ ክኸዉን’ዩ። ኩሎም ዝሓልፉ ህዝባዊ ምንዓዓባት እብ ኤርትራ ድማ ከምዚ ዝጣሕመስክዎ ዕድላት’ዩ ኣጋጢምዎም።

ስለምንታይ ካብቶም ዘለዉ ዉዱባት ወይ ናይ ተጻይ ሓይሊ ንገለ ሑሩያት ሰባት ማሕበራዊ፡ ፖሎቲካዊ ኣካድያማዊ ክብደታት ዝዉንኑ ሓላፍነት ሂብና፡ ንከምዚ ዕማማት እቲ መሪሕ ሓይሊ ዕማም (task force) ዘይነዉጽእ ዝብል ሕቶ ክልዓል ይኽእል እዩ። ነዚ ኣገዳሲ ሕቶ ንምምላስ እቲ ኣብ ዝተፈላለየ ዉድባት፡ ሰልፍታት፡ ምንቅስቓሳት…ወ.ዘ.ተ ተወዲቡ ዝመርሕ ወይ ዝምራሕ ዘሎ፡ ካብቲ ዘለዎ ህቡብነት ሽሙን ተመዲቡ ዝሰርሓሉ ዘሎ ዕማም ዝደቀቀ ( ዘይቡቑዕ) ኮይኑ፡ ስስዑቱ (ego) ግን ኣዝዩ ዓቢ’ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ፡ ድማ ሎሚ ብሓደ ይጣረነፉ ንጽቢሑቱ ዝፋናጥሑን፡ ከምኡ እዉን እቲ ስስዕቶም ከም ሞቕሕ እግሪ ኮይኑ ኣብ ጉዕዞ ሓሊኹ ስለዝሕዞም ኣይሰርሑ ኣየስርሑ፡ ኣይመርሑ ኣይምርሑ ዝኾኑ።  እቲ ናይ ስስዕቶም ዳይነሚክስ ንስራሓት፡ ምትእስሳራቶም፡ ባህርያቶም፡ ስራሓቶምን ጉዕዞ ቃልሲ ሞቑሕ ኮይኑ ስለዝቕይድ ኣብ ሓደ ቦታ ኣብ ጋማን (መካነክ ረዉሕ)ተጸሚዱ ኣይንቅድሚት ድሕሪት ኣይንላዕሊ ንታሕቲ ብዉጥረት ተገቲሩ ዝተርፉን ዝተረፈን ብሙኻኑ’ዩ።

ኣብ መዛዘሚ ዓንቀጸይ፡ ቡቁዕ ህዝባዊ መሪሕነት ዘይብሉ፡ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ኣይዕወትን ስለዝኾነ፡ ንህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ዘታባብዑ ሮቓሒታት ክርኣዩ እንከለዉ ጥራይ ሰላማዊ ሰልፊ ምግባር ዘይኮነ ነዚ ዝመርሖ ጉሁዱን ስዉር ናይ ጽላሎት መሪሒነት ከነዋድድ ግቡእን መሰረታዊ ጉዳይ እዩ። ብዝኾነ ነቲ ኣብ  ዕለት 31 ጥቅምቲ 2017 ብተማሃሮን ስድራቤታት ተምሃሮ ቤት ትምህርቲ ኣልድያ ኣል እስላምያን ደገፉቱን ተማጻደቑቱን ዝተኻየደ ቁጡዔ ኣብ ልዓቱ ዘሎን፡ ዝተራእየ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት እቲ ቀንዲ ኣጋባብ ቃልሲ መፍትሒ ናይቲ መንቀሊ ዝኾነ ጸገም ሙኻኑ፡ ይኣምንን ብኡ መስረት ድማ ደገፌታይን ምትብባዓተይ ይህቦ ኣለኹ። ኩሎም በዚ ጉዳይን ካልእ ፖሎቲካዊ ጉዳያት ተኣሲሮም ዘለዉ ዜጋታት፡ መንግስቲ ኤርትራ ብዘይ ዉዓል ሕደር ክፈትሖም ይምሕጸን ኣለኹ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

m.zerut@gmail.com

08/11/2017

መወከሲታት፡-

[1]http://www.aljazeera.com/news/2017/11/eritrea-opposition-security-forces-kill-28-protesters 171101171043467.html

[2] https://www.youtube.com/watch?v=QZJ0mWg4esA

[3] https://www.youtube.com/watch?v=Khjf1-oAuDc

[4] https://www.youtube.com/watch?time_continue=1&v=5PXOikTD9ts

[5] http://50.7.16.234/hadas-eritrea/haddas_ertra_07102017.pdf

[6] http://www.emdhr.net/images/pdf/BidhoAntsarAtehasasbana.pdf

[7] https://tigrigna.voanews.com/a/discussion-on-recent-protest-in-samara/4098898.html

 

 

Watch what happened today 31 October 2017 in Asmara,Eritrea




https://tigrigna.voanews.com/a/protest-in-asmara/4094123.html
http://www.aljazeera.com/news/2017/11/eritrea-opposition-security-forces-kill-28-protesters-171101171043467.html

ኤርትራዉያን ኣብ ዓይጋ ፎርም እንታይ ይብሉ ኣለዉ?

ተወሳኺ መወከሲታት፡-
http://www.aigaforum.com/
1.http://aigaforum.com/interviews/Interview-Ethio-and-Eritreans-part1.mp3
2.http://aigaforum.com/interviews/Interview-Ethio-and-Eritreans-part2.mp3
3.http://aigaforum.com/interviews/Interview-with-Eritreans-and-Ethiopian_part1.mp3
4.http://aigaforum.com/interviews/Interview-with-Eritreans-and-Ethiopian_part2.mp3
5.http://aigaforum.com/interviews/Ethiopia-and-Eritrea-discussion-101617-part1.mp3
6.http://aigaforum.com/interviews/Ethiopia-and-Eritrea-discussion-101617-part2.mp3
7.https://www.youtube.com/watch?time_continue=495&v=XjaL-9elWXk
8.https://www.youtube.com/watch?time_continue=8&v=SJShU5ZFixo

ጋዜጣዊ መግለጺ ቊጽሪ 1 (ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን)

ንህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዝምልከት፡ ኣብ ዝተፈላለየ መድረኻት ብዙሕ ዝዓይነቱ ዘረባታት ክጋዋሕ ጸኒሑ ኣሎ፡፡ በቶም እቲ ጉዳይ ብቐጥታ ዝምልከቶም ኣካላት ግን፡ ክሳብ ሎሚ ዝተዋህበ ወግዓዊ መግለጺ የለን፡፡ እቲ ጉዳይ፡ ጉዳይ ህዝቢ ከም ምዃኑ መጠን፣ ህዝቢ ድማ ሓበሬታ ናይ ምርካብ መሰል ስለ ዘለዎን እምበኣር፡ እዚ ዝስዕብ መግለጺ ንህብ፡፡
1. መእተዊ
ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ናይ ነዊሕ ግዜ ናይ ሓባር ታሪኽ ዘለዎም፡ ብቝጠባ፡ ብባህሊን ብመውስቦን ዝተኣሳሰሩ፡ ኣሕዋትን ጐረባብትን ህዝብታት ኢዮም፡፡ ኣብ ርእሲ’ዚ፡ ብሰንኪ እቲ ኣብ ከባቢ ክልቲኤን ሃገራት ዝረአ ዘሎ ንቐጻልነት ህላዌኦምን ድሕነቶምን ኣብ ከቢድ ሓደጋ ከውድቕ ዝኽእል ፖለቲካዊ ምዕባለታት፡ ብሓባር ክዓምዎ ዘለዎም ህጹጽ ዓበይትን ኣገደስትን ዕማማት ዘለዎም ህዝብታት እዮም፡፡ ከም ዝፍለጥ፡ ክሳዕ ሎሚ፡ ጉዳይ ሰላም ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ናብ መንግስታት ክልቲኤን ሃገራት እዩ ተገዲፉ ጸኒሑ፡፡ ማሕበረሰብ ዓለም ሓዊስካ እዚ ሽግር እዚ ንምፍታሕ ዝተወስደ ስሉሳዊ ተበግሶ ከምቲ ዝድለ ብዘይ ምኳኑ ዛጊት ክዕወት ኣይከአለን፡፡ ብሰንኩ ኣብ ህዝብታት እዘን ሃገራት ኣውሪዱዎ ዘሎ ማሕበረ-ቑጠባዊ ፡ ባህላዊ ፡ ሞራላዊ ዕንወትን ክሳራን ብቃላት ዝግለጽ ኣይኮነን፡፡ ተኸሲቱ ብዘሎ ‘ኣይሰላም ኣይኩናት’ ሃዋሁ፡ ካብ ክልቲኡ ሸነኽ ብሓፈሻ፡ ኣብ ዶባት እዘን ሃገራት ዝነብር ህዝቢ ድማ ብፍላይ፡ ግዳይ ናይዚ ዘይፍትሓውን ኢሞራላዉን ድርኺት ኮይንዎም ይርከብ፡፡ ህዝብታት እዘን ክልተ ሃገራት ብሃንቀውታ ዝጽበዮ ዘሎ ሰላምን፡ ኣገዳስነት ናይቲ ምስኡ ተተሓሒዙ ክርከብ ዝኽእል ሓባራዊ ረብሓታትን ብምግንዛብ፡ መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዛጊት ነቲ ጸገም ኣብ ምፍታሕ ክዕወቱ ብዘይ ምኽኣሎም ህዝብታት ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ምፍታሕ እቲ ጸገም ኣበርክቶ ክገብሩ እዋኑ ዝሓቶ ጉዳይ ምኻኑ ብምእማን ግዱሳት ኤርትራዉያንን ኢትዮጵዮጵያውያንን ወለንተኛታት ደለይቲ ሰላም ‘ቅኒት መዝሙር ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’ ዝብል ቴማ ሒዞም ቀትርን ለይትን ብዘይ ምሕላል ናይቲ ሰላም መስርሕ መሰረት ንምንጻፍን ንምዕዋትን መጠነ ሰፊሕ ዕማማት ኣብ ምዕማም ይርከቡ፡፡
2. መበገሲ ‘ቅኒት መዝሙር ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’
‘ቅኒት መዝሙር ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’ ብክልተ ኣብ ኤርትራ ተወሊዶም ዝዓበዩ ኢትዮጵያዉያን ኣሕዋት ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ እዩ ተበጊሱ፡፡ እዞም ግዱሳት ምስ ዝተፈላለዩ ከምኦም ዝመስሉ ኤርትራዉያን ወገናት ንንዉሕ ዝበለ ግዜ ኣብ ጉዳይ እዘን ሃገራት ወግዓዊ ብዘይ ኮነ መንገዲ ክመያየጡሉ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ከም መቀጸልትኡ ዕትብ ብዝበለ መልክዕ ተታሒዙ፡ ናብ ትግባረ ዘይክየደሉ ምኽንያት ኣይክህሉን እዩ ብዝብል ሓቦ ብምብጋስ ዝተፈላለዩ ናይ መደብ ዘተ ፕሮግራማትን ናይ ሙዚቓ ኮንሰርትን ንምድላዉ ናይ ኢትዮጵያ ሕጊ ብዝፈቅዶ መስርሕ ብምኽታል ‘ሰለብሪቲ ኢቨንትስ’ ብዝብል ስያሜ ሕጋዊ ፍቃድ ካብ መንግስቶም ብምሕታት ክንቐሳቐሱ ጀሚሮም፡፡ ካብ ክልቲኡ ህዝብታት ንሰላም ዝግደሱ ወለንተኛታት ስለዘይተሳእኑ ድማ ምስኣቶም እናተመያየጡ ‘ቅኒት መዝሙር ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’ ንምዕዋት ኣብ ምርብራብ ይርከቡ፡፡ ንሕና ሰናይን ቀጻልነት ዘለዎን ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን እንብህግ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ብሓባር መዝሙር ሰላም ንምዝማር ህዝባዊ ተበግሶ ወሲድና ኣብቲ ህዝባዊ ማዕበል ተሓዊስና ታሪኻዊ እጃምና ነበርክት ኣለና፡፡ ብመሰረት እዚ እቲ ናብ ህዝቢ ወሪዱን ኣሽሓት ሰዓብቲ ረኺቡን ዘሎ ‘ቅኒት መዝሙር ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’ ኩሉ ደላይ ሰላም ክድግፎን ክዓስሎን ኣሎዎ ንብል፡፡ ‘ቅኒት መዝሙር ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’፡ ምእንቲ ሰላምን ጽቡቕ ዝምድናን ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ህዝቢ ምስ ህዝቢ ርክባትን ምምኽኻርን ዝዕድም ውራይ እዩ፡፡ ኣብዚ ውራይ እዚ፡ ብወገን መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን እውን፡ ዕዙዝ ተሳትፎ ክህሉ ትጽቢት ይግበር፡፡
ዕላማ ‘ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’
ብወገን ኤርትራውያን፡ እዚ ሰናይ ተበጉሶ እዚ ፍረ ንኽህብ እጃመና ከነበርክት ምእንቲ፡ ኣብቲ ውራይ ብሓፈሻ፡ ኣብቲ ዝዳሎ መደብ ዘተ ድማ ብፍላይ፡ እትተሓጋገዝን እትመኻኸርን ‘ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’ ብዝብል ኣሰናዳኢት ኣካል ኣቝምና ክንሰርሕ ጀሚርና ኣለና፡፡ ኣባላት እዛ ሽማግለ ውለንተኛታት፡ ነጻ፡ ሰብ ሕልናን መሰጋገረትን ንረብሓ ኤርትራውያን ዝጣበቑን ካብኦም ዝሓሹ ክሳብ ዝርከቡዎም ተወፍዮም ዝዓዩ ዘሎዉ ኢዮም፡፡ እዛ ሽማግለ እዚኣ ምስ ንተመሳሳሊ ዕላማ ኢትዮጵያውያን ዘቘሙዋ ህዝባዊት ሽማግለ ብምርድዳእን ብምትሕግጋዝን ትንቀሳቕስ ኣላ፡፡ ከምቲ ልዕል ኢሉ ዝተገልጸ፡ ‘ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’፡ ዝቘመትሉ ቀንዲ ምኽንያት፡ ነቲ ተሓሲቡ ዘሎ ውራይ፡ ዕዉት ከም ዝኸውን ንምግባር እዩ፡፡ ይዂን እምበር እዛ ሽማግለ እዚኣ፡ ኪኖ’ዚ ኣርሒቑ ዝጥምት ራኢ ሒዛ ኢያ ክትሰርሕ ተበጊሳ ዘላ፡፡ ‘ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’ ነዚ ክካየድ ተሓሲቡ ዘሎ መድረኽ መበገሲ ብምግባር፡ ስቓይን መከራን ህዝቢ ኤርትራ ዘብቅዓሉን፡ ኣብ መንጎ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓቀኛን ዘላቕነት ዘለዎን ሰላምን ጽቡቕ ዝምድናን ዝህነጸሉ ሃዋሁ ንምፍጣርን፡ ዓቕማ ዝፈቕዶ ኩሉ ጻዕርታት ከተካይድ እያ፡፡

እቲ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ ናይ ዕማማ እትሰርሖ ስራሕ ዕዉትን ናብ ቀጻሊ ምዕራፋት ዘሰጋግርን ንክኸዉን ዓቅማ ብዝፈቀዶ ክትሰርሕ ጸኒሓን ትሰርሕ ኣላን፡፡ ገለ ካብኡ ንምጥቃስ ኣብቲ ተሓሲቡ ዘሎ ውራይ ክዝተየሎም ኣለዎም ኢላ ዝኣመነትሎም ዛዕባታትን ሓፈሻዊ ኣካይዳ ናይቲ ውራይን ሓሳባታ ኣቕሪባ ኣላ፡፡ ብዝተኻእለ መጠን ኣብ ዘይምርድዳእ ከብጽሑ ይኽእሉ እዮም ዝበሃሉ ዛዕባታት ኣብዚ ቀዳማይ መድረኽ እንተዘይተለዓሉ ከም ዝሓይሽ ብምግንዛብ ርእይቶኣ ሂባ ኣላ፡፡ ብወገን ኢትዮጵያዉያን ኣሕዋት ዝቀርቡ ሓሳባት ብክፉት ኣእሙሮ ተቀቢላ ብምምይያጥ ኣብ ናይ ሓባር መረዳእታ ክብጻሕ ይኽእል እዩ ዝብል እምነት ኣለዋ፡፡ እዚ ድማ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ መንጎ መንግስታቶም ዘሎ ናይ ዘይምርድዳእ መንፈስ ዝሓሸ መረዳእታ ሒዞም ክወጽኡ እዮም ኢላ ትኣምን፡፡ ኣብ መወዳእታ ከኣ፡ ኣብ ምህናጽ ዘላቅነት ዘለዎ ሰላምን ጽቡቕ ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን እትሰርሕ ትካል ሰላም ንኽትቀዉም ዝጽዉዕ እማመ ክቀርብ ትጽቢት ትገብር፡፡

3. ናይ ሓጺር ግዜ መደባት ‘ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’
3.1. ኣብ ምሕያል ዓቕሚ-ሰባ ብቐጻልነት ምስራሕ
3.2. ንጥፈታታ እተካይደሉ ናይ ገዛእ-ርእሳ ቤት ጽሕፈት ምኽፋት
3.3. ኣብ ዝተፈላለዩ ኤርትራዉያን ዝርከብዎ ቦታታት መደብ ዘተ ሰላም ምክያድ
3.4. ምሰ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን እትራኸበሉ ናይ ሓባር ዌብ-ሳይትን መጽሄትን ምድላው
3.5. ናይ ክልቲኡ ህዝብታት ባህላዊን ማሕበራዊን ክብርታትን ህሉዉ ኩነታትን እትስንደሉ ዶክመንተሪ ፊልም ምድላው
3.6. ኣብ ናይ ሓባር ዕዮ፡ ናይ ሓባር መረዳእታ ንምዕባይ ብቐጻልነት ምስራሕ
3.7. ኣብ ጉዳይ ሰላምን ጽቡቕ ዝምድናን ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ናይ ኤርትራውያን ኣመለኻኽታ ምፍታሽ፡፡ ናይ ኣመለኻኽታ ፍልልያት እንተልዩ ኸኣ፡ እንተተኻኢሉ ምሉእ ብምሉእ ንምእላዩ፡ እንተዘይተኻኢሉ ድማ ንምጽባቡ ምስራሕ፡፡
3.8. ኣብቲ ዝቐርብ ናይ መጽናዕቲ ጽሑፋት፡ ብኽፋት ኣተሓሕዛ፡ ንኹሎም ኤርትራዉያንን ኢትዮጵያዉያንን፡ ከምኡዉን ካብ ክልቲኤን ሃገራት ወጻኢ ንዝኾኑ ምሁራት ዕድል ክወሃብ ምስራሕ፡፡
3.9. ደረጅኦም ዝሓለዉ፡ ናይ ኳየር መልክዕ ዘለዎም፡ ብቋንቋታት ትግርኛ፡ ዓረብ፡ ኣምሓርኛን፡ እንግሊዝኛን ዝዝመሩ ናይ ሰላም መዝሙራት ንኽዳለዉ ምግባር፡፡
4. ፋይናንሳዊ ምንጪ ‘ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’
ዛጊት እዛ ሽማግለ ብውሽጣዊ ዓቅሚ ኣባላታ ብዝተዋጸአ ውሱን ገንዘብ ትንቀሳቐስ ኣላ፡፡ እዚ ከኣ ነጻ ነታ ሓልያ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ምትእትታው ርእይቶታኣን ሓሳባታን ከተፍስስ ኣኽኢሉዋ ኣሎ፡፡ ክሳብ እቶም ሰብ ዋና ዝኾኑ ኤርትራውያን ዝርከቡዋ ድማ ወጻኢታታ ብወለንታዊ ወፈያ ደለይቲ ሰላም ኤርትራውያንን ፈተዉቲ ኤርትራዉያንን ክሽፈን ወሲና ብኡ ክትቅጽል ኢያ፡፡
5. መደምደምታ
ኣብ መወዳእታ፡ ሓቀኛ መልክዕ እዚ ተበግሶ ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቅሰ ኮይኑ ንመልክዕ እዚ ሰናይ ተበግሶን ድልየታቱን ዝንቡዕ ትርጉም ክህብዎ ዝጸንሑ መርበብ ሓበሬታታት ከዉጽኦ ዝቀነየ ኣመለኻኽታ በዚ መልክዕ ክርአ ጽቡቅ እዩ፡፡ ኣብዚ ሰላማዊ ተበግሶን ዝፍጠር መድረኻቱን በዘይ ኣፈላላይ ብሄርን ሃይማኖትን ንኹሉ ብቕንዕና ክሳተፍ ዝደሊ ሰብ ክፉት ምኻኑ ክንሕብር ንፈቱ፡፡ ዓለም ኣብ ዝሰልጠነሉ ግዜ ብሰንኮፍን ተጠራጣሪን መንፈስ ካብ ቅንዕና ምርሓቅ ዘስዓቦ ሃስያ ልዕሌና መን ክምስክር ይኽእል፡፡ ካብ ሰላም ብምህዳም ዝርከብ ረብሓ የለን እሞ ምእንቲ ነባሪ ሰላማዊ ፍታሕ ብንጽህና ኩልና እወንታዊ እጃምና ከነበርክት ሰብኣዊ ሓላፍነትና እዩ፡፡ መስርሕ ህንጸት ዘላቕነት ዘለዎ ሰላምን ጽቡቕ ዝምድናን፡ ኣብ ሓደ እዋን ተጀሚሩ ዝውዳእ ናይ ሓጺር ግዜ ዕማም ዘይኰነስ፡ ቀጻልነት ዘለዎ ሓያል ጻዕሪ ዝሓትት ጉዳይ እዩ፡፡ ስለ ዝዀነ ኸኣ፡ ሕልሚ ደለይቲ ሰላምን ጽቡቕ ዝምድናን ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ናብ ጋህዲ ክቕየር እንተደኣ ኰይኑ፡ ደገፍ ኩሎም ፈተውቲ ሰላምን ደለይቲ ጽቡቕ ክልቲኡ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክሓትት እዩ፡፡
6. መጸዋዕታ
ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ንሳዕቤናት ኲናት ኣጸቢቖም ዝፈልጡ፤ ኣብ ሰላምን ሓድሕድ ምክብባርን ንዘሎ ረብሓ ድማ ብግቡእ ዝርድኡ፤ ክቡር ባህሊ ዘለዎም ህዝብታት እዮም፡፡ ስለዝዀነ ኸኣ፡ ብናይ ህልኽ፡ ቂም፡ ቅርሕንትን፡ ሕነ ምፍዳይን መንፈስ፡ ብዓይኒ ጽልኢ ካብ ምጥምማት ተዓቂቦም፤ ብዓቢ ልቦና፡ ናይ ዕርቂ፡ ይቕረ-ይቕረ ምብህሃል፡ ምጽውዋርን ምክብባርን መንፈስ፣ ነዚ ናይ ሰላም ተበግሶ እዚ፡ ብሓደ ድምጺ ክሰምርዎ ጻውዒትና ነቕርብ፡፡ ‘ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’ ንኹሎም ግዱሳት ደለይቲ ሰላም ብፍላይ ከኣ ንመራሕቲ ሃይማኖት፡ ንዓበይቲ ዓዲን ለባማትን፡ ንምሁራት፡ ንፖለቲከኛታት፡ ንስነ-ጥበበኛታት፡ ጋዜጠኛታትን ስፖርተኛታት መንእሰያትን ኣብዚ ነቒልናሉ ዘሎና ንቕሎ ዘለኣለማዊ ሰላምን ፍቐሪን ክልቲአን ሃገራት ክትዓስሉን ነዚ ተበግሶ እዚ ናትኩም ጌርኩም ከተበርክትሉን ናብ ፍረ ከተብጽሕዎን ልባዊን ሕውነታውን ጻውዒትና ነቕርብ፡፡
‘ቅኒት መዝሙር ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን’ ክዕወት’ዩ!!
ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን
25 ጥቅምቲ 2017
ኣዲስ ኣበባ

ምንጭ ካብ ናይ ጸጋይ ኣስመሮም ፌስ-ቡክ ዝወሰድናዮ’ዩ፡ https://www.facebook.com/tsegay.asmerom.92

ኣብ ገዛእ ርእስኻ ሰላምን ሩፍታ ኣብዘይብልካ ህሞት፡ ምስ ከባቢኻ ሰላም ከተራጋግጽ ይክኣል ዶ ትብሉ?

ሕቶ ሰላምን ስምረትን ክልዓል እንከሎ ብሓፈሻ ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን፡ ብፍላይ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ከቢድ ዋጋ ከፊሉ ክሳብ ሕጂ ዘይራጋገጾ ጉዳይ’ዩ። ኤርትራዉያን ንነዊሕ ዘመናት ብዝተፈላለዩ ባዕዳዉያን ወረርቲ ዝተቐጥቐጥናን ኣዝዩ መሪር ሰዉራ ብእስትንፍስ ዘይህብ ኪናት ዝተሰነየ ስለዝሓለፍና፡ ልዕሊና ንሰላም ዝደልያን ዝብህጋን ክህሉ ኣይክእልን እዩ እኳ እንተዘይተባህላ፡ ሰላም ከምእንደሊ ርጉጽ እዩ። ስለዚ ንሕና ጽሓፍቲ እዛ ዓንቐጽ እዉን’ዚ ሕቶ’ዚ ክልዓል እንከሎ ከም ሰብና ንብህጎን ኣንጻር ሰላምን ስምረትን ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ካይንጉስጉስ እንጥንቀቀሉ ጉዳይ እዩ። ኣብ ቶሞክሮናን ሂወትናን ዝቁሹሹ ሰባት: ፖሎቲካዊ ዉድባትን መንግስታትን ስለዝበዝሑና ግን ነዚ ተላዒሉ ዘሎ “መዝሙር ሰላም” ንሰላም ተባሂሉ ስለዝተዘመረ ከምዘለዎ ንቅቦሎን ንስዕቦን ዘይኮነ፡ ዉድዓዊን ባዕላዊ ኩዉንነቱ ዝበሰለን ብኸመይ ኣጋባብ…ወ.ዘ.ተ ዝብሉ ካብ ነቐፌታዊ-ኣታሓሳስባ ዘመንጨዉ ሕቶታት ብምልዓል ክንፍትሾ ወሲና ኣሎና።
ብቀዳምነት ብንጹር ዝኾነ-ይኹን ሰብ ክፈልጦ ዝግብኣና ሓቕታት ኣሎ። ንሱ ድማ ፡ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብቡዙሕ ምትሕልላኻት ዝሰገረ’ዩ። ዋላ እቶም መራሕቲ ኢትዮጵያ ክሳብ ሕጂ ዘይዓርፍሉ፡ ካብ ኣፍደገ-ባሕሪ ጀሚሩ ክሳብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ሓደ ሃገር ናይ ምጥርናፈን ከይተረፈ፡ ቅድም ብመልክዕ ወራራት ራእሲ-ኣሉላ፡ ቀጺሉ ብፈደረሸን፡ ቀጺሉ ኤርትራ ከም ሓንቲ ክፍሊ-ግዝኣታት ኢትዮጵያ ብምጽንባር ንነዊሕ ወሎዶታት ተፈቲኑ ኣበርዒኑ ዝተረፈ’ዩ። እኩብ ድምር ናይ’ዚ ናይ ዓመጽን ምግባትን ተሞክሮ’ዚ ውጽኢት ናይ’ዚ፡ ኢትዮጵያውያ ንኤርትራ ኣብ ምስሳይን ምምራሕ፡ ኣብ ጊዜ እምባሮጣርያዊ ሃይለ ስላሴ፡ ቀጺሉ’ውን ስርዓት ደርጊ፡ ሕጂ እዉን ኣብ ጊዚያት ወያኔ ከምዘይተዓወተ ንመላእ ዓለም ዘጣራጥር ታሪኽ ኣይኮነን። ድሕሪ ኣዝዩ መሪርን ሰፍ-ዘይብል ዋጋ ዝተኸፍሎ ናይ 30 ዓመታት ሓንፈጽ ጎነጻዉን ፖሎቲካዊን ተጋድሎ፡ ዝተራጋገጸ ናይ ኤርትራ ልዑላዉነትን መሬታዊ ነጻነት እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ካብ ኢትዮጵያ ብቀጻሊ ዝዉርወር ጡሙሓት ከም መቀጸልታ ወትሃደራዊ ፖሎቲካዊን ዓወቱ፡ ብሕጋዊ ሪፈረንደም ሓንሳብ ንሓዋሩ መደምደምታ ክገብረሉ ፈቲኒ የግዳስ እቲ ዝጸንሔ ዕድላትን ጥሙሓትን ብኡ ክዉዳእ ከምዘይክኣለ ኣጸቢቕና ተረዲናዮ ኣሎና፡፡ ኤርትራ ይኹን ኢትዮጵያ ዋላ እንተደለያ ንዝምድና ናይ ክልቲኡ ሃገራት፡ ከም ድላያን፡ ክዉልዕዖን ክጥፍኦኦን ኣይክእላን እየን። እቲምንታይስ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ብኣንጻሩ ኢትዮጵያ ምስ ኤርትራ፡ ዘሎና ዝምድና፡ ከም ተራ ናይ ካልኦት ሃገራት ጎሮባብቲ፡ ከም ናይ ጂቡትን ኢትዮጵያን፡ ሶማልን ኢትዮጵያን፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ጥራሕ ኣይኮነን፡፡ ካብ’ዚ ብዕሙቐት ዚፈልዮ፡ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምድና፡ ብስልጣኔዊ፡ መግዛእታዊ፡ ደማዊ ቅድመሱሩት ዝምድናታት፡ ታሪኻዊ፡ ባህላዊ፡ ኤትኒካውን …ወ.ዘ.ተ ገጽታታት ስለዘለዎ፡ እቶም ናይ ፖሎቲካ ጨለታት ካብ ክልቲኡ ኣህዛብ ዝፈርዩ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ፍልልይ ምስ ተንካፊ ስነኣእሙራዊን ስምዒታዊን ብምትእስሳር ንምንጻሩ ስለዘሸግሮም ነቲ ህዝቢ እዉን ኣብ ሽግር የእትዉዎ። እቲ ምንታይስ ኤርትራዊ መቦቆል ዘለዎ ንኢትዮጳዊ መንነት ዝተቀበለን፡ ኢትዮጵያዊ መቦቆል ዘለዎ ንኤርትራዊ መንነት ዝተቀበሉ ቀንዲ መንቀሊታቱ እዚ ኣቀዲምና ዝገለጽናዮ ምትሕዉዋስ’ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ሓደ መራሒ ናይ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ እዉን ናቱ ትመስሎ፡ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝመርሕ ዘሎ ድማ ንኢትዮጵያ እንዳመርሔ ከንሱ ኤርትራ ናቱ ትመስሎ። ካብዚ ዝነቐለ እዩ ድማ እቲ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጉዳይ ዝተሓላለኽን ሰላምን ቅሳነትን ተሳኢኑ ዘሎ።
ኣብዚ ቅንያት’ዚ ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጵያ ናይ “መዝሙር ሰላም” ንህዝቢ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝብል ጭርሖ ብምልዓል ኣብ መንጎ ዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ሰላም ዘተ-ጽምዶ ክካየድ ሙኻኑ ብጹዑቕ ይጉስጎስን ብመንጽሩ ተቃዉሞታት የንሂ ኣሎ። ነዚ ህቦቡላ መንቀሊኡን መዕለቢኡን ዘይተፈለጡ፡ ብሃዉሪ ዝድግፍን ዝነጽግን ጽሑፋት ኣብ መራኸቢ-ቡዙሓን ሽታሕታሕ ክብሉ ይርኣዩ ኣለዉ። ዘደንጹ ነገር እንተሃልዩ ድማ ብቀጻሊን ብዘይስክፍታን ምስትዉዓልን፡ ህቦቡላ ምስተላዕለ፡ ብቅጽበት ዝላዓሉ ብብዝሒ ሰባት ምህላዉም’ዩ። ነቲ ተላዒሉ ዘሎ ህቦቡላ ካይፈለጥዎ፡ ካይመርመርዎን ካይተረድእዎ ድማ፡ ብጹሑፋቶም ገሊኦም ክጻረፉ፡ ክንእዱ፡ ክርዕሙ ወይ ክነጽጉ ይርኣዩ ኣለዉ። እዚ ጻዉዒትን ተበግሶን’ዚ ኣብ ኢትዮ-ኤርትራ ግርጭት ሓድሽ ነገር ኣይኮነን። ቅድሚሕጂ እዉን ገለ ኤርትራዉያን ዝወደብዎ ኣብ ንሓንቲ ለይቲ ንሓደ ሰብ $300.00 ዶላር ዝኽፈሎ ሆቴል ብምክራይ፡ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካ (USA) ኣብ 2011 ንሰላም ቀርኒ-ኣፍሪቓ ናይ ዘተ-ጽምዶ ኣልዒሉ ዝዘተየ ዋዕላ ተኻይዱ ነይሩ’ዩ። ከሙ እዉን ኣብ ትግራይ ነዚ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ፖሊሲ ኣይሰላም ኣይኩናት፡ ብሓፈሻ ነቲ ኣብ ዶባት ክልቲኡ ሃገራት ዝነብር ህዝቢ፡ ብፍላይ ድማ ንህዝቢ ትግራይ ይሃስዮ ስለዘሎ፡ እቲ ኣይሰላም ኣይኩናት ፖሊሲ ክቕየር ከምዘለዎ ዝጠልብ ተበግሶታት ብዉልቀሰባት ተጋሩ ተላዒሉ ከምዝነበረ እዉን ዝዝከር እዩ። እዚ ሕጂ መዝሙር ሰላም ቢሉ ተላዒሉ ዘሎ እዉን ብትሕዝትኡን ኣቃዉሙኡ ካብቶም ኣቐዲሞም ዝተኻየዱ ዝፍለ እኳ እንተዘይኮነ፡ ኣብ ስርዓት ኣዲስ-ኣበባ ብዉሽጡን ብደገን ኣብ ወጥሪ ኣብ ዝኣተወሉ ጊዚያት ብሙኻኑ፡ ምናልባሽ ከም ትኪ ካብ ተዓብዒቡሉ ዘሎ ወጮ ሽግራት መዉጽኢ ዶ ክጥቀሙሉ ይደልዩ ኣለዉ ዝብል ሓሳብ ቅጅል ይብለካ’ዩ።
ኣብ ዝሓለፈ ጊዚያት ገለ ካብ ላዕለዎት ክዋድራትን ናይ ፖሎቲካ ጨሌታት (elites) ተጋሩ፡ ከም ብዓል ኣቶ ገብሩ ኣስራት፡ ኣቶ ስብሓት ነጋን ፈሊጣናቶም ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ክጎስዕዎ ዝጽንሑ ዘረባታት ኣሎ። ንሱ ድማ “ ኣቀዲምና ኣብ ናይ ኤርትራ ኩነታት ዝነበረና ኣራዳድኣን ፖሎቲካዊ መርገጺታት ዳግም ግምታት ክግበሮ ኣለዎ” ብምባል ፡ ኣንጻር እቲ ኣቀዲሙ ዝነበሮም መርገጺታቶም ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ንክቕየር ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ከጽዕዱ ከምዝጸንሑ” ኩሉሰብ ዘዳመጾን ዝተረድኦን ጉዳይ’ዩ። ኣቀዲሙ ዝነበሮም መርገጺ ኤርትራ ናጻ ክትወጽእ፡ ህዝቢ ኤርትራ ልዕላዊን ሓራ ህዝቢ ክኸዉን እዩ ዝነበረ። ሕጂ ድኣ እንታይ ዘጣዕስ ጉዳይ ስለዝተረኽበ’ዩ ነዚ ሰፍ ዘይብል መርገጺኦም ከም ሰተታ ብቀሊሉ ክግልብጥዎ ዝዋናወኑ ዘለዉ? ይክኣል ዶ ይኸዉን? ነዚ ብዉሽጦም ዝሓስብዎ ዘለዉ መተግበሪ ዕድሜ፡ ናይ ወጻኢ ሃገራት ፖሎቲካዊ ደገፍን ንዋትን ክረኽብሉ ዝኽእሉ፡ ኣዝዩ ጸቢብ ዕድላት እኳ እንተኾነ፡ ባህግታቶም ከምቲ ጀነራል ጻድቃን ገብረትንሳኤ፡ ሓለቓ ስታፍ-ነበር ሰራዊት ኢትዮጵያ፡ ኣብቲ ምስ ኣዲስ ዘመን ዚበሃል መንግስታዊ ጋዜጣ ዚገበሮ፡ ኣብ 12 ሰነ 2017 ተሓቲሙ ዚተዘርግሐ፡ ነዊሕ ቃለ-መጠይቕ፤ ብሓጺሩ፡ ኢትዮጵያ ዓባይ ናይ ቀይሕ ባሕሪ ሃገር ምዃና፣ ዳግም ናይ ቀይሕ ባሕሪ ሃገር ኪትከውን ከም ዘለዋ፣ ቀይሕ ባሕሪ ንምቍጽጻር፡ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ይዅን ብዚዀነ መንገዲ፡ ዕድመ ሻዕብያ ምሕጻር፡ ንኢሳያስ ምልጋስ ከም ዘድሊ፣ ብምግላጽ የራጋግጾ’ዩ። እቶም ዓበይቲ ናይ ፖሎቲካ ጨሌታት ከምዚ እንዳበሉ፡ እቶም ንሳቶም ዝመልመልዎምን ዝልእኹዎሙን ክዋድራት ከመይ ቢሎም ኣንጻር እዚ ክሓስቡን ከተግቡሩን ይኽእሉ ኣብ እእሙሮና ምምላስ ከድሊ’ዩ።
ኪናትን ሰላምን ናይ ገዛእ ሩሱን ዓለምለኻዊ ሕጊታት ኣለዎ። ስለዚ ሃገራትን ኣህዛብን ብዓለምለኻዊ ሕግታት ተቀይዶም ክናበዩ ስለዘለዎም ። ንኪናትን ሰላምን ኣመልኪቱ ኣብ 24 ጥቅምቲ 1945 ኣብ ተግባር ዝዉዓለ ናይ ሕቡራት ሃገራት ቻርተር ከምዚ ዝስዕብ ብምባል ኣስፊርዎ ኣሎ፡-
1.ዓንቀጽ 2 (3) ኩለን ሃገራት ንዘለወን ዓለምለኻዊ ምስሕሓባት ብሰላማዊ መገዲ ክፈትሓ የማሕጽን።
2.ዓንቀጽ 2 (4) ኣባላት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዓለምለኻዊ ዝምድናታተን፡ ንናይ ካልኦት ሃገራት መሬታዊ ልዑላዉነትን ፖሎቲካዊ ናጽነተን ብዝጻባእ ዓይነት ሓይሊ ካብ ምጥቃም ወይ ክኣ ሓይሊ ክንጥቀም ብምባል ካየፈራርሓ ክቁጠባ ከምዘለወን የነጽር።
3.ዓንቀጽ 51 ሓንቲ ሃገር ንኻልእ ሃገር ብኣጽዋር-ኪናት ምስተጥቕዓ፡ ተጠቓዒት ሃገር ብዉልቃ ወይ ድማ ምስ ማሓዙታን ካልኦት ጉዱሳትን ብምትሕብባር ንርእሳ-ክትኻላኸል ሓይሊ ክጥቐም ከምትኽእል የነጽር።
ከምዚ ዓይነት ሕጊታት ምህላዉ እንዳፈለጡ ‘ዮም ብዓል ጀነራል ጻድቃን ገብረትንሳኤ ፡ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ኪናት ዝእዉጁ ዘለዉ። ስለዚ በቲ ሓደ ወገን መዝሙር ሰላም ብኻልእ ወገን ወረ ኪናት ከመይ ከምዝጥዓዓም ንምርድኡ ኣጸጋሚ እዩ።
ብዝኾነ እቲ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራ ዘሎ ጸገማት፡ ኣብ ላዕሊ ብሕጽር ዝበለ ኣሚትና እኳ እንተሃለና፡ ናብዚ ድሒሩ ኣብ 1998 ብዶብ ተሳቢቡ ዝተፈጥረ ግርጭት ገጽና ከነስተብህል መታን፡ ኢትዮጵያ ነቲ ኣቀዲማ ዝተቀበለቶ ዉሳኔ ዶብ ኮሙሽን ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዝተኣወጀ ብምቅዋም፡ ከም መተካእታ ናይቲ ዓለምለኻዊ ዉሳኔ ዳንነት፡ “ብመትከል ነቲ ዉሳኔ ተቀቢልናዮ ኣለና፡ የግዳስ ንኣታጋብርኡን ካልኦት ጉዳያትን ብዝምልከት ንምዝታይ ከም ቅድመኩነት ኣብ ዘተ ክንኣቱ ኣሎና ብምባል”፡ ነቲ ክካየድ ዝደልይዎ ዘተ “ሰላም” ዝገርሑ ብዓል 5 ነጥብታት እማሜ ኣብ 2004 ነዲፉ ከምዝኣወጀ ኩሉ ዓለም ዝፈልጦ ጉዳይ’ዩ። ኣየናይ ስርዓት እዩ ጸግዒ ናይ ዓለምለኻዊ ዳንነትን ሕጊን ከምዘለዎ እዉን ሙሉ ጊንዛቤታት ከምዞሎና ክርሳዕ የብሉን።
ቅድሚኡ ካብ ግንቦት 1998 ጀሚሩ ክሳብ እዛ ዕለት እዚኣ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተኸተልዎ ፖሊሲታት ናይ ኩሉእንትናዊ ዓቕምታት ናይ ምሽምራርን ወትሃደራዊ መናወራ ፖሊሲ (policies of containment and deterrence) ን ቀጺሉ ምስ ምእዋጅ 5 ነጥብታት ሰላም ፡ ፖሊሲ ኣይሰላም ኣይኩናትን (No Peace, No War) ብምድራብን ካልኦት ዝተፈላለዩ ዓለምለኻዊ ዲፕሎማስያዊ ሽርሕታት ብምጥቃም ንኤርትራ ኣብ ትሕቲ ማዕቐብን ዓለምለኻዊ ዲፕሎማስያዊ ተነጽሎ ከምትድቕደቕ ገይሮም እዮም። እዚ ንኤርትራን ፖሎቲካዊ ስርዓታን ብደም-ዋሕዲ ዝተጠቕዔት ሃገር (anaemic state) ኮይና ንናይ መልኣከ-ሞት ሃገር (phantom state) ከትቅየር ንምግባራ ዝተዋደደ ፖሊሲ’ዩ ነይሩ። እዚ ፖሊሲ’ዚ ብሃበስ-ቀደስ ዘይተገብረ፡ ከም ሳዕቤኑ ምዉዳቕ ስርዓት ኣስመራን ምብትታን ህዝቢ ኤርትራ ክጽበዩ ጸኒሖም እዮም። ስለዚ ከምተጸበይዎ ሙሉእ-ብሙሉእ ስለዘይሰርሓሎም ብመንጸሩ ንዖኦም እዉን ስለዝሃሰዮምን፡ እቲ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝተፈጥረ ኩነታትን ጂኦ-ፖሎቲካዊ ኩነታት ቀርኒ-ኣፍሪቃ ስለዝተቃያየረ ስርዓተ ኣስመራ ማይ-ሓይሊ ረኺቡ ብመንጸር ስርዓት ኣዲስ ኣበባ ሂወት ዘሪኡ ብምቅጻሉን ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጵያ ቀጻሊ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነትን ናዕብን ብእብረ ይቕጽል ብምህላዉን እቲ ናይ ምዕራብ ሃገራት ምድግጋፍ እንዳስሓወ ምኻዱ(እዚ ሕጂ “መዝሙር ሰላም” ዝብሃል ዘሎ “ሓድሽ ኣጋባብ” ተጠቂሞም ንህዝቢ ኤርትራ ነቲ ቀጺሎም ክወስድዎ ዝደልዩ ስጉምትታት ከዳልዉዎን ከላሙድዎን ዝደልዩ ዘለዉ ይመስሉ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኤርትራ ብደም-ዋሕዲ ዝተጠቕዔት ሃገርን ናይ መልኣከ-ሞት ሃገርን መንእሰያታ ኣብ መላእ ዓለም ፋሕ ዝበለ ሃገር ኮይና፡ ኤርትራዊ ሃገራዉነትን ሓርበኛነትን ድማ ብሓያል ናዕታ ብዉሽጥን ደገን ተሃሪሙ ክሳብ “ሰዉራ ኤርትራ ክካየድ ኣይነበሮን” ኣብ ምባል ኣብተበጽሓሉ እዉን’ዩ “መዝሙር ሰላም” ዝብሃል ዘሎ። እዚ ዘይተወደነ ኩዉንነት ዝፈጥሮ ነባሪ ሰላም ከ ክመጽእ ይኽእል ዶ?
1.ሰላም ብከመይ ኣጋባብ? ሰላም ቅድሚ ጽቡቕ ተረድኦ ግርጭትን ኪናትን ክትበጽሖ ይክኣል ድዩ?
2.ሰላም ብፉኑዉ ኣጋባብ ክራጋገጽ ዶ ይኽእል እዩ?
3.ደፋእትን ቀለስቲ ሰላም መን እዮም? ቀንዲ መላዕሊኦም (motive) እንታይ እዩ? ሕቶ ሰላም ድዩ ወይስ ሙቀት ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምዕቃኑን ኣጋዉል ኩነታቱ ኣዛሪብካ ንምፍላጡ እዩ።
4.እቶም ተዛተይቲ ሰባት ንመን ወይ ብመን ተወኪሎም እዮም ብዛዕባ ሃገርን ህዝብን ዝዝትዩ?
5.እዚ ዝሕሰብ ዘሎ ዘተ ጽምዶ-ሰላም ኣብ መትከላት ኣፍታትሓ ግርጭት ዝተሞርኮሰ ድዩ?
6.ተሳትፎን ምትእትታዉን (participation & interventions) ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኸ ብከመይ ክራጋገጽ’ዩ?
7.ሕቶ ምምልካት ዶብ፡ ሕቶ ሉዕላዉነት፡ ሕቶ ኣይሰላም ኣይኩናት…ወ.ዘ.ተ ክሳብ እቲ ናይሰላም ዘተ ዝዕወት ከምዘለዎ ክቕጽል ድዩ?……..ወ.ዘ.ተ ኣእላፍ ሕቶታት ክምለሱ ዘለዎም ኣለዉ። እዞም ሕቶታት እዚኣቶም ብርግጽ መልስታቶም ምስተፈልጠ ጥራይ እዩ ዘተ ሰላም ክካየድ ዝግባእ ኮይኑ ይስማዓና ኣሎ።
ስለዚ መን እዮም ነዚ ንድፊ ሰላም ሓንጺጾም ንምትግባሩ ተዳልዮም ዘለዉ? ሰለብሪቲ-ኢቨንትስ ዝብሃል ትካል ድዩ? ከመይሉ ሓደ ትካል ህዝቢ ወይ ህዝባዊ ትካል ዝኸዉን? እቲ ምንታይስ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሰላም ዝደሊ ኣህዛብ ይኹን እንበር፡ ክሳብ ሕጂ ስርዓት ኣስመራ ይኹን ስርዓት ኣዲስ ኣበባ፡ ህዝቢ ናይ ልቡን ድሌቱን ክገብር ዕድል ኣይሃቡዎን ዘለዉ። መን እዮም ከ ኣብዚ ዘተ ክሳተፉ ዝድለዩ ዘለዉ?
1.ፖሎቲካዊ ጨለታትን ፈሊጣን ኢትዮጵያ ዶ ይኾኑ?
2.ኤርትራዊ መቦቆል ዘለዎም ግን ንረብሓ ዓባይ ኢትዮጵያ ከራጋግጹ ዝደልዩ ዶ ይኾኑ?
3.ብኢትዮጵያ ዝሙወሉ፡ ገለ ካብ መራሕቲ ኤርትራዉያን ተቃወምቲ ዉድባት ዶ ይኾኑ?
4.ስደተኛታት ኤርትራዉያን ንኢትዮጵያ ከም መሳጋገሪ ንካልእ ሃገራት ዝጥቀሙላ ዶ ይኾኑ?
5.ፖሎቲካዊ ጨለታትን ፈሊጣን ኤርትራ ዶ ይኾኑ?
6.ኣብ ዲያስፖራ ዝነብር ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝመረጽዎም ተወከልቲ ህዝቢ ዶ ይኾኑ?
7.ኣብ ዉሽጢ ሃገር ዝነብር ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝመረጽዎም ተወከልቲ ህዝቢ ዶ ይኾኑ?……..ወ.ዘ.ተ???

ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘለዉ ፖሎቲካዊ ስርርዓት እንታይ ሙኻኖምን ብኸመይ ይሰርሑ ኣጸቢቕና ንፈልጥ ኢና። ካብ ኣፍሉጦና ዝነቀለ ድማ ክልቲኡ ስርዓታት ንቀርኒ-ኣፍሪቃ ሓደጋ ሙኻኖሙን ክእለዩ ከምዘለዎም ንመዝን። ምእላይ ናይዞም ስርዓታት ጥራይ ዘይኮነ መተካእትኦም’ዉን ብናይ ዘመናዊ ናይ ዜጋታት ሃገርን ፖሎቲካዊ ስርርዓት ኽኾኑ ንቃለስ። ናይ ኢትዮጵያ ጉዳይ ኢትዮጳዉያን ኣለዉዎ ፡ ናይ ኤርትራ ጉዳይ ድማ ኤርትራዉያን ኣለናዮ። ብዝኾነ ነቲ ኣይሰላም ኣይኩናት ኩነታት ብተክኒካዊ ኣዛራርባ እዘን ሃገራት ኣብ ኪናት ከምዘለዋ ስለዝምዘን፡ እቲ ኩነታት ንምፍትሑ ክልተ መገድታት ጥራይ እዩ ዘሎ። ሳልሳይ ወይ ራብዓይ መገዲ ወይ ሓሙኽሽታይ ሕብሪ ዝባሃል ነገር የሎን።
ቀዳማይ መገዲ ፍታሕ፡- እቲ ኣይሰላም ኣይ ኪናት ፖሊሲ ብስርዓት ኣዲስ ኣበባ ዝተገብረ ስለዝኾነ፡ ነዚ ፖሊሲ ከልዕልዎ ኣዝዩ ቀሊል እዩ። እዚ ፖሊሲ’ዚ እንተተላዒሉ፡ ብቀጥታ ናብቲ ዉሳኔ ናይ ዶብ ኮምሽን ኢትዮ-ኤርትራ ክመርሕ ስለዝኾነ፡ ነቲ ኣብ ካርታ ብስእሊ ሰፊሩ ዘሎ ዶብ (Boundary delimitation) ኣካላዊ ምምልካት ምግባር’ዩ። ስለዚ እዚ ስጉምትታት’ዚ ነቲ ናይ ሰላም መገዲ ሓደ ክልተ እንዳበለ ብቅድመተከተል ክመርሖ ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። ንምንጻሩ ዝኣክል፡ እቲ ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነበረን ዘሎ ግርጭታት ኣብ መንጎ ክልቲኡ ኣህዛብ ዘይኮነ፡ ኣብ ናይ ክልቲኡ ኣህዛብ ዝፈርዩ ዝገቡቱን ዝመርሑን ፖሎቲካዊ ስርዓታትን ፖሎቲካዊ ዉድባትን ዝነበረን ዘሎን’ዩ። እቶም ስርዓታት’ዮም ድማ ነዚ ክልተ ኣህዛብ ነንሕድሕዱ ዘፋልስዎ ዝነበሩን ዘለዉን እንበር፡ ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን መረስረታዊ ግርጭት የሎን። ነንሕድሕዱ ዝተቓራረበ ኣህዛብ ስለዝኾነ ብዘይ ገለ ጸገም ብሰላም ክነብር ዝኽእል’ዩ። ስለዚ ህዝቢ ኣኪብካ ንፖሎቲካዊ ስርዓታት ምዕራቕ ዶ ይቀልል ወይስ እቶም ፖሎቲካዊ ስርዓታት ብሕጊን ፍትሒን ተቀይዶም ኣብ ማዕርነትን ምክብባርን ዝተመስረተ ናይ ሰናይ ጉርቡትና ፖሊሲ ከምዝኽተሉ ምግባር? እንተሓንጊዶም ድማ ምእላዮም ጥራይ’ዩ ዘዋጽእ።
ካልኣይ መገዲ ፍታሕ፡- ነዚ ንምትግባር ድማ ነብሲ-ወከፍ ህዝቢ ንዘለዎ ምልካዉያኒን ሓዉሲ-ምልካዉያን ስርዓታቱ (totalitarian and authoritarian regimes) ክቅይር ክቃለስ ኣለዎ። ኣብ ክልቲኡ ሃገራት ህዝቢ ዝመልኮ ርትዓዉን ናይ ዜጋታት (civic)ፖሎቲካዊ ስርዓትን ሃገርን ምስተራጋገጹ፡ እቲ ሰላም ባዕሉ ከም ጽሓይ በርቂ ክዉላዕ እዩ።
ስለዚ ናይ ብሓቂ ሰላም ዝድለ እንተሃልዩ ብዓለምለኻዊ ሕጊ ተቀይድካ ናይ ማዕርነትን ምክብባርን ንናይ ሓባር ረብሓ ንምርግጋጽ ክሕሰብ ኣለዎ እምበር፡ ኣብ መጋራጃ “መዝሙር ሰላም” ተሓቢካ ንእኪት ምሕሳብ ናይ ኮንቱ ኮንቱነት እዩ። ዘተ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ክዕወት መጀመርታ እቶም ገዘፍቲ መሳናኽል ዝኾኑ፡  ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍን ሓዉሲ-ምልካዊ ስርዓትወያኔ ክእለዩ ኣለዎም። ድሕሪኡ ብዉሱናት ሰባት ወይ ብዝተሓርዩ ሰባት ጥራይ ዘይኮነ፡ በብጽፍሑ ህዝቢ ብቀጥታ ብተወከልቱን መራሕቱን ዝሳተፈሉ ክዉንነት ክፍጠር ኣለዎ።
ወድሓንኩም!
ብ :-
1.እስታዝ ኢብራሂም መሓመድን
2.መርእድ ዘርኡ
15/09/2017

http://www.snitna.com/articles/Ab-Betka-Rufta-Zeyblka-Ab-KebabiKa-Selam-YikealDo.php

ካብ ሕሉፍ ቶሞክሮ ክትርኤ-ትኽእል ሓዊ-ለይቶ!

ሳሕቲ ነገራት ይርኣዩኻ እሞ ብዛዕብኡ ክትጽሕፍን ክትዛረብን ኣይትደሊን፡ እቲ ምንታይስ ምናልባሽ ንህዝቢ ኣብ ምጥርጣራት ኣእትዩ፡ ካብ ቃልሲ ከየርሕቖም ስለዘስግእ እዩ። ብመንጽር’ዚ ርእይቶ’ዚ ሕቡር ህዝቢ፡ ሓያልን ንቁሑን ቃልሲ ስለዘካይድ ድማ ዝርኣየካ ነገራት ክትቃደሶ የታባብዓካ’ዩ።
ብዝኾነ ኣብዚ ዓለምና ንእስትራተጂኡ ዘይተገርሔ ኣንፌት ብሕነት ኣብ ትዉርወረሉ ዘላ ክዉንነት፡ ኣንፈቶም ዘይፈልጡ ኣህዛብ፡ ሃገራት፡ መንግስታትትን ተቃዉሞታቶም ምስዝህልዉ፡ ቀዳሞት ግዳይ ናይ ዓለምና ክኸኑ እዮም። ኣንፈትና ስለዝሳሓትና ታሪኽ ብሓሶት፡ ብዋጭዋጭታን ብባጫን ዝቕየር ስለዝመስለና ልዕሊ ደረት ኣእምራዊ ብቕዓትና፡ ልዕሊ ማሕበራዊን ፖሎቲካዊን ክብደትና፡ ልዕሊ ኣኳዳምያዊ ብቕዓትና፡ ተሞክሮናን መሰልናን ከነንሂ ስለንዉዕልን ንሓድርን ኣንፈት ጽምዶታት ቃልስና ስሒትና ኣብ መስርሕ ኪደት ርእሰ ቅትለት ንርከብ ኣለና።
ንታሪኽ ዝቕይር ህሞት እቲ ንርእዮ ኣንፈቱን ደረቱን ዝሳሓተ ርኡይ ተንቃሳቓሲ ኣግዕዞ ዘይኮነስ፡ እቲ ብቀሊሉ ክትርእዮን ክትድህስሶን ዘይትኽእል (ሙስጡር) ኣግዕዞ ጥራይ እዩ ዝቕይር። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝተቓለሰሉ ሰዉራ (ካብ1961-1991) ብዉሑዳን ኣብ ዉሽጠና ማዓንጡና ብመልክዕ ሰልፊ (E.P.R.P)ተወዲቦም ዝዓዩ ዝነበሩ፡ ንጉዑዞ ታሪኽን ትሕዝትኡን ከምዝቕየር ገይሮም እዮም። ሕጂ እዉን ብተመሳሳሊ እዮም ዝሰርሑ ዘለዉ። ነዚ ክዉንነት ፈሊጥና ፡ ህዝቢ ብጥበብ-ምድንጋራቶም ካይ ምእዘን፡ ካይታፋነን፡ ኣብ ዕንክሊሊን ኮንቱ ኮንቱነት ሃዋህዉ …. ወ.ዘ.ተ ከይኣቱ፡ ኣብ ዉዲታቶም ክይንሳፈፍ፡ ሰላል ካይብልን ካይሳራሰርን ናይ ምርድኡ ዓቕምታቱ ዝዓቤሉ ባይታ ክንፈጥር ክንቃለስ ኣሎና። ህዝቢ ብቁኑዕ-ሓቤሬታን ብቁኑዕ ዉደባን እንተተኣሳሲሩ፡ ልክዕ ከምቲ እቲ ብርሃን ንጸልማት ትስዕራ፡ ህዝቢ ነዞም መዳናገርቲ ክስዕሮም’ዩ።
ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ብኣትኩሮ እንተተዓዚብናዮ፡ ኣብ ዝተፋላለየ ጊዝየ ዝተፈላለየ ሕብሪ፡ መልክዕ፡ ኣስማት….ወ.ዘ.ተ ሒዙ ዝመጽእ ወይ ዝጋሃድ እኳ እንተኾነ፡ ተዳጋጋሚ፡ ጽምዳዉነትን ኣብ ክልተ ተጻረርቲ ሓይልታትን ፖሎቲካዊ መስመራትን ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ እዩ። ንሳተን ድማ፡-
1.እቲ ቀዳማይ ሓይሊ (ፖሎቲካዊ መስመር) ብፍላይ ንኤርትራዊ ሉዑላዉነት፡ ንኤርትራዊ ሃገርነት፡ ንኤርትራዊ መንነት፡ ንኤርትራዊ ምህናጽ ሃገርን ሃገርነትን፡ ንናይ ዜጋታት ሓርነትን ናጽነትን….ወ.ዘ.ተ ብሓፈሻ ድማ ንህዝቢን ሃገርን ኤርትራ ዝጻባእን ንምዕናዉ ዝቃለስ ሓይሊ እዩ።
2.እቲ ካልኣይ ሓይሊ (ፖሎቲካዊ መስመር) ብፍላይ ንኤርትራዊ ሉዑላዉነት፡ ንኤርትራዊ ሃገርነት፡ ንኤርትራዊ መንነት፡ ንኤርትራዊ ምህናጽ ሃገርን ሃገርነትን፡ ንናይ ዜጋታት ሓርነትን ናጽነትን…ወ.ዘ.ተ ብሓፈሻ ድማ ንህዝቢን ሃገርን ኤርትራ ንምርግጋጽ ወይ ክዉን ንምግባር ዝቃለስ ሓይሊ እዩ።
ካብቲ ስርዓት ንኤርትራ ተቃጻጺሩ ዝመርሓ ዘሎ ጀመሪ፡ ክሳብ እቶም ኣንጻሩ ደዉ ኢሎም ዘለዉ ንነብሶም “ደምበ-ፍትሒ” ኢሎም ዝሰምዩን ዝጽዕዱን ዝተፈላለዩ ሓይልታት ኣብ ዉሽጥን ዲያስፖራ፡ ኣብዚ ክልተ ፖሎቲካዊ መስመራት ዝጣቀለሉ (ዝምደቡ) እዮም። ካብዚ ክልተ መስመራት ወጻኢ ሳልሳይ መስመር ዝብሃል ብጭራስ የሎን።
ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብቶም ቀንዲ ዝመልኮም ሜላታትን ጥበባትን፡ ብሙስጡር ተወዲብካ ኣብ ዉሽጢ ሰፊሕ ግንባር መሪሕን ኣማእዛኒን ሰልፊ ፈጢርካ ምምራሕን ጥበብ ምድንጋር(the Art of Deception)ን’ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፡ በቲ ዝመልክዎ ሜላን ጥበብን ተወዲቦም፡ ኣብ ማዓንጣ ህዝቢ ተጸፍዮም፡ ንህዝቢ ኣብ ዕንክሊል ከምዝኣቱ ገይሮም፡ መዓልታዊ ዛዕባታት ብምፍጣር ቁምነገር ንከይገብር ዘማእዝንዎ ዘለዉ። ቀንዲ መማእዘኒ-ዘንጎም ድማ ጸረ ኤርትራዊ ሃገራዉነት፡ መንነት፡ ሓርበኛነት፡ ሰብኣዉነትን ዲሞክራሳዉነትን እየን።
ዓንቀጸይ ንምዝዛሙ ንዝኣክል ሕጂ እዉን ከም ኣመሎም ብፍላይ ነቲ “ህ.ግ.ደ.ፍ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር” ዝመርሕ ሕቡእ ሰልፊ ፡ ብሓፈሻ ድማ ብደረጃ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንሚሲጢራዊ ሰልፍታት ማለሊት(MLLT) 1983-1991 ን ህ.ሰ.ሰ.ኤ (EPRP) 1972-1992 ዝተክኤ ናይ ዉሑዳት ሰብ ረብሓ ሚስጢራዊ ሰልፊ ዘሎ ይመስእል! እቲ ምንታይስ ስርዓት ኣዲስ ኣበባን ስርዓት ኣስመራን ፖሊሲታቶም ነንሕድሕዱ ዝተሓጋገዝን ዝባራረን ልዕሊ ህዝቢ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብሙኻኒ’ዩ። ኣብ ከምዚ ፖሎቲካዊ ድሕሪ-ባይታታት፡ ቅድመ-ደማዊ ምትእስሳራትን ምቅሉፍላፋትን እቲ እንኮ መፍትሒ ካብ ዝንኣሰት ቦታን ካብ ሓደ ዉልቀ ዜጋ ጀሚሩ ንመላእ ዓለም ዝዝርጋሕ ህዝባዊ ሰኪዔትን፡ ኣብ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ ዝዝርጋሕ ዳይነሚክ ህዝባዊ ዉደባን ምስ ህዝባዊን ሰብኣዊን ኑጹር ዕታር-መትከላት ምስ ዝላፈን ጥራይ እዩ።
ወድሓንኩም!
መርእድ ዘርኡ
31/07/2017

ጋዜጣዊ መግለጺ

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

الحركة المدنية الديمقراطية الارترية

Eritrean Civic Democratic Movement
ዕለት/Date: 17/05/2017

ቁ/መዝገብ/Ref.NO: 012015170501

ጋዜጣዊ መግለጺ

ናይ ሎሚ መዓልቲ ጋዜጣዊት መግለጺና ሓቤሬታ፡ ስምዕታ፡ መጸዋዕታን ምሕጽንታን እያ። ኣብ ዕለት 14/05/2017 ኣባላት ቦርድ ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ዕላዊ-ርክብ ኣካይዱ፡ ኣብዚ ርክብ’ዚ 4 መሰረታዉያን ሕቶታት ብምልዓል ብዓሚቕ ዘትዩ። ብኣትኩሮን ብዕሙቖት ዘሻቀለቶ ድማ ዉሽጣዊ ኩነታት ህዝብናን ሃገርናን መዓልቲ-መጸ ናብ ዝኸፍኣ ኩነታት ብናህሪ እናምረሐ፡ ሃገርን ህዝብን ብኹሉ-እንትንኡ እናበረሰን፡ ኤርትራ ናይ መልኣከ-ሞት ሃገር (phantom state) እንዳኾነት ምኻዳ ምስ መዘነ እዩ። ሚዛና ኣብዞም ዝስዕቡ ሮቓሒታት መሰረት ዝገበረ እዩ፡-

1.ከም ሳዕቤን ኣዝዩ ረቂቕን ጉሁዱን ካብ ሃገርካ ሃጽ  ዘብል፡ ደፋኢ ፖሊሲ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ኣብ ኤርትራ እቲ ክልዉጥ፡ ክሃንጽ፡ ንዓበይትን ህጻናትን ክእብድ፡ ክኣሊን ክጥዉር፡ ሃገርን ህዝብን ክካላኸልን…ወ.ዘ.ተ ዝኽእል መንእሰይን ማእከላይ ዕድመን ብሓፈሻ ንመላእ ዓለም፡ ብፍላይ ድማ ንሃገራት ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ተዞቒቁ ከምዝወጸን ብቀጻሊ ይወጽእ ብምህላዉ ጽንፌት-ኣእሙሮ ኣጋጢሙ ከምዘሎ ብልክዕ ኣብዝተረዳሉ ህሞት እዩ።

2.ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ዝነብር ህዝብና ብሕጽረታትን ናይ ዋጋ-ክብሪን ስእነት ጽዓት ኤለክቲክን ነዳድን፡ መግቢ፡ ዝስተ-ጹሩይ ማይ፡ ስሓ፡ ምጣኔ-ሃብታዊ ቅልዉላዉ …ወ.ዘ.ተ መዓልታዊ ይሳቀ ምህላዉ ድሕሪ ብኑጹር ምፍላጥና እዩ።

3.ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ነዚ ኣብ ላዕሊ ተጣሕሚሱ ዘሎ ኩነታት፡ ንምቕያሩ ዝኾነ ይኹን ሰናይ ድሌትን መደብን ከምዘይብሉን፡ ብኣንጻሩ ናይ ምብታን ህዝቢ ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ መንእሰይ ፖሊሲታቱ ክቅጽሎ ድሕር ከምዘይብል ኣብዝተገንዘብናሉ እዩ።
4.እቲ ካብ ኤርትራ ወጻኢ ዘሎ ናይ ተቃዉሞ ኣካላት ኣብ ሃለውሎዋትን ኣብ ኣዝዩ ጉጉይ ጽምዶታት ኣትዩ ከምዘሎ ኣብ ዝዳህሰስናሉ እዩ ።

5.ኣብ ዉሽጢ ሃገር ዘለዉ ወትሃደራዊያን መኮኑናት፡ ሲቪላዊ ሸማምንቲን ካልኦት ዜጋታት ክዉዱቡን፡ ክመርሑን ከንቃሳቑሱን ዝኽእሉ፡ ብሰንኪ ፖሊሲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ምትእስሳራቶሙን ዝምድናታቶሙን ተባጣጢሱ፡ ኣብ ተማዕዳዊን ቱኹላዊን ምትፍና ከምዝርከቡ ኣብ ዘለለናሉ እዩ።

በዛ ጋዜጣዊ መግለጺ ገምጋምና ምስ ህዝብና ክንቛደሶ ወሲና ኣሎና። እቲ ተፈጢሩ ዘለ ክዉንነት ኣዝዩ ዘሻቕልን ጊዚየ ዘይህብን እዩ። ከምዚ እንተ ቀጺሉ፡ ኤርትራ ከም ሃገርን ህዝቢ፡ ክቕጽል ዘይክእል ናይ ሙኻን ትኹኡሎታት ተኾሊዑ ዝርኤ እዩ። ካብዚ ኣብ ላዕሊ ብሕጽር ዝበለ ተጣሕሚሱ ዘሎ ኩውንነት ዝልዕሎ ሕቶ ኣሎ፡ ንሱ ድማ ሃገር ኤርትራ ከም ሃገር፡ ህዝቢ ኤርትራ ከም ህዝቢ ናይ ሓደ ሃገር ይቀጽል ዶ ውይስ ኣይቀጽል ዝብል’ዩ። ነዚ ሕቶ’ዚ ብተግባር ክንምልስ እንተዘይበቂዕና። ጽባሕ ንግሆ ከጣዕሰናን ኣብ ከቢድ ዓዘቅቲ ክሸመና ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። እዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ኩነት-ኩዉንነት “ንደጋፊ” ወይ “ንተቃዋሚ” ዜጋ ብተናጸል ዝምልከት ኣይኮነን ። ንኹሉ ኤርትራዊ ዜጋ ዝምልከት ስለዝኾነ፡ ከምህዝቢ ካብ ህልኽን እንኪሒራዊ_ባህርያት ተናጊፍና፡ ብሓደ ድምጺ ገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ምቅጻል ደዉ ክብል ከምዘለዎ ክንገሮን ብተግባር ክንቃወሞ ኣሎና ብምባል ንጽዉዕ፡ ነሰምዕ፡ ንምሕጸንን ንሕብርን ኣሎና።

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!
ቦርድ ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ
17/05/2017
Copyright 2017 Eritrean Civic Democratic Movement. All rights reserved. This material may be published, broadcast, or redistributed with proper citation of the Eritrean Civic Democratic Movement, eritreancdm@gmail.com

ፍርሕን ፍቕሪን

ኣቃልቦና ዘድልዮ ድቐተ-ሓሳብ፡ ማካቬሊ ከምዚ በለ፡- ኣብ ሓደ እዋን ክትፍራሕን ክትፍቐርን እንተዘይተኻኢሉ፡ ኣብ ክንዲ ብተናጸል ክትፍቐርን ፡ ክትፍራሕ ይምረጽ ይብል “Better to be feared than loved, if you cannot be both.”።  ንኣባሃህልኡ ቁቡል ዝገብሮ ምኽንያታት የቕርበሉ እኳ እንተኾነ፡ ፍቕሪ ዶ ፍርሒ ይብርትዕ ንዝብል ሕቶ ገሊኦም ፍቕሪ ይብሉ፡ ገሊኦም ፍርሒ ይብሉ: ኣነ እዉን ምስቶም ፍርሒ ይብርትዕ ዝቡሉ ሰባት እየ። ፍርሒ ብግዳማዊ ሓይሊ ዝፍጠር ቀታሊ ሰብኣዊ መንፈስ ኒሕን ሕልናንን ስለዝኾነ፡ ብቀሊሉ ካብ ዉሽጣዊ መንፈስካን ህዋሳዊ ስምዒታትካን  ከተወግዶ ዘይትኽእል ብስግኣታት ዝተመልኤ ተንካፊን ሓላኺ ተርእዮ’ዩ። እቲ ምንታይስ  ነቲ ፍርሒ ኣብ ዉሽጢ ስነኣእሙራዊ ቅኒትካን ህዋሳትካን ዝፈጠረ ሓይሊ፡ እንተዘይፈሪሕካዮ(እንተዘይተማእዚዝካዮን ዘይተመለኽካሉን) ከም ሳዕቤኑ ሓያል ቃንዛን ዕንወትን ዘለዎ ስጉምትታት ኣብ ልዕሌኻን ስድራቤትካን ብምዉሳድ ዳርካ ስለዘርእየካ እዩ።

ከም ሉሉያት ግዳያት ናይዚ ክዉንነት፡ ገለ ሙሱልያትን ነቲ ኩዉንነት ብግቡእ ክርድእዎ ዘይክእሉ፡  ‘’ፍርሕና ቅንጢጥና ወይ ድማ ካብ ፍርሒ ናጻ ወጺና” ቢሎም ብምጽዓድ ፡ ፍርሒ ከምዘይብሎም መሲሎም ክርኣዩ ተባሂሉ፡ ሰብ ኣንጻር መላእ ሕብረተሰብ ክናጣጠፉን ክዛረቡን ይርኣዩን ይስሙዑን እዮም።  እቲ ዝወረዶም ቛንዛ፡ ገበን፡ ብትከት፡ ዓቕሊ-ጽበት፡ ጥፍሽና …ወ.ዘ.ተ ኣብ ልዕሊኦም ስነኣኣሙራዊ፡ ኣካላዊን መንፈሳዊን ኩነት ኩነታቶም ናይ ኣእሙሮን ማሕበራዊ ምዝንባላት ስለዝፈጥረሎም ድማ ኣንጻር እቲ ግዳይ ዝገበሮም ፖሎቲካዊ ስርርዕ ጥራይ ዘይኮነ ኣንጻር መላእ ሕብረተሰብ ይልዓሉ። ናብ ሓዉሲ ጽላሌ፡ ብትከትን ተነጽሎታትን ስለዝዓዝሮም፡ ካብዚ ንምዉጻእን ኣቃልቦ-ሰብ ንምርካብን ዉሕስነቶም ንምርግጋጽ ተባሂሉ ናብታ ቅድመ-ስሩት ዝምድናታት ማለት ዓሌት፡ ሃይማኖት፡ ኣዉራጃ …ወ.ዘ.ተ ስግሩ እዉን ሃገርን ህዝቢን ኣብ ሓደ ጊዚየ ከፍሩሱን ክሸጡን ክልዉጡን ናይ ምድላይ ድንዕታቶም ካብ ዓዉ ኢሎም ምዝራብ ኣይቁጠቡን። ስለዚ ናይ ከምዚኦም ዓይነት ጽላሌን ዝሓዞም ዜጋታትን ናይቲ ቀንዲ ፍርሒ ዝፈጠረ ፖሎቲካዊ ሓይሊ ተዳማሚሩ ነቲ ሕብረተሰብ ናብ ዓሚቕ-ፍርሕ ይድቕድቆ። ጠመቱኡን ጽምዶታቱን ኣብ ክንዲ ናብቲ ቀንዲ ፍርሒ ዝፈጠረ ሓይሊ ዝኸዉን፡ ናብቶም ቡቱኻት ይኸዉን እሞ ምርጫታቱ ጌጋ ይኸዉን።

ሓደ ሕብረተሰብ ምስ 5 ህዋሳቱ እንከሎ ፡ እንዳሰምዔ ዝጸመመ እንዳርኣየ ዝዓወረ ንኽከዉን ዘገድዶ ድንቁርና ዘይኮነ፡ ኣብ ኣዝዩ ዓሚቕ ፍርሒ ምስ ዝሽመም ጥራይ’ዩ። ንብፍርሒ ዝተዓዝረን ዝተማረኸን ሕብረተሰብ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዝርከብ ንከተረድኦን ከተእሙኖን እዉን  ኣዝዩ ኣጻጋሚ’ዩ። ምኽንያቱ እቲ ኣብ ልዕሊኡ ዝወርድን ዝፍጸምን ቃንዛን ገበንን ብሓደ ዘይኮነ ብእብረ ዝካየድ ሰለዝኾነ፡ እቲ ቃንዛ ብሓደን ኣብ ሓደ ጊዚየን ስለዘይስምዖ፡ ንምርድኡን ምምሕዳሩን የጸግም እሞ ጉጉይ ምርጫታት ይወሲድ። እዚ ጸገም’ዚ ድማ ብሓደ ንከይርዳእ፡ ንከይስምዖን ብሓደ ንከይልዓልን ይገብሮ። እቲ ኩቱር ፍርሒ እንዳሰምዔ ዝጸመመ እንዳርኣየ ዝዓወረ ንኽከዉንን ገለ ሰብኣዊ ህዋሳቱ ንከጥፍእ የገድዶ እዩ።

ንመረዳእታ ሓደ 2 ህዋሳቱ ማለት ናይ ምስማዕን ምርኣይን ህዋሳት ዘጥፍኤ ሰብ፡ ሓጋዚ ቴክነሎጂካዊ ንዋት ወይ ድማ ናይ ዓይነ ስዉራን ፌደላት ንምንባብን ምጽሓፍን ዘይተማህረ (Braille) ምስ ዝኸዉን ኣቡኡ ወይ ኣዲኡ ከምዝሞቶ ከመይ ጌርካ ከተርድኦ ትኽእል? ካብተን 5 ህዋሳቱ ዝዉንነን ዝተረፍኦ ናይምድህሳስ፡ ናይ ምስትምቛርን ናይ ምሽታትን ጥራይ እየን በዚኤን 3 ህዋሳት ከመይ ጌርካ ከተርድኦ ትኽእል? ፈጺምካ ስለዘይክኣል ፍታሕ ከተናዲ ኣሎካ። እቲ እንኮ ፍታሕ ድማ እቲ ዝሞተ ኣቡኡ እንተኾይኑ፡ ነዲኡ ከተምጻ ኣለካ ዳህሲሱ ኣዲኡ ከምዘላ መታን ክፈልጥ። ድሕሪኡ ኣቐንዛዊ ተረኽቦ ከምዘጋጠመ ንከተረድኦ ከተቀንዝዎ ስለዘሎካ፡ ብሓዊ ክትክሶ ኣለካ ማለት’ዩ። ብሓዊ ምስተኮስካዮ ገለ ቃንዛ ዝፈጥር ጉዳይ ኣጋጢሙ ከምዘሎን ኣቡኡ ምስ ኣዲኡ ካብዘይመጸ፡ ኣቡኡ ገለ ኮይኑ ከምዘሎ ግንዛቤታት ከሕድር’ዩ።

እቲ ዓሚቕ ፍርሒ ናብ ሓያል ትብዓት ንክቕየር፡ ነቲ ፍርሒ ዝፈጠረ ግዳማዊ ሓይሊ ግፍዕታቱ  ኣብልዕሊ እቲ ኣብ ፍርሒ ዝተሸመ ሕብረተሰብ፡  ካብዝነበሮ ንላዕሊ ከበርትዖ መታን መመሊሽካ ከተሰይጥኖ ይግባእ። ምስ ሰይጠነ መመሊሱ ነቲ ሕብረተሰብ ዳሩ ከምዝርኢ ክገብሮ ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን።  ከምሳዕቤኑ እቲ ሕብረተሰብ እንዳጨከነን ካብቲ ጭቛኒኡ እንዳተነጸለ ክመጽእ እዩ። ንመረዳእታ ንሓንቲ ድሙ ኣብ ዕጹዉ ጸቢብ ቦታ ዓጺኻ  ከም ትሓርቕ ግበራ፡ ዓቕላ ዝጸበባን ዝሓረቐት ድሙ ንነብሪ ክትቕየር ሙኻና ዝተፈተነ ተርእዮ እዩ። ስለዚ እቶም ፈጠርቲ ፍርሒ ጭቆንኦም ኣብ ልዕሊ እቲ ፍርሒ ዝፈጠሩሉ ሕብረተሰብ እንዳኸረረ ክኸይድ እንኮሎ ሕብረተሰብ ንነብሪ እንዳተቀየረ ከምዝኸይድ ዘጣራጥር ኣይኮነን።

ብኸምዚ ክዉንነት ዝሓለፈ ሕብረተሰብ ብቀጥታን ሃንደበትን ናብ ንቡር ቦቱኡን ዲሞክራሲ ከተሳጋግሮ እዉን ኣዝዩ ኣጸጋሚ ዝኾነሉ ህሞት ዘሎን ዘጋጥምን እዩ። ከመይ ገይሩ ዝብል ሕቶ ክልዓል ይኽእል ስለዝኾነ፡ ንመረዳእታ ዓሚትካዮ ዝጸናሕካ ዓይንኻ፡ ቓሕ ምስ ተብሎ፡ ጻዕቂ ጭራ ብርሃን ንዓይንና ስለዝደግሖ ሕዉዝዉዝ ከምዝብል ይገብሮ እሞ ናይ ምርኣይ ተኽእሎታትና ኣብ ጽልግልግ ይኣቱ እዩ። ብተወሳኺ ከም ልክዕ ብልጓም ተቀይዱ ዝኸይድ ፈረስ፡ ሉጓሙ ፈኒኻ ምስ ሓደካዮ ፈረስ ናብ ገደሉ ወይ ድማ ናብ ዘይትሓስበ መኣዝን ዝጋልብ፡ ሕብረተሰብ እዉን ከምኡ ንክኸዉን ዝተዋደደ እኩብ ሰብን እኩብ ድሪኺትን ዝዉንን ስለዝኾነ በቡቁሩብ ናብ ንቡር መኣዝኑ ከተማእዝኖ ከምዘለካ ዝግመት ጉዳይ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ፡ ነዚ ክዉንነት እዚ ብግቡእ ዝርዳእ ሓያልን እሙን መራሒ ከድሊ እዩ።

መርእድ ዘርኡ

26/03/2017

ኤርትራ ኣብ ግርጭት ኣታሓሕዝኡን ኣፋታትሕኡን!

ርእይቶ ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኣብ ግርጭት ኣታሓሕዝኡን ኣፋታትሕኡን ፣-

መእተዊ፣- ብዕምቆት ኣብቲ ክልስሓሳባዉን ግብራዊ ጋህድታት ካይኣተኩ ብቅርጡዉ ኣጋባብ ንምግላጹ፣ ኣብ መንጎ ክልተ ወይ ካብ ክልተ ንላዕሊ ሰባት ወይ ኣግእዞታት ዝካየድ ምትፍናንን ምጽራርን እዩ። ግርጭት ኣብ ሂወት ደቂሰባትን ነገራት ሞጎታዊ ህላዌ ዘራጋገጸ ባህርያዉን ማሕበራዊ ክዉንነት እዩ። ነዚ ክዉንነት’ዚ ብመገዲ ድቀተ-ሓሳብ፣ ተንካፊ ስምዒትን ተግባራዊ ባህርያት ደቂ-ሰባት ወይ ነገራት ይፍጠር ከምዞሎ ክንዕዞቦ ይክኣል። ዝኾነ ነገር ን ወዲሰብ ኣብ ገዛእ ርእሱን፣ ካብ ገዛእ-ርእሱ ወጻኢ ብክልተ ተጻረርቲ ዝጋራጨዉ ባህርያት ዝቆመ እዩ። ግርጭት ኣዉንታን ኣሉታን ገጽታታት (negative & positive aspects of conflict) ዘጣመረ እዩ። ምግርጫዋት ናይ ኣዉንታን ኣሉታ ገጽታ ግርጭታት ምዕባሊ ይፈጥር። እዚ ፈቲና ጸሊኢና ባህርያዊን ማሕበራዊ ሕጊ እዩ። ኩሎም ባህርያዊን ማሕበራዊ ሕጊታት ድማ ካብ ኣትሓሳስባን ምቁጽጻራትን ወዲ ሰብ ወጻኢ እዮም። ወዲ ሰብ ምስ ጥቕምታቱ ብምዝማድ ከማሓድሮም እንበር ካብ ቀጻሊ መስርሓቶም ደዉ ከብሎም እዉን ተኽእሎ የሎን።
ኣብ መስርሕ ዉሽጣዊ ምፍሕፋሕን ምትፍናን ግርጭታት ኣዉንታ ባእታ ግርጭት ንኣሉታ ክዕብልሎ እንኮሎ፣ ኣዉንታ ዝዓብለሎ ዉጽኢት ምዕብልና ይህልዎ፣ ኣሉታ ባእታ ግርጭት ንኣዉንታ ባእታ ግርጭት ምስ ዝዕብልሎ ድማ ኣሉታ ዉጽኢት ይህልዎ። ክልቲኦም ኣሉታን ኣዉንታ ባእታታት ግርጭት ዝተወደነን ዝተማጣጠነን ሓይሊ ኣብቲ ዘካይድዎ ግጥም ምስ ዝህሉዎም መብዛሕትኡ ጊዝያት ኣዉንታዊ ምዕብልና ይህልዎ ስሕት ኢሉ ድማ ብኣሉታ ዉጽኢት ይዛዘም። ግርጭት ኣብ ዉሽጢ ገዛእርእስኻን ምስ ካልኦት ሓይልታት ካባኻ ወጻኢ ዝካየድ ካብኮነ፣ ንተርእዮታት ግርጭታት ብኸምዚ ዝስዕብ ክንገልጾም ይክኣል፣-
1. ሰብ ኣንጻር ሰብ(Man against man)
2. ሰብ ኣንጻር ሕብረተሰብ(Man against society)
3. ሰብ ኣንጻር ባህሪ(Man against nature)
4. ሰብ ኣንጻር ገዛእ-ርእሱ(Man against self)
5. ረብሓን ማሕበራዊ ክብርታት(Interest& social value Conflict)
6. ተባዕታይ ኣንጻር ኣኒስተይቲ ዝካየዱ ቀጻልነት ዘለዎም ምፍሕፍሓትን ግርጭታትን (Gender Conflict)እዮም።

ቀዳማይ ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ሰብ ኣንጻር ባህሪ ዘካይዶ ቅልስ እዩ። ባህርያዊ ግርጭት ንጥሜት፣ ድርቀት፣ ሕማም፣ ሞት፣ ምዕልቅላቕ ዝናብ፣ ድኽነት፣ድንቁሩና…ወዘ.ተ ዘጣቃልል ኮይኑ፣ ንገሊኦም ብመሰረቱ ብጻዕርታት ወዲ ሰብ ክዉገዱ ዝኽእሉ እዮም፣ ገሊኦም ድማ ከም ባህርያዊ ዘይተርፍ ትዕድልቲ ተወሲዶም፣ ምስኦም ክትነብር ምርጫታት ዘይህቡኻ እዮም።
ካልኣይ፣ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭት፣ ወዲ ሰብ ጥቅምታቱ ንምርግጋጽን ካብ ሽዉሃት ምግባትን ነቲ ካብ ኣታሓሳስብኡን ድሌቱን ወጻኢ ዝኾነ ነገራት ንሙቑጽጻር ተባሂሉ፣ ዘካይዶ ቅልስ ዝኹስኩሶ ግርጭት እዩ። ኪናት፣ ቅትለት፣ ምብካል ቀላያትን ባሕርታትን፣ ምቅያር ጠባያት ኣየር ህዋ፣ ምፍሕፋሕ ማሕበራዊ ቀጸላታት ሕብረተሰብ፣ ዉድድር-ብቕዓት (Competence)ምዝራቕ ሓተላታት ኒክሌርን ሬድዮ ኣክቲቭ፣ ምጽናት እንስሳ ዘገዳም፣ ምጽናት ዓሌት ወዲሰብ…ወ.ዘ.ተ
ሓፈሻዊ ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝጣሕመስክዎ ካብ ኮነ ግርጭታት፣ ንወዲ ሰብ ቀዳሞት ጸላእቱ እቶም ኣብ ቀዳማይ ዓይነት ግርጭታትሰብ ኣንጻር ባህሪ ተዘርዚሮም ዘለዉ ከንሶም፣ ወዲሰብ ነቶም መሰረታዉያን ባህርያዊ ጸገማት ንምፍታሕ ኣብ ዝቃለሰሉ እዋናት፣ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭታት ንህላዊኡ ስለዝፋታተንዎ፣ ነቲ ቀዳማይ ክፍታሕ ዘለዎ ጸገማት ንጊዚኡ ኣወንዚፉ ነቶም ንህላዊኡ ዝፋታተኑ ዘለዉ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭታት ክፈትሕ ይዉስን። እዚ ዳይነሚክ እዚ ዘገንዝበና ጉዳይ እንተሃልዩ፣ ወትሩ ግርጭታት ምስ ሂወትና መናብርትና ምኻኖምን፣ ከከም ኣድላይነቶም ድማ ብቅድመተከተል (sequence) ሰሪዕና ክምንፈትሖምን ከምንቃለስም እዩ።
ኣታሓሕዛን ኣፋታትሓ ግርጭታት፣-
ብዘይካ እቶም ሰብ ኣንጻር ባህሪ ግርጭት፣ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭት ምስ ዝኸዉን፣ ብቀዳምነት መንዕብ-ስነኣእሙራዊ ቅኒት (Psychodynamics) ሃንደስቲ እቲ ግርጭት፣ ነቲ ግርጭት ከላዕልዎ እንከለዉ፣ ኣፍሉጣዊ-ድርኺት (conscious motivation) ድዩ ዘለዎም ወይስ ኣፍልጦ-ኣልቦ ድሪኺት (unconscious motivation) ምኻኑ ብንጹር ምፍላጥን ምልላይን ከድሊ እዩ። ንቅሓት ድሪኺታቶም ብግቡእ እንተፈሊጥካ ነቲ ዝተጋህደ ግርጭት ብኣጋባብ ንምትሓዙን ንምፍትሑ ኣጸጋሚ ኣይከዉንን እዩ። ብመሰረቱ ግርጭታት ተጻረርትን ተማላላእት ስለዝኾኑ ድማ፣ ኣብ ኣጋባብ ኣታሓሕዝኦምን ኣፋታትሖም ከምዝፋላለ ክንግንዘብ ይግብኣና።
1. ከም ብዓልMao Tsetung ናይ ቻይና መራሕቲ ዝነበሩ፣ ንቀዳማይ ግርጭት ብሓይሊ ብረት ከምዝፍታሕ እዮም ዝእምቱ። ኣብዚ ናይ ማዎ ፍልስፍና ምስ ማሕበራዊ ቀጸላታትን ናይ ግዳም ጸላትን ተኣሳሲሩ ብቅድመተከተል ዝትንተን ኣጋባብ ኣታሓሕዛን ኣፋታትሓ ግርጭት ንቀጻሊ ኣብ ጎነጻዊን ፖሎቲካዊን ቃልሲ ዝጸምደካ ይኸዉን።
2. ፍላስፋታትን ፖሎቲከኛታት ምዕራብ ዓለም ከም OMNI GENE SHARP ድማ ብሰላማዊ ኣጋባብ ከምዝፍታሕ ይእምቱ። ብፍጹም ንቀጻሊ ዓንኬል-ጎነጽ ክገትኡ ድማ የታባብዑ።
3. ሓንፈጽ ኣፋታትሓን ኣታሓሕዛ ግርጭት (mixed handling of contradiction) እዚ ድማ ደቂ ሰባት ምስ ዝገጥሞም ብድሆታት ኣብ ግምት ብምእታዉ ኣብ ሓደ ጊዝየ ክልተ መልክዓት ቃልሲ የካይዱ፣ ንሱ ድማ ሰላማዊን ጎነጻዉን ቃልሲ እዩ። መብዛሕትኡ ጊዝየ እቲ ዝገጥሞም ዓይነት ግርጭት ኣዝዩ ቁጡዕን ኣድማይን ምስ ዝኸዉን ንነብሶም ክካላኸሉ ስለዝግደዱ ብረት የልዕሉ እሞ፣ እንተብፍላጥ ብዘይፍላጥ ኣብ ዲዕ ዝበለ ጎነጻዊ ቃልሲ ይኣትዉ እዮም።
ሰለስቲኦም ኣጋባብ ኣታሓሕዛን ኣፋታትሓን ግርጭት ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት ብክልስሓሳብን ግብሪን ከምዝሰርሑ እዉን ተገንዚብና እኳ እንትኾና፣ ዉጽኢታቱ ግን፣ ከምዝፋላለ እዉን ተማሂርና። ወትሩ ብጉራዴ ዝነግስ ብጉራዴ ከም ዝእለን ብሰላም ዝነግስ ድማ ብሰላም ከምዝእለ ተማሂርና። ዋላእዉን ሉዕላዉነት ጥሒሱ ክልሕቀካ ዝደሊ ገዛኢ ብሰላማዊ ኣጋባብ ቃልሲ ተጠቂምካ ክትኣልዮ ከምትኽእል ካብ ኣህዛብን ሃገርን ህንዲ ተማሂርና። ስለዚ እቲ ሰላማዊ ኣጋባብ ቓልሲ ፈጺሙ ኣማራጺ ዘይብሉ፣ ንምግታእ ቀጻሊ ምድማይ፣ ሰብኣዊን ነገራዊን ዕንወት፣ ሕንፍሽፍሻት ዝጠቕምን ልዕሉ ኽሉ ድማ ብሰላማዊ መገዲ ናይ ምስግጋር ፖሎቲካዊ ስልጣን መስርሕ ዘካናወነ፣ ምምዕባል ሲቪላዊ ሕብረተሰብን ዘራጋግጽን ብሓባር ብሰላም ዘንብርን ማሕበራዊ ፍትሒ ዘራጋግጽ ምኻኑ ፈሊጥና ኣሎና።
መንቀሊ ግርጭት ቡዙሓት ሰራዉር ዘለዎ እዩ። ኣብ ዉሽጢ ሕብረተሰብን ጎዶቦታቱን ዝላዓሉ ግርጭታት እቲ መሰረታዊ መንቀሊታት ካብ ሰብኣዊ-ባህርያዊ ንቅሓት (human instincts) ካብ ዉድድር፣ ካብ ምንዳይ ጸጋታትን ሓይሊን ስልጣንን ዝነቕል እዩ። ገሊኡ እዉን ንመንነቱ (Identity-Based Needs) ንምንዳይ ዝነቕል ኣሎ። እቲ ኮይኑ እዚ ምንጪ ናይ ግርጭት (sources of conflict) ብግቡኡ እንተፈሊጥካ፣ ኣብ መርሓ-ገበይ ግርጭታት ብምስፋር ነቲ መስርሕ ክትቓጻጸሮን ክትፈትሖ ይክኣል እዩ።
ስለዚ ኣብ ቀጻሊ መግለጺታተይ ንግርጭታት ብቅድመ ተከተል እኳ ክሰርዖም እንተኾንኩ፣ ቀዳማይ ብጎነጽ ክፍታሕ ኣለዎ፣ ካልኣይ ድማ ብሰላም ዝብል ክኸዉን ከምዘይኮነ ምግንዛብ ከድሊ እዩ። እንታይ ድኣ ቀዳምነት ናይ ቀዳምነታት ጥራይ ምስራዕ ምኻኑ ክፍለጥ ኣለዎ።
ኣብ ኤርትራ ዘሎ ግርጭታት፣-
ኣብ ኤርትራ ዘሎ ግርጭታት ቅድሚ ምትንታነይ፣ ኣብቲ ግርጭታት እትዋት ዝኾና ሓይልታት ኣብ ሽዱሽተ ጉጂለታት ክምደባ ይክኣል፣-
ሰብ ኣንጻር ሰብ፣-
1. ፖሎቲካዊ ስልጣን ዓቲሩ ዘሎ ሕሉፍ ሃገራዊ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ።
2. ከም ዉጽኢት ዉሽጣዊ ግርጭታትን ኪናት-ሕድሕድ፣ ኣብ ጊዝያት ሃገራዊ ቃልሲ ንናጽነት ኤርትራ ፣ ዝፈረዩ ፖሎቲካዊ ዉድባትን ሰልፍታትን።
3. ጂኦ-ፖሎቲክስ ከባቢና ዝፈጠሮም ናይ ኤትኒክን ሃይማኖትን ሕብረ-ብሄራዊ ዝመስላ ምንቅስቓሳት።
4. ህሉዉ ኩነታት ኤርትራ ዝፈጠሮም ዝተፈላለዩ ምንቅስቓሳት
5. ሲቪክን ሲቪል ምንቅስቓሳት።
6. ካብ ኩለን እዘን ኣብ ላዕሊ ዝተጣሕመሳ ጉጂለታት ወጻኢ ዝኾነ ኣጽቂጡ ዝዕዘብ ዘሎ ዝበዝሔ ክፋል ህዝቢ (silenty majority) እዩ።
7. ኣብ መንጎ ስርዓት ኣስመራን ስርዓት ኣዲስ ኣበባን፣ ኣብ መንጎ ስርዓት ኣስመራን ስርዓት ጅቡቲን፣ ኣብ መንጎ ስርዓት ኣስመራን ማሕበረሰብ ዓለም ኣይኩናት ኣይሰላምን ዙሑል ዲፕሎማስያዊ ጂኦ-ፖሎቲካዊን ዓለምለኻዊን ግርጭታት ዝካየድ ዘሎ እዩ።
ሰብ ኣንጻር ባህሪ፣-
1. ድሕረት።
2. ድርቂ።
3. ጥምየት።
4. ድኽነትን ብትከት…ወ.ዘ.ተ።
ሰብ ኣንጻር ገዛእ-ርእሱ፣-
1. ኣብዚ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዓቲሩ ሃገር ን ህዝቢ ንቃራና መገዲ ኣሳጢሑ ዘሎ፣ ቀጥታዊ ነገራዊን ሞራላዊን ረብሓ ዘይብሉ የግዳስ ምሳሌዊ ረብሓ (symbolic) ዝዓዘሩ፣ ኣንጻር ረብሕኡ ደዉ ብምባል፣ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝድግፍ ዘሎ ኣካል ህዝቢ ኤርትራ።
2. ንክስደድ ኣዝዮም ቡዙሓት ደፋኢን ጎታቲን ረቛሒታት እኳ እንተሃለዉዎ፣ ነቲ ቀንዲ ዝደፍኦ ዘሎ ርቛሒ በቲሪ ኣብ ኢዱ ተመን ኣብ እግሩ ከንሱ፣ ነዚ ራሕሪሑ ዘይተደነ ዓሰርተታት ኣሽሓትን ዶላራትን ኣዝዩ ከቢድን ሓደገኛ መሳናኽላትን ክሓልፍ እንተ ብምትላል፣ ብምርጭኡን ብምግዳድ ኣብ ትሕቲ ዘይሕጋዉያን ኣሳጋገርቲ ወዲ ሰብ (Human trafficking) ወዲቁ ከምሳዕቤኑ፣- ምንጪ ምፍራይ ሙኡዙዛትን ዘይሙኡዙዛትን ጭዋዳታት(organ harvesting) ኣካላት ወዲሰብ፣ ምንጪ ፋይናንስ፣ ቀለብ ዓሳን ኣሞራን ጊልያ ናይ መርወይ ጾታዊ ስምዒት ወዲሰብ ንክኸዉን ርእሰ-ቅትለት ዝፍጽም ዘሎ ኣካል ህዝቢ ኤርትራ።
ስለዚ ኣብ እዚ እዋን እዚ ስለስተ ዓበይቲ መሰረታዉያን ግርጭታት ይብድሁና ከምዘለዉን ዝጣራጥር ጉዳይ ኣይኮነን። ብዘለና ዓቕሚ፣ ኣታሃላልዋ፣ ዉዳቤን ፖሎቲካዊ ቦታ(Position) ድማ፣ ንሰለስቲኡ ኣብ ሓደ ግዝየ ንምግጣሙ ተኽእሎ ከምዘየሎ ፍሉጥ እዩ።
ጠንቅታት ናይ ሃገርና ቅልዉላዉ፣ ብኣርባዕተ ማኣዝናት ክግለጽ ይክኣል፣-
እቲ ቀዳማይን ናይ ቀረባ ጠንቂ፣ ግጉይ ኣዕናዊ ግደ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እዩ። ንኤርትራን ህዝቢ ኤርትራን ገጢምዎ ዘሎ ብድሆታትን ግርጭታትን እኩብ ድሙር ናይ ዝተፈላለዩ ግዳማዊን ዉሽጣዊ ሮቓሒታት ኣኳ እንተኾነ፣ ነቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ብድሆታትን ግርጭታትን እዉን ብሙሉኡ ምንጩ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እዩ እኳ እንተዘይበልኩ፣ መብዛሕትኡ ንብድሆታትን ግርጭታት ንከይንፈትሕ ዕንቅፋት ኮይንና ዘሎ ብርግጽ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እዩ።
1. ቀዳማይ ስለዚ ጽምዶ ቃልስናን መጀመርታ ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ትኹላዊ (vertical) ኣብ መንጎ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፣ ኩሉ መሰሉን መንነቱን ዝተመንዝዔ ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ብባህርያቱ እቲ ግርጭት ድማ ናይ ማሕበራዊ ቀጸላታት ቃልሲ ስለዝኾነ፣ እቲ ዝካየድ ቅልስ ማሕበራዊ ሰዉራ ኮይኑ፣ ስለማዊ ኣጋባብ ቃልሲ ዝተኸተለ ክኸዉን ኣለዎ። ምኽንያቱ ንኹሉ ኤርትራዊ ዓቕምታት ኣብ ሓደ ጽምዶ ማኣዝን ኣትሒዝናን ኣዋህሊልና ነቲ ቀዳማይ ግርጭት ክንፈትሕ እንተወሲና፣ ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን መስርሕን ታሪኽ ኩነታት ዓቕሚ ህዝቢ፣ ልዕሊ እቲ ኣብ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዘሎ ፖሎቲካዊ ጉጂለ ስለዝኾነ ክዕወት እዩ። ኣብዚ ክፍለጥ ዘለዎ ሓቂ ግን፣ ህዝቢ ባዕሉ ካይተሳተፈን ካይተንቃሳቐሰ ሽግራቱ ብፖሎቲካዊ ዉድባት፣ ሰልፍታት፣ ግንባራትን ምንቅስቓሳትን ጥራይ ክፍታሕ ኣይክኣልን እዩ። ኣብ በኒን፣ ኣብ ዩጉዝላቪያ ነበር፣ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ኣይቮሪኮስት፣ ላይቬርያ…ወ.ዘ.ተ ናይ ዝቀረበ ጽቡቕ ናይ ሕማቕ ኣብነት ክኸዉን ይኽእል እዩ። ዝተፈላለያ ዉድባት ነይረንኦም እቲ ጸገም ክፍታሕ ኣይተኻእለን፣ ህዝቢ ባዕሉ ምትእትታዉን ምንቅስቓስን ምስጀመረ ግን ፍታሓት ክጋሃድ ጀሚሩ። ብግብሪ እዉን ኣባና ክንዕዘቦ ይክኣል እዩ። ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝመርሓ ኤርትራ፣ ንተሳትፎ ህዝቢ ስለዘዋስንን ዝሕርም ዝያዳ ዉግእ፣ ስደት፣ ሓድሕዳዊ ጽልኢ፣ ድኽነትን ብትከት፣ ፋሕ-ጭንጋራሕ…ወ.ዘ.ተ ኮይኑ ኣሎ። ስለዚ ብዘይ ተሳትፎ ህዝቢ ዝፍታሕ ነገር ከምዘየሎ ብርግጽ ክንፈልጥ ኣሎና።
2. ካልኣይ ናይ ተቃዉሞ ኤርትራ ፖሎቲካዊያን ጨለታትን (elite) ፈሊጣን (Scholars) ንዉልቃዊን ጉጂላዊ ረብሓታቶን ንምርግጋጽ፣ ዘናዓዕብዎን ዝኹስኹስዎ ኣዝዩ ጸቢብ ኣብ ትሕተ-ሃገርነትን ኣብ ሕሉፍ ተሞክሮ ዝተሰረተ ምትእስሳራት እዩ። እዚ ሓደገኛ ዘማዊ ሓይሊ እዚ ካብ ቅርሕንትን ሒነ ምፍዳይን ስለዝነቕል፣ ኩሉ ንቅሎታቱ ካብ ታሪኽ ጀብሃን ሻዕብያ ከም መወከሲ ብምጥቃም፣ ሒነ ክፈዲ ኣብ ዝተፋላለየ መድረኻት ሽሙን ፖሎቲካዊ መደብ ዕዩኡ ዝቕይር ብዉሽጡ ግን ሕልምታቱን ዕላማታቱን ፈጺሙ ዘይቅየር እዩ። እዚ ሓይሊ እዚ ካብ ገባቲ ስርዓት ዝፈልዮ ባህርያት የብሉን። ምስ ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ባህሪ-ሓደ (homogeneous) ዘለዎም እዮም። ዝፈልዮም ዘይመሰረታዊ ነገር እንተሃልዩ እቲ ሓደ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዓቲሩ ኣሎ፣ እቲ ሓደ ድማ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዘይዓተረ ብሙኻኑ እዩ። እዚ ሓይሊ እዚ ልክዕ ከም ህ.ግ.ደ.ፍ ጸረ ሲቪክ ሃገራዉነት እዩ። ንሲቪክ ሃገራዉነት ኤርትራ ሃሪሙ ብሃይሞኖታዊ፣ ኤትኒካዊን ክሊ-ጂኦግራፊካዊ ሃገርነት ከራጋግጽ ዝጽዕት ወይ ድማ ንእኧርትራ ከምዚ ዓለባ ብመቀስ ቆራሪጹ ብምምቅቃል ቀጺሉ ክትክባ ዝህቕን እዩ። ልዕላዉነት ህዝቢን ሃገር ድማ ኣይንታዩን እዩ። ምስ ዝኾነ ናይ ግዳም ሓይሊ ተኣሳሲሩ ዕላሙኡ ክወቕዕ እዉን ፈጺሙ ዘእግሞ ኣይኮነን። እዚ ሓይሊ እዚ ዝጻዓረ እንተጽዓረ ኣብ ማሕበራዊ ስነኣእሙራዊ ኣቓዉማ ኤርትራ ቅቡል ስለዘይኮነ፣ መላእ ደገፍ ናይ ህዝቢ ስለዘይረክብ ዕርፍካ እንተኣጽኒዕካ ናብ ዘብሎ ስለዘይብሉ፣ ክናዓቕ ኣኳ እንተዘይተገብኤ ክጽይቕ ስለዝኽእል ብዉሕልነት ቀስ ብቀስ ካብ ህዝቢ ከምዝንጸልን፣ ጥራይ ዕርቓኑ ከምዝወጽእ ምግባር ኣኻሊ እዩ። እዚ ድማ ብሙዕብሉን ቬርገሳዊ ኣጋባብ ጽምዶን ሰላማዊ ኣጋባብ ቃልሲ ክትሓዝ ይክኣል እዩ።
3. ሳልሳይ ኣቃዉማ ሕብረተሰብ ኤርትራ እዩ። ሕብረተሰብ ኤርትራ ኣብ ርእሲ ቡዙሓዊ ሙኻኑ ኣብ ኣባታዊ ማሕበረ-ምጣኔሃብታዊ ስርርዕ ዝተሰረተ ብምኽኑ፣ ነዚ ኣብ ጥንታዉነት ዝተሰረተ ሕብረተሰብ ንዘለዎ ባህርያዊ ፍልልያት ብምብራዕ ንግርጭታት ክቅይሮ ዝደሊ ጉጂለ ምስ ዝህሉ፣ ግርጭት ክጋሃድ ከምዝኽእል ሩጉጽ እዩ። እቶም ኣብ ላዕሊ ኣብ ቅድመተከተል ቁጽርኡ ክልተ ጣሕሚሰዮም ዘለኹ ጉጂለታት፣ ነዚ ኣቃዉማ ሕብረተሰብ ኤርትራ መዝሚዙ ዝነጥፍ እዩ ። ዋላ እኳ ኣብ ባይታ ከምዚ ዝበልክዎ እንተሃለወ፣ ልዕሊ ኩሉ ግን እዚ ዝተፈላለየ ህዝብታት ኤርትራ ዝተፈላለየ ቅድመሱሩት-ደማዊ ዝምድናታት (primordial) እኳ እንተሃለዎም፣ ኣብ ናይ ነዊሕ ዘመናት ጊዝያት ነንሕድሕዱ ዝተዋሰበን፣ ኣብ ነንሕድሕዱ ጹኑዕ ዝምድናታት ዘለዎን’ዩ።
ንመረዳእታ፣- ካብ ሮራን ሰምሃርን ሳጊሞም ኣብ ዓላ-ባዚት ዝነብሩ ኣለዉ፣ ካብ ሓማሴን ሳጊሞም ኣብ ምዕራባዊ ቆላ ትግሬ ኮይኖም ዝነብሩ ኣለዉ፣ ገሊኦም ድማ ኣሰራቶም ኣብ ዓድታት ከበሳ ሓዲጎም ናይ መጨረስታ መዕሬፊኦም ኣብ ሰንሒት ሳሕል ባርካ ዝወድኡ ኣለዉ። ዓድ-ተማርያም፡ ቤት-ኣስገደ፡ ሓለንጋ ዝብሃሉ እንዳታት ካብ ህዝቢ ከበሳ ከም ዝመንጨው መዛግብ ታሪኽ ጥራይ ዘይኮነ ንሳቶም ባዕላቶም ዝኣምኑሉ ጉዳይ ኢዩ። ጽኑዕ መረዳእታ መታን ክከዉን እንዳ ሓለንገ መቦቖሎም ካብ ዓዲ ባሪ (ሕጂ ኣብ ሰራየ ዝርከብ ዓዲ እዩ፣ ቀደም ወራራት መሳፍንት ትግራይ ኣብ ዓዶም ዓዲ ባሪ መጽዮም ምስተዋግእዎም ሳጊሞም ንምዕራባዊ ቆላታት ወሪዶም ክሳብ መላእ ምብራቕ ሱዳን እዉን ተዘርጊሖም ኣለዉ። ካብ ዓዶም ዓዲ ባሪ ክድፍኡ እንኮሎዉ ቋንቕኦም ትግርኛ ሃይማኖቶም ክርስትና እዩ ዝነበረ። ኣብ ዝተሰድድሉ ቦታ ብካልእ ቋንቋ ብካልእ ሞሎኮታዊ እምነት ክርዕሙ ኪኢሎም ኣለዉ፣ ካብ ደማዊን ሞቦቆላዉነቶም ዝፈልዮም ጉዳይ ግን ኣይኮነን።
ኣብ ማእከል ቀቢላ ቢን-ዓምር ካብ ድሒሩ ብሓማሴን ዝብሃል ኣዉራጃ ዝልለ ንባርካ ወሪዶም ኣብ ማእከል ቢን -ዓምር ዝነብሩ ቀቢለት(እንዳ) ሓማሴን ዝባሃሉ፣ ዓድ-ቢጄል ዝባሃሉ ካብ ዓዲ-ቢደል ዝወረዱ፣ ካብ ሳሆ ዝመቦቆሎም ናብ ሓማሴን ዝወረዱ ደቂ-ሽሓይ ዝባሃሉ፣…ወ.ዘ.ተ ክርቛሕ ይክኣል። ተወሳኺ መረዳትታት ሓደ ኤትኒክ-ጉጂለ ወይ እንዳ ኮይኖም ብሞሎኮታዊ እምነታቶም ዝፋላለዩ እውን ጦርዓን ጽንዓደግለን: ጠዉቀን ቤት ተርቀ፣ ኤትኒክ-ጉጂለ ትግረ ከንሶም መንሳዕ ክርስትያን …ወ.ዘ.ተ ሃይማኖት ዝፈላለዮም ኣሕዋት ምዃኖም እቲ ህዝቢ ዘረጋግጾ ሓቂ ኢዩ። ብታሪኽ፣ ብደም፣ ብመዉስቦ ብቛንቛ ዝተሓናፈጹን (cross-ethnics and cross linguistic hybrid): ብሓባራዊ ሓርበኛዊ ክብርታት፣ ብናይ ሓባር ጸገማት፣ ብናይ ሓባር ቃልስታት…ወ.ዘ.ተ ንዘመናት ዝተኣሳሰሩ ዝተፈላለዩ ህዝብታት ንዘዛሙዶ ሓያል ሰንሰለታት ክትበታትኽ ብቀሊሉ ዝክኣል ጉዳይ ኣይኮነን። ስለዚ ቡዙሓዉነትና ኣብ ክንዲ ተጋራጫዊ ተማላላኢ ዝኾነሉ ናይ መምኸኺ ሓሳባት ቁራዕ (melting pot) ባይታታትን ዋላታትን ብምፍጣር ክንቃለሶ ዝክኣል እዩ። ኣብዚ ተጎስዩ ክሕለፍ ዘይግብኦ ሕብረተሰብናብ ከም ኣባታዊ ማሕበራዊ-ምጣኔሃብታዊ ስርርዕ መጠን፣ ናይ ተባዕታይ ግደ እንዳምለኸ ስለዝኸይድ፣ንጋል-ኣንስተይቲ ጉብዝንኣን፣ ጽባቔኣን ዕዙዝ ጊዴኣ ክብራ ዝግህስ ዕዳ ኮይንዋ ስለዘሎ፣ ነዚ ንምዉጋድ ግደ ኣንስተይቲ ንቀላዓለም ዘይኮነ፣ ብዕትበት ንምርግጋጽ ብትሪ ክስራሓሉ እለዎ። ላዕለዋይ ኢድ ጋል ኣንስተይቲ ሕጂ ኣብ መስርሕ ማሕበራዊ ሰዉራ እንተዘይተራጋጊጹ ጽባሕ እዉን እቲ ግርጭት ኣይክፍታሕን እዩ።
4. ራብዓይ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ምስ ጎራባብቲ ሃገራትን፣ ሃገራት ዓለምለኸ ዝፈጠሮ ናይ ኣይኩናትን ሰላምን ተታፋፋኒ ዲፕሎማስያዊ ግርጭታት እዩ። እዚ ግርጭት እዚ ምስ ጂኦ-ፖሎቲክስን ዓለምለኻዊ ፖሎቲካን ተኣሳሲሩ ስለዝግለጽ ኣዝዩ ሰፊሕ እዩ። መታን ኣብ ህዉተታ መታን ካየእትወና ብሕጽር ዝበለ ኣብቲ ቀንዲ ኣቶኪረ ክጥሕምሶ እየ።
እቲ ቀንዲ ግርጭት ኣብ መንጎ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ሕሉፍ ሃገራዉነትን ፣ስርዓት ወያኔ ኤትኒክ ሃገራዉነት፣ ምንዳይ ኣፍደገ ባሕሪን፣ ሓበሻዊ ናይ ሩሑቕ ሃገርነት ጽንፋዉነት እዩ። ዓለምለኸ ምስ ኢትዮጵያ ምጽጋዕ ጥቕምታቱ ስለዘዉሕሰሉ ድማ ምስ ኢትዮጵያ ናይ ዲፕሎማስያዊ ቓል ኪዳን ብምምስራት ኣንጻር ኤርትራ ደዊ ኢሉ ኣሎ። ነዚ ዘይነጽፍ ምትሕግጋዝ ዓለምለኸ፣ ኢትዮጵያዉያን ብምጥቓም ድማ ነቲ ጉዳይ ካብግቡኡ ንላዕሊ ቀይሕ መስመር ብምጥሓስ፣ ንኤርትራዊ ሃገራዉነት ንምድኻምን ንምፍንጣሕን ሓንቲ ካልኢት ናይ ጊዝየ ብዘይሙቁራጽ ይሰርሑሉ ኣለዉ።
ተግባራት መራሕቲ ኢትዮጲያ ንምጥቃስ፡-
1. ኤርትራ ገና ካብ ቀንዲ ኣጀንዳታት ናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኮይና ትቕጽል፡፡ ብፍላይ’ቶም ኢትዮጵያውነቶም ኣብ ዕዳጋ ከረጋግጹ ዚግደዱ ሓይልታት፡ ብዋጋ ነጻነት ኤርትራ፡ “ሓርብኝነት” ክለብሱ የዕለብጡ፡፡ ምንጻግ ነጻነት ኤርትራ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ዕዳጋ ኢትዮጵያ፡ ገና ኣገዳሲ ሃላኺ ኣቕሓ ኢዩ።
2. ኢትዮጵያውያን፡ ናይ ባሕሪ ኣፍደገ ናይ ዘመናት ሃንቀውተኦምን ሕልሞምን ገና ኣይተጸንቀቐን፡፡ ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ካብ ፍርቂ ዘመን ንላዕሊ ዘርኣይዎ፡ ዘይስልኪ፡ ናይ ባሕሪ መሕለፊ “መሰሎም” ገና፡ ብዋጋ ነጻነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ ክበጽሕዎ ይጽዕሩ፡፡ እዚ ዘይተገርሔ ባህጊ፡ ተወሳኺ ናይ ሓድሽ ውግኣት ዕድል ዚሓዘለ’ዩ፡፡
3. ንማሕበራዊ ሓይልታት ኤርትራ ብትሕተ-ሃገራዊ መንነታቱ ብምስራዕ፡ ኣብ ምዕባይ ንዝርከብ፡ እኳ ደኣ፡ ካብ ናይ ብሄራትን ክልላትን ዝሰጎመ፡ ሃገራዊ ኣወዳድባ ኤርትራ ንድሕሪት ብምምላስ፡ ኤርትራ ብውሽጣ ናብ እትፍንጠሓሉ መንገዲ ክጸልዉዋ ብብርቱዕ ይሰርሑ።
4. ኣብ ትሕቲ ሽፋን ምውዳቅ ስርዓት ኢሳያስ፡ ንኤርትራ ካብ ከባቢናን ዞናናን ዓለምን ንምንጻልን ንምድኻምን ዘይሕለል ዲፕሎማሲያዊ ቃልሲ የካይዱ፡፡ ናይ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዚተወስደ ናይ እገዳ ውሳኔ፡ ሓደ ካብቲ ዝገነየ ውጽኢት ናይ’ዚ ወፈራ’ዚ እዩ።
5. ኢትዮጵያውያን ህዝብና ብፍላይ ከኣ መንእሰያትና፡ ሃገሮም ገዲፎም ንኽስደዱ ዘተባብዕ ፖሊሲታት የዘውትሩ፡፡ መንእሰያትና ብብዝሒ ኣብ መደበራት ናይ ስደት ኢትዮጵያ እናኣከብካ ንምዕራብ ንምስፋሮም ዚካየድ ዘሎ መደባት ሓደገኛቱ ብሩህ’ዩ
6. ኣህጉራዊ ናይ ዶብ ኮሚሽን ዘሕለፎ ውሳኔ ኣብ ግብሪ ንኸይትርጎም ብምሕንጋድ፡ ኣብ ትሕቲ ሽፋን ናይ ዶብ ምውጣጥ፡ መራሕቲ ኢትዮጵያ፡ ንህዝብና፡ ንዓመታት፡ ኣብ ናይ ውግእ ኩነታት ንኽነብር ገዲዶሞ፡፡
7. ግሁድ፡ መንግስቲ ናይ “ምቅያር” ቀጥታዊ ኢድ ኣእታውነት ኣዋጃትን መደረታትን ብምስማዕ፡ ኣብ ኤርትራ፡ ናይ ሻቕሎትን ስግኣትን ቅልውላው ፈጢሮም፡፡ እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክህልው ዝነበሮ ዝምድና በዚ ኣብ ላዕሊ ዝተቕሰ ኢትዮጵያዊ ወስታታት ጥራሕ ኣይኮነን ንቡር መልክዑ ካብ ምሓዝ ዚበርዓነ፡፡ ካብ ተግባራት ኢትዮጲያ ብዘይንእስ፡ ህግደፋዊ ፖሊስን ተግባራትን እውን ዚዓበየ ተራ ኣለዎ፡፡
ካብዚ 7 መሰረታዉያን ነገራት ብምንቃል፣ ኣብ ቅድሚ’ዚ ኩነታት’ዚ፡ ሃገራውያን ሓይልታት ኤርትራ፡ ፍሉይ፡ ኩሉ ሸነኻዊ መጥቃዕትታት ኢትዮጲያ ብምምካት፡ ልዕላውነት ኤርትራ ዚዕቀበሉ፡ ሃገርናን ዞናናን ሰላምን ርግኣትን ዚረኽበሉ፡ ኩነታት ንምውሓስ ኣበርቲዖም ኪሰርሑ ከም ዘለዎም ንምርኣይ ኣሸጋሪ ኣይኮነን፡፡ እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ምውጣጥ ብቐንዱ ምናልባት፡ ኣብ ዞናና ናይ መን መርሔ፡ መን ዓብለለ፡ ኮይኑ፡ እንተወሓደ ናይ ባሕሪ ኣፍደገ ንምርካብ ንግዝኣታዊ ሓደነት ኤርትራ ዚፈታተን፡ እንተተኻኢሉውን ንኤርትራዊ ነጻነት ናይ ምቕልባሱ ኢትዮጵያዊ ሃንቀውታ ዚተሓዋወሶ ኣዩ፡፡ ክሳብ ህግድፍ ኣብ ኤርትራ፡ ህወሓት ኣብ ኢትዮጲያ ኣብ ስልጣን ዚህልዋ፡ ምናልባት’ውን ኣብ ክልቲኡ ሃገራት፡ ደሞክራሲያዊ መስርሕ ክሳብ ዚተኣታቶ፡ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ምሉእ ፍታሕ ክረክብ፡ ንቡር ናይ ክልተ ነጻ ሃገራት መልክዕ ክሕዝ ኣሸጋሪ ምዃኑ’ውን ተረዲና ኑጹር ስትራተጂን ስልቲን ክህልወና ይግባእ። ንዝኾነ እብ ልዕላዉነት ኤርትራ ዝስንዘር ወትሃደራዊ መጥቓዕቲ ክንኩኑኖን ስግሩ እዉን ምስ ህዝብና ደዉ ክንብል ከምዘሎና ንግምግም።
ብዛዕባ ጅቡቲ እንተኾይኑ ለጠፍን ኣብ ምስሳይ ምጣኔ-ሃብታዊ ረብሓ ዝተሞርኮሰ ንቡር ንጥፈት እዩ። ጅቡቲ ነቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ግርጭት መዝሚዛ፣ ወደባታ ኣፍደገ 85 ሚልዮን ህዝቢ ብሙኻን 1.4 ቢልዮን ዶላር ንዓመት ተእቱ ኣላ ። እዚ ድማ ኑቡር ሃገራት ዘካይድኦ ምጣኔሃብታዊ ስትራተጂን ስልቲን እዩ። ናይ ካልኦት ሃገራት ግርጭት መዝሚዝካ ረብሓታትካ ምርግጋጽ እንበር፣ ተጻራሪ ኣይኮነን። ከምኡእዉን ምስ ሱዳንን የመን ዘሎ።
ምስ ካባና ወጻኢ ዝኾኑ ኣብ ጋድማዊ ግርጭት ዝስርዕኡ ብኸመይ ክንሰርሕ ንኽእል?፣-
ከምቲ ሉሙድ ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ዝተሰርሓሉ ምሕዝነት፣ ኪዳን፣ ባይቶ-ኣዋሳ፣ ተዳሙን፣ ስሙር ግንባር፣ መድረኻዊ ምዉህሃድ…ወ.ዘ.ተ ሓፈሻዊ ዋላ ጽላል (Umbrella, Platform) ዘይኮነስ፣ መሰረታዊ ቅዲ-ሓሳብ ለዉጢ (paradigm shift) ዘታኣታቱን ንዘሎ ባይታ ዝልዉጥ፣ ተዛማዲ ሓደ ኣታሓሳስባ (maximum programme ) ኣብ ኣዝዮም ዓበይቲ ሃገራዊን ሲቪክ ኣዕኑድ ዝተሰረተ፣ ብዝተፈላለየ ቅርጻ፣ ኣብ ጹኑዕ ሓድነት ስነ-ኣእሙራዊ ቅኒት ዝተሞርከሰ፣ኣብ ዕቱብ ሓድነታዊ ኣታሓሳስባን ግብሪ ዝተሞርከሰ ዋላዊ ስርሓት ንምስልሳል እዩ። ዝፍጠር ዋላ ብዝተሓተ ነጥቢ ምስምማዕ (ጥራይ ኣብ ናይ ሓባር ጸላኢ ምህላዉ) ዘይኮነ፣ ዓበይቲ ሃገራዊን ሲቪክ ኣዕኑድ ምስምማዕ ክኸዉን ኣለዎ። ናይ ሓባር ጸላኢ ጥራይ ምህላዉ ኣብ ናይ ሓባር ዋላ ክንበጽሕ ኣይክኣልን እዩ። እቲ ምንታይስ ኣብዚ መድረኽ ሰለስተ ጥርዚ ዘለዎ ስትራተጂ እዩ ዝጽበየና ዘሎ። ንሱ ድማ፣-
1.ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ምእላይ።
2.ኣብ ዕኑኡ መሳጋገሪ መንግስቲ ምክንዋንን ሃገራዊ ዕርቂ ምክያድ።
3.ሃገራዊ ዲሞክራስያዊ ቅዋማዊ ፖሎቲካዊ ስርዓት ምትካል ብምኻኑ እዩ።
ናብዚ ናይ ቀረባን ርሑቕ ስትራተጂ ንምብጻሕ ነጥቢ ስምምዕ ዘድልዮም ዓበይቲ ሃገራዊን ሲቪክ ኣዕኑድ፣-
1.ኣብ ኤርትራ ዘሎ ትኹላዊ ግርጭት ኣብ መንጎ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍን ብዘይ ኣፈላላይ መላእ ጭቑን ህዝቢ ኤርትራ ምኻኑ ምስ ዝርዕሙ።
2.ሕቶ ዲሞክራሲያዊ መሰል፣ ሲቪክ መሰል ምኻኑ ዝርዳእን፣ ናይ መላእ ሕብረተሰብ ኤርትራ (ሰብኣዊ መሰላት)ሓርነት፣ ማዕርነት፣…ወ.ዘ.ተ ንምርግጋጽ ዝቃለስ ምስኸዉን።
3.ሕቶ ዲሞክርስያዊ መሰል ንሓደ ዉልቀ-ዜጋ ዘማእከለ ምኻኑ ዝርዳእን ዝእመንን፣ ወሳኒ ግደ ዜጋ ንምርግጋጽ ዝቃለስ ምስ ዝኸዉን።
4.ሕቶ ሃገርን ህዝቢ ብሓሳብን ብግብሪ ልዕሊ ጉጂላዊ ረብሓታቱ ዘቀድም።
5.ንሃገራዊ ናጽነትን ህዝባዊ ልዕላዉነት ፈጺሙ ዘይጻባእን ዝዕቕብ ብግብር ምስ ዝኸዉን።
6.ኣቀዲሙን ኣብ እዋን ሓርበኛዊ ቃልሲ ዝሰረጸ ኤርትራዊ ሲቪክ መንነት፣ ሲቪክ ሃገራዉነትን ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ዘዕቁብን ንምትራሩ ብግብሪ ዝሰርሕ ምስዝኸዉን።
7.ብግዝኣት-ሕጊ ዝኣምንን፣ ብዝተሳማማዓሉ ሕግታትን ሕጋጋት ርዒሙ ሙኡዙዝ ንገዛእ ርእሱን ንህዝቡን ምስ ዝኸዉን።
8.ካብ መሳሪሒ ናይ ግዳም ሓይልታት ናጻ ምስ ዝኸዉንን ካብ ጸቢብን ትሕተ-ሃገራዊ ዝንባሌታት ዝተናገፈ፣ ኣብ ኤርትራ ብሰላም ብሓባር ንምንባርን ማሕበራዊ ፍትሒ ንምርግጋጽ ዝቃለስ ምስ ዝኸዉን።
9.ንሃገራዊ ናይ ጸጥታ ስትራተጂ(National Security Strategy) ኣብ ሓደጋታት ዘየሳጥሕ።
10.ኣብ ኤርትራ ሃገራዉነት ብዘይ ዕልማዉነት (secularism) ዝተማልኤ ክኸዉን ስለዘይክእል፣ ፖሎቲካ ካብ ሃይማኖት ፈልዩ ዝቓለስ ምስ ዝኸዉን።
11.ጥዕና ዘለዎ ዞባዉን ዓለምለኻዊ ኣብ ማዕርነትን ምክብባርን ናይ ሓባር ሽርክነት ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታት ዘሳላስል ምስዝኸዉን እዩ።
12.ካብ ጉጂላዊ ኣታሓሳስባ (Group-think) ዝተናገፈ ምስ ዝኸዉን።
ኣብዘን መሰረታዉያን ጉዳያት ክንራዳዳእ እንተዘይተኻኢሉ፣ ብሓባር ኣብ ሓደ ዋላ ምስራሕ ኣጸጋሚ ክኸዉን እዩ። እቲ ዕላማ ዘተና ኣብ ኩሎም ወሰንቲ ሃገራዊ ሞቖምያታት ብምስምማዕ ናብ ሓደ ዘይምእኩል ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ብሓደ ዓቢ ቻርተር (Grand Charter) ዝምራሕ ናይ ጸቕጥን ለዉጢን ኡግሚ (Potential) ንምፍጣር ስለዝኾነ እዩ።
ኣብዚ ዋላ እዚ ንዝተፈላለየ መልክዕ ዉደባ ዘለወን ብሓባር ከስርሕ ዝኽእል እዩ። ንሱ ድማ ፖሎቲካዊ ዉድባትን ሰልፋዊ ቅርጻ፣ ሲቪል ምንቅስቓሳትን ሲቪክ ናይ መሰረታት ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ ክሳብ ንዉልቀ-ዜጋን እታ መሰረት ሓደ ሕብረተሰብ ዝኾነት ስድራቤት ኣብ ግምት ዘተወ እዩ። እዚ ዝተፈላለየ ቅርጻታት ንመትከላት ሲቪክ ሃገራዉነት ከዕዉት እንተተሳማሚዑ፣ ንካልኦት ኣብ ዚ ዋላ ዚ ዛጊት ዘይኣተዋ እዉን ከፋት ኣፍደገን ዘታባብዕን ኑጹርን ኣሳታፊን ቅርጻ ዘለዎ እዩ።
ኣማቓርሓ ናይ ስራሕ መዝነት፣-
መስራቲ ኮንፈረንስ ዋላ – ብመንግዲ ውክልናን ምርጫን – ባይቶ ዋላ (Parallel voting or mixed voting system) የቕውም። እዚ ማለት ኣብቲ ዋላ ዝኣትዋ ምንቅስቃሳት ሕቶ ተሳታፍነተን፣ ሕቶ ተወካልነትን ሕቶ ብቅዓት ማለት ቡቁዕ ሰብ ናብ ዝሞልኮ ስራሓት (action oriented) መልክዕን ትሕዝቶን ዘለዎ ባይቶ ንምምራጽ መታን ክእኽእለና፣-
1.ነፍስወከፍ ምንቅስቃስ ብዲሞክራስያዊ ኣጋባብ ኣብ ዉሽጣ ዝተመርጸ፣ ብቀጥታ ኣባል ባይቶ ዋላ ዝኸዉን ሓደ ተወካሊ ኣባል ትሰድድ። እዚ ድማ ንሕቶ ተሳቶፍነትን ሕቶ ዉክልና ከራጋግጽ እዩ።
2.ምስ እዚ ኣቀዲምና ዝጣሕመስናዮ፣ ካልኦት ተወከልቲ ኣባላት ኣብቲ ዋዕላ ተሳቲፎም፣ ብኣባላት ዋዕላ ንኣባልት ባይቶ ብዉድድር ዝምረጹ ድማ ይስደዱ ማለት እዩ። እዚ ድማ ንሕቶ ተሳቶፍነት፣ ሕቶ ዉክልናን ሕቶ ብቕዓት ከራጋግጽ እዩ። ፈጻሚ ኣካል ክምረጽ እንኮሎ ቡቁዕ ሰብ ንዝበቕዖ ስራሓት(action oriented) መሰረት ብምግባር ይምረጽ።
3.እቲ ዝቀዉም ባይቶ ሓጋግን ፈጻም ኣካላቱ ዝተማጣጠነ ፖሎቲካዊ ስልጣን (Balance of power) ሃሊዎ፣ ብጥምረት እንዳሰርሔ ነንሕድሕዱ ዝታሓሳሰብን ዝማላላእ (check and balance) ክኸዉን ኣለዎ። ነዚ ንምርግጋጽ ድማ ፈጻሚ ኣካል ወይ ዋናጽሓፊ ፈጻሚ ኣካል ነቲ ባይቶ ዘይዕብልለሉ ወይ ብምልኣት ከምዘይጸልዎ ንምግባር ንባይቶ ዝእክብ፣ ክትያን ሙሉእ ስልጣን ዘለዎ ኣካቢ ባይቶ ክህሉ ኣለዎ።
ዋዕላ ንኣባላት ባይቶ ዋላ ይመርጽ። ዝተመርጸ ባይቶ ኣቀዲሙ፣ ንዋና-ጽሓፊ-ልፍንቲ (ኣካያዲ ፈጻሚ አካል)፣ ኣካቢ-ባይቶን ጠቕላል ተቖጻጸርን ይመርጽ፣ ቀጺሉ ድማ ንፈጻሚ ኣካል ይመርጽ። ዋና-ጽሓፊ ልፍንቲ ንሓለፍቲ ክፍልታት ይሮቕሕ፣ ብቅዓቶም፣ ተወፋይነቶም፣ ድልዉነቶም…ወ.ዘ.ተ ብሓጋጊ ኣካል ልፍንቲ ተመዚኑ ይጸድቀሉ። ትሕቲ ምምቕራሕ ስራሕ ጽሓፍት ክፍሊታት ዘሎ ናይ ተሓጋገዝቲ-ጽሓፊቲ እዉን ብጽሓፍቲ ክፍሊታት ይሩቑሑ ንኣቦ ወንበር ይቀርበሉ፣ ኣቦ ወንበር ምስ ሓጋጊ ኣካል ብምርድዳእን ብምትዕግጋብን ይጽድቕ።
መዛዘሚ ኣማላኻኽታና፣-
1.ቀዳማይ ዝዓበየ ጸገምና ባህርያዊ ግርጭት ድርቂ፣ጥሜት፣ድንቁርና…ወ.ዘ.ተ እዩ።
2.ቀዳማይን ትኹላዊ ግርጭት ኣብ መንጎ ጭቛኒን ተጭቛኒን ዘሎ ግርጭት ምስ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እዩ።
3.ምስ ካልኦት ኣዘመዉቲ ናይ ፖሎቲካ ሓይልታት፣ መሰረታዊ ናይ ስልትን ስትራተጂን ፍልልያት እኳ እንተሃለወና፣ ክሳብ ቀጥታዊ ጨቖንቲ ዘይኮኑ፣ እቲ ግርጭት ጋድማዊ እዩ።
4.ምስጎዶቦና ሃገራት ሱዳን፣ኢትዮጵያ፣ ጁቡቲ…ወ.ዘ.ተ ክሳብ ልዕላዉነት ሃገርን ህዝቢ ጥሒሰን ኣካላዊ ወራር ዘይፈጸማ እቲ ግርጭት ጋድማዊ ኮይኑ፣ ብፍላይ ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ኣይኪናት ኣይ ሰላም ስለንርከብን፣ ኣብ ዉሽጢ ልዑላዉነት መሬት ኤርትራ ጎቢጦም ብምህላዎም ምስ ኣቀዲመ ኣብ ላዕሊ ዝጣሕመስክዎ ድንዕታታ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ፣ እቲ ግርጭት ንሓንሳብ ትኹላዊ ንሓንሳብ ጋድማዊ ትሕዝቶ ዘለዎ እዩ። ከከም ኣማጻጽኡ ድማ መልክዕ እቲ ግርጭት ክሕዝ ይኽእል።
ስለዚ ቀዳማይ ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘሎ ግርጭት ከምዝኾነ ንመዝን። እዚ ግርጭት እዚ እንተድኣ ተፈቲሑን ቅዋማዊት ኤርትራ እንተተራጋጊጹ፣ ኩሉ ጋድማዊ ግርጭታት ብሙሉኡ እኳ እንተዘይኮነ መብዛሕትኡ ክፍታሕን ክማሓደርን ስለዘኽእል እዩ።
20/04/2013