ኣስተብህሎ፡-

ነዚ ኣንጻር ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ተሰሊፉ ዘሎ ዝተፈላለየ ሓይልታት ኤርትራ፡ ብነቀፌታዊ-ሕልና ኣእሙሮ ብምምዛን፡ ጸገሙ እንታይ ሙኻኑ ንምፍላጥ ብተገዳስነት ፈቲንና። ጸገሙ ድማ ብኹረት ቡቁዕ ናይ ፖሎቲካ ጨሌታት (መሪሕነት) ሙኻኑ ፈሊጥና።  ስለዚ ሕቶ መሪሕነትን ኣማጻጽኡኡን ዓይነቱን ክንምልስ ስለዝነበረና፡ ብኸመይ ከምዝመጽእን ዓይነትን ክንምልስ ወሰና።

ከም ንቡር፡ መሰልን ፖሎቲካዊ ስልጣን መንዚዕካን ተቃሊስካን ተራጋግጾ እምበር፡ ጉንዖ ከም ማና ኣብ ጻዕዳ መብልዒ-ቁርሲ ዝዉሃብ ከምዘይኮነ፡ እንዳፈለጥና ከንስና፡ ነዚ ስንጊንጢር-ስንክሳር’ዚ ዘይንሰብሮ፡ ካብ ዝብል ሓያል ሰብኣዊ መንፈስ ብምንቃልል፡ ኣብ ክልተ መሰረታዉያን ሕቶታት ተገቲርና ኣብ ደዉታ ኣተና።

  1. ፖሎቲካዊ ስልጣን፡ ንቡቁዕ ሰብ፡ ንዝበቕዖ ቦታን ስራሓትን ዶ?
  2. ፖሎቲካዊ ስልጣን፡ ንብጥበቡ ስዓብትን ደገፍትን ኣጥርዩ ኣብ ስልጣን ዝመጽእ ሰብ? ንክልቲኡ ብምዉጋን፡ ሳልሳይ መገዲ ክንወስድ መረጽና።

እቲ ምንታይስ፡  ብሓርፋፍ-ግምት፡ ካብ 40 ዓመት ንታሕቲ ዝዕድሚኦም  80%  ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዝጠመረ’ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ፡ ነዚ ኣዝዩ ኣገዳስን ብሉጽን ንኡስን ሓድሽን መንኮርኮር ቃልሲ ዝኾነ ወለዶ፡ ክርድኦን ብቛንቑኡ ዝዛረብ፡ ካብ ማእከሉ ዝቦቆለ ናይ ፖሎቲካ ጨሌታት (መሪሕነት) ክትፈጥርን ክትምልምልን፡ ቀንዲ መፍትሒ ሙኻኑ ተገንዘብና። እዚ ግንዛቤ’ዚ ብዝኾነ ትኣምር ዘይስገር ስለዝኾነ፡ ኣብ ሰረተ–እምነትና “ካብ ስዓቢ ህዝቢ ንምጥራይ ምቅላስ፡ሓድሽ ወለዶ መራሒ ምጥራይ’ሞ፡ ሻቡ ህዝቢ ክስዕቦን ክቃለስን’ዩ” ኣብ ዝብል ሓሳብ ብምዉዳቕ፡ ነቲ ብዘይተደነ ጊዝየን ጻዕሪን፡ መንፈሳዊን ነገራዊን ምንጭታትን ተሞክሮን ፍልጠትን ፈሲሱሉ ዝተሃንጸ ናይ ዜጋታት ሃገርነት ምንቅስቓስና፡ ብዘይ ገለ ዕቀባታትን ስኽኽታትን ንሓድሽ ወለዶ ክመርሕዎ ኣረከብናዮም።

ኮይኑ ግን እቶም ዝተረከቡ ዉልቀ-ሰባት ሓድሽ ወለዶን መላግቦ ወለዶ፡ ነቲ ዝተገብረሉ ጉንዖታት ዛጊት ክንርድኣ ብዘይክኣልና ምኽንያታት፡ ክጻወርዎ ስለዘይክኣሉ፡ ገለ ናብ ዘይጭበጥ ህዉተታ ኣትዩም፡ ገለ ድማ ከምዚ ካብ “ሰበይቱ ዝፈርሔ ሰብኣይ መብራህቲ ምስጠፍኤ ርእሱ ዝንቕንቕ፡ ንሳቶም ድማ ዝገበርዎ ነገር ዘይብሎም ከንሶም፡ ኣስናኖም ክሕርቑሙን ርእሶም ክንቅንቁ ጀመሩ። ብዝኾነ ሃቐነና ቁኑዕ’ዩ፡ ኮይኑ ግን ንሃቕነና ዝዑቁብን ዘዉሕስን” ጥዑይ ቅኒተ-ሕልና ኣእምሮ ዝዉንን ሰብ ብዘይምርካብና፡ ዛጊት ነቲ ንሓስቦ ክነዕዉቶ ኣይክኣልናን ዝብል ጽኑዕ እምነትን ገምጋምን ኣሎና።

ቃልሲ ናሳዕ ምዉራድን ምድያብን፡ ምዉዳቅን ምትእሳእን ፡ ምዕዋትን ምፍሻልን…መስርሕ ስለዝኾነ፡ ቁኑዕ ሓሳብ ድማ ናይ ጊዚየ ሕቶ ጥራይ’ዩ እምበር፡ ከምዝዕወት ስለንፈልጥ፡ ሃቀነናን ሓሳብናን ብዘይምስልካይን ተስፋ ሙቕራጽን ክንቅጽሎ ሙኻና ደጋጊምና ነራጋግጽ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

22/10/2020

ናይ ሓጺር ዕላማታት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

ዘመናዊት ሃገር ኤርትራ ኣብ ጽልኢ ጎሮባብታ ሃገራትን ኣህዛብን መሰረት ብምግባር ዝቆመት ሃገር ኣይኮነትን።  ከምኡ’ዉን ብቀጻሊን ተባራራይን ጸላኢ (Perpetual Enemy) እትነብርን ሃገር ኣይኮነትን። ኤርትራዊ ናጽነት፡ ሓርነት ፡ ልዑላዉነትን ሃገራዉነትን ሃገራዊ መንነትን ንክሰርርን ክጥጥዕን፡ ከምቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍን ኣዛመዉቲ ሓይልታት ዝእሙትዎን ዘማእዝንዎን፡ ኤርትራን ኤርትራዉያን ቀጻሊን ተባራራይ ጸላኢን ፈታዊን ክህልዎ ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። እቲ ምንታይስ ከም ዘመናዊት ሃገር ብዘመናዊ ናይ ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ) ዝተወሰነ ሃገራዊ መንነትን ብምርዓም፡ ኣብ ዉሽጢ ገዛእ ርእሳን ምስ ጎሮባብታን ብሰላምን ምዕባሌን ክትነብር ትኽእል ሃገር ስለዝኾነት፡ ብተረድኦን ብመንሕራይን ንስነ-ሓሳብ ዜግነታዊ ሃገራዉነት (Civic Nationalism) ኣብ ኣእሙሮና ተመጊብና ክንኩስኩሶ መድረኽ ዝሓተና ሕቶ’ዩ።

ብዘመናዊ ናይ ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ) ምቅላስ፡ ጊዜ ዘይስዕሮ ብሉጽ ሃገራዊ፡ ህዝባዊ፡ ዲሞክራስያዊን መስመር ምዕብልናን መንግስታዊን ማሕበራዊን ስርርዓት’ዩ።

መዛኻኸሪ፡ እንታይ ፖሎቲካዊ ሚስጢር ወይ ትሕዝቶ ስለዘለዎ እዩ?  ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ) እንብል ዘሎና? ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ) ብቐጥታ ምስ ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ፡ ኩሉ ዜጋ ማዕረ ኣብ ቅድሚ ጊዚኣተ-ሕጊ፡ ርትዓዊ ቁቡሉነት ስልጣን፡ፖሎቲካዊ ዜግነት (ኣብ ዓሌት፡ ደም፡ ኤትኒክ-ጉጂለ፡ ኣብ ሃይማኖት…ወ.ዘ.ተ ዝቶሞርከሰ ዜግነት ዘይኮነ፡ ኣብ ሕጊ ዝተሞርኮሰ ዜግነት ንክህሉ ዝገርሕ ኮይኑ)፡ እዚ ዝስዕብ ባህረ-ትሕዞ ስለዘለዎ’ዩ፡-

መሰረታዊ መለለዪ ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ)  በዞም ዝስዕቡ ቀንዲ ረቛሒታት ይፍለጥ፣-

  1. ፖለቲካዊ ቅቡልነት (legitimacy) ናይ ሃገረመንግስቲ ካብ ንጡፍ ተሰትፎ መላእ ዜጋታት ናይ እታ ሃገር  ይምንጩ።
  2. ዜግነታዊ ሃገር (civic nation-state)- ኤትኒካዊ ሃይማኖታዊ ወይ ዓሌታዊ መብቆሎም ብዘየገድስ ንኩሎም ዜጋታት ሃገር የጠቓልል።
  3. ዜግነታዊ ሃገር- ብሓርበይናዊ ክብርታት ዝተጠምረ ማሕበረ-ሰብ ናይ ማዕረ ዜጋታት እዩ።
  4. ዜግነታዊ ሃገር-  ዲሞክራስያዊ ስርዓት ዘለዎ ሃገር ኮይኑ፡ ንኩሎም ዜጋታቱ ልዑላውነት የልብስ።
  5. ዜግነታዊ ሃገር- ናይ ሕግን ፖለቲካዊ ተሳትፎን መስርሕ ምሕጋግን መሳርዕ-ስራሕ ብምፍጣር፣ ኣብ ሃገር ንዘጋጥሙ ፍልልይትን ጸገማትን ንምፍታሕ ዘኽእል መሓውራት ኣለዎ።
  6. ዜግነታዊ ሃገር-ንዉልቃዊ ዜጋ መሰል መሰረታዊ ሓርነት’ዩ፣ ንብነጻ ዝፍጠር ጉጅለታትን ኣካላትን መሰል ናይ ምስስይ ሕቶ ስለዝኾነ እዩ።

ናይ ሓጺር ዕላማታት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፡ ኣብ ዜግነታዊ ሃገርነት(ፖሎቲካ) ዝሙርከስ፡-ብሰላማዊ ኣጋባብ (ህዝባዊ ናዕቢ ወይ ምልዕዓል)ካብ ምልካዉነት ናብ ዲሞክራሲያዉነት ምስግጋር ኮይኑ፡ ነዘን ዝስዕባ ብቅድመ-ተከተል ንክትግበራ ይቃለስ።

1. ገባቲ ስርዓት ብህዝባዊ ጸቕጢ ካብ ስልጣኑ ከምዚወርድ ምግዳዱ፡ ጸጥታ ሃገርን ህዝብን ከምዝዉሓስ ድሕሪ ምግባር፡ ኩሎም ናይ ሕልናን ፖሎቲካ እሱራት ካብ ታሓይሮሙሉ ዝርከቡ ናጻ ምፍታሕ።

2. ብቅጽበት ንኩሎም ኤርትራዉያን፡ ኣብ ዉሽጥን ደገን ዝነብሩ ዜጋታት፡ብወከልቶም ኣቢሎም ሃገራዊ ዋዕላ ንሃገራዊ ዕርቂ ምስታፍን ምስልሳልን፡ ካብ ተሳተፍቲ ዋዕላ ሃገራዊ ዕርቂ፡ ንመሳጋገሪ መንግስቲ ን2 ዓመት ዝመርሑ ሽማግሌ ምምራጽ።

3. መሳጋገሪ መንግስቲ፡ ኩሉ ዘድሊ ነገራት ከም ቅዋም፡ ስርዓተ መረጻ፡ ሕጊን ስርዓትን ኣቛዉማ ሰልፊታት…ወ.ዘ.ተ ኣዳልዩ ድሕሪ ምእዋጅ፡ መረጻን ዉድድራት ሰልፍታት ከምዝካየድ ድሕሪ ምግባር፡ ዝተመርጸ ሰልፊ ወይ ልፍንቲ ሰልፍታት ነቲ ቅዋማዊን ዲሞክራስያዊን ስርዓት ከምዝመርሓ ምግባር’ዩ።

ካብ ህዝቢ ንህዝቢ ብህዝቢ!

01/08/2011   

 eritreancdm@gmail.com

https://eritreancdm.wordpress.com/

ጭቆና ጭቆና’ዩ!

ካብ ባዕዳዊ ጭቆና፡ ናይ ወገንካ ጭቆና ይመርር! ካብ ኣብ ትሕቲ ራሕማን ይሉንታን ዘይብሉ ገባቲ (tyranny) ምንባር፤ ኣብ ትሕቲ ሓደ ዕሉል-ሽፍታ (bandit) ምንባር ኣዝዩ ዝሓሸ’ዩ! ጭቆና ጭቆና ስለዝኾነ፡ ናይ ጓና ወይ ናይ ወገንካ ይሓይሽ ዝባሃል ኣይኮነን! ከምዚ ምብላዕ ምብልዑ ዘብኢ ዓድና ይብላዓዮ” ተባሂሉ ዝምሰል፡ ምጭቛን ምጭቛኑ ወዲ ዓደይ ይሕሸኒ ተባሂሉ፡ ካብቲ ናይ ጓና ጭቆና ዝምረጽ እዉን ኣይኮነን!

እቲምንታይስ፡ በቲ ኩሉእንትናዊ ተግባራቱ፡ ንረብሓኻ ምዃኑ ንገዛእ-ርእሱ ዘእመነ ብውልቀ-ገባቲ ዝወርደካ ጭቆና፡ እቲ ዝመረረን ዝኸፍኤን ብሙኻኑ’ዩ። ገበቲ ኣብ ትሕቲ ኣርዑት ጭቆንኦም ብምጽማደ፡ “ንረብሓኻን ረብሓ ሃገርን’ዩ” እንዳበሉ፡ ብዘይንሕስያ ዝቡቱንኻ፡ ዘሳቑዩኻ፡ ዝሞቅሑኻ፡ ዝሸርቡኻ፡ ዝገርፉኻ….ወ.ዘ.ተ ራሕማን ይሉንታን ዘይብሎም ስለዝኾኑ፤ ኣብ ትሕቲ ሓደ ዕሉል-ሽፍታ ምንባር ኣዝዩ ዝሓሸን ንዝተወሰነ ጊዚየን’ዩ።

እቲምንታይስ፡ እቲ ሽፍታ ዘድልዮ ምስ ዘመተ፡ ነቲ ተታሒዝዎ ዝጸንሔ ሽፍትነት ብምርሕራሕ፡ ናብ ካልእ ሂወቱ ዘምርሕ ብሙኻኑ’ዩ።እቶም ራሕማን ይሉንታን ዘይብሎም ገበቲ ግን፡ “ንረብሓኻ ንምርግጋጽ’የ ዝገብሮ ዘለኹ እንዳበሉ”፡ ከም ሰብን ሕብረተሰብን ዘርሞ-ዞርሞ ከምትኸዉን ዝገብሩኻ፡ ክፋኣቶም ደረትን ክትያን ዘይብሉ ኮይኑ፡ ዋላ ንሶም ምስ ኣረጉ ወይ ምስ ሞቱ፡ ብደቖም ተኪኦም ሕለትካ ከዉጽኻ፡ ብምሉእ ፍቓድ ሕልንኦም’ዮም ዝህቕንዎን ከተግብርዎ ዝላዓለ ዋጋ ዝኸፍሉሉ። ኣብ መንፈሶሙን ሕልንኦሙን ዋላሓንቲ ሰኸኽ ዝብሎም ስክፍታታት ስለዘይብሎም፡ ሓደገኛታቶም ኣዝዩ ሉዑል: ጭቆንኦም ድማ ኣዝዩ መሪር’ዩ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

08/11/2020

ካብ መዛኻኸሪ ደብተረይ (diary) 4ይ፡

ወልቆቶት (ወልቛይት) ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን፡ ንሕና ተጋሩ ኣይኮናን ክብሉ እንከለዉ ኣብ 1971 ዝሰማዕክዎ ሕቶ ተዛኻኽረኒ! እታ ሕቶ ሓደ ወልቐታይ ንሓደ ወልቐታይ ሰብ ከምዚሞተ የዉክኣሉ እሞ፡ እቲ ዝተሓበረ ወልቐታይት ተመሊሱ “መዋቲ ሰብ ድዩ ወይ ትግራዋይ ቢሉ ክሓቶ” እዝጊ ብእዝነይ ኣስማዓኒ። እታ ሕቶ ስለዝሓርበተትኒ፡ ኣሰፋዉ ዝብሃል ስኣላይ ኣብ ጥቃይ ስለዝነበረ፡ ኣሰፋዉ ሰሚዕካዮ ዶ ነዚ ሰብኣይ ክብል ሓተትክዎ።

ኣሰፋዉ ቀጺሉ “መርእድ ወልቆቶት እኮ ንተጋሩ፡ ከም ሰብ ብኣርኣያ ስላሴ ዝተፈጥረ ኣይቆጽርዎምን እዮም። ከምኡ ስለዝኾነ ብኣኣታሓሳስብኦም ወልቆቶት ሰብ’ዮም፡ ትግራዋይ ግን ሰብ ኣይኮነን ክብል ኣብራህራሃለይ። ተመሊሰ ንዓና ከ ከመይ ይቆጽሩና ክብል ሓተትክዎም። ማዕሪኦም እኳ ዝርእዩና ኣይመስለኒን፡ ኮይኑ ግን ከም ተጋሩ፡ ኣዝዮም ኣትሒቶም ኣይሪኡናን እዮም ክብል መለሰለይ።

ኣብ 1975 ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ምስተጀመረ፡ ናይ ብሓቂ ይብለኩም ኣለኹ ብሙሉእ ቀልበይን ልበይን’የ ተቀቢለዮ።እቲ ምንታይስ ኣብ ገዛእ ሃገሮም ከም ሰብ ዘይሕሰብሉ ህሞት ስለዝሰማዕኩ ነይሩ። ኮይኑ ግን ነቲ ኣብ 1975 ዝተቀበልክዎ ቃልሲ ዉጽዓት ተጋሩ ኣብ መጀመርታ 1978 ኣብ ጥርጥር ከእትወኒ ጀሚሩ። መንግስቲ ሱዳን ኣብቲ እዋን’ቲ ፈነወ ሬድዮ ንሰዉራ ኤርትራ ኣፍቂዶሙልና ስለዝነበሩ፡ ብዓል ኣቶ ዓንደብርሃን ወልደገርግሽ ቃለ መሕትት ንመራሕቶ ወያኔ ዝነበሩ፡ ንኣቶ ስብሓት ነጋን ኣቶ ግደይ ዘራጽዮን ከካይድሎም እንከለዉ ኣብ ሜዳ ብሬድዮ ተኻታቲለዮ ነይረ።

ካብቲ ሽዑ ዝበልዎ ጸቐጥቶምን ንዓቕቶሙን ካልኦት እንከለዉ፡ ህዝቢ ኤርትራ ከምዝንዑቆም ንንዕቐቱ ክገልጽ እንኮሎ ድማ ንዕባራ ደርሆ እንተርእዩ “”ደርሆ-ዓጋመ” ብምባል ከምዚሰምያ ክዛረቡ ምስ ሰማዕኩ፡ እምባእ እዞም ሰባት፡ ኣብ ስነ-ኣእሙራዊ ቅኒቶም ጸገም ኣለዎም ክብል ምስተዛረብኩ። ሽዑ መራሕያይ ዝነበረ ማሓሪ ኪዳን (ራሻይዳ) ዝብሃል ተጋዳላይ ብትሪ ከምተቃወመኒ ይዝከረኒ። ዘቕረቦ ነጥቢ ግን ኣይነበሮን ብወገነይ ግን ወልቆቶት እንታይ ከምዝብልዎም ኣዉኬሉ ነይረ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

15-10-2020

‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ኣብ ኤዉሮጳ”

ሓንቲ ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ኣብ ሓንቲ ሃገር ናይ ኤዉርጳ ትነብር ኣላ። እዛ ስድራቤት’ዚኣ ከም ሰባ: ብሓያል ድፌት ናይ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ካብ ኤርትራ ተቀሲባ ንስደት ዘምርሔት ኮይና፡ ጉዕዞ ስደታ ድማ ብከቢድ ሓርጎጽጎጻትን ጸበባብ ብሱዳን: ሊብያን ማእከላይ ባሕሪ ኣቢላ ን ኤዉሮጳ ኣትያ ዑቕባ ዝሓተተትን፡ ሕቶ ዑቕቡኣ ተቀባልነት ረኺቡ፡ ንክትነብር መንበሪ ፍቃድ ዝተዋህባ ስድራቤት እያ።

ከምቲ ኩሉና ስደተኛታት እንፈልጦን ዝሓለፍናዮን፡ መንበሪ ፍቓድ ምስ ረኸብካ፡ ካብቲ መዓስከር ስደተኛ ወጺኻ መንበሪ ገዛ ረኺብካ ትጣየስ እሞ፡ ድሕሪኡ ኣብቲ ሕብረተሰብ ክትዉሃሃድን ርእስኻ ኪኢልካ መታን ክትነብር  ከም ቛንቛ፡ ታሪኽ፡ ማሕበራዊ ኣናባብራ እቲ ሕብረተሰብ፡ ዝተፈላለየ ኣካዳሚካዊን ተግባረ-ኢዳዊ ኣስተምህሮታት ንክዉሃበካ ባይታ ይኽፈተልካን ግቡኡካን መሰልካን ንክትፈልጥ ክኣ ሲቪክ ኣስተምህሮታት ዝዉሃበካ እኹልን ዉሱንን ጊዚያት ኣሎ።

ኣብዚ ናይ ጽልግልግን ወገግታ-ብርሃን ጊዚያት’ዚ፡ ካብቲ ዜጋታት እታ ሃገር በረድ፡ ቁሪ፡ ንፋስ፡…ወ.ዘ.ተ እንዳተወቕዑ ሰሪሖም ዝኸፈልዎ ቀረጽ፡ ተቆርሚሙ ዝዉሃበካ ዝተሓተ ሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ማሕበራዊ ሓልዮት (social assistance benefit) እንዳተዋህበካ ይጸንሕ እሞ፡ ድሕሪኡ ከም ነፍስ-ወከፍ ነባሪ እታ ዘለኻያ ሃገር ስራሕ ደሊኻ ስድራቤትካን ነፍስኻን ክትሕግዝ፡ ሓደ ካብቲ ንቡር ሓላፍነታትካ(commitment) ኮይኑ፡ እዚ ማለት ከተካይዶ ዝግብኣ ጉቡኣት ብመንጸሩ ድማ መሰላት ኣለዉኻ።

ኩሉ ሰብ ሓደ ዓይነት ብልሒ፡ ኩነታት፡ ተበግሶ፡ብቕዓት…ወ.ዘ.ተ ስለዘይብሉ ግን፡ ገለ ሰብ ቀልጢፉ ምስቲ ሕብረተሰብ ተዋሃሂዱን (integrated) ርእሱ-ኺኢሉን ዝነብር ክኸዉን እንከሎ፡ ገለ ሰብ ግን ነቲ ዝገጠም ብድሆታት ክስዕሮ ስለዘይክእልን ስለዘይዕወትን፡ ርእሱ-ክኽእል ስለዘይክእልን ምንጭታት ስራሕን ፋይናንስን ስለዝዕጸዎ፡ እንተ ብጥበቡ እንተ ተገዲዱ ብሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ማሕበራዊ ሓልዮት ቀጻሊ ከምዝናበ ይኸዉን። ዕድል እዛ “ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ኣብ ኤዉሮጳ” እዉን ካብዚ ዳሕረዋይ ዕድል ዘጋጠማ ስድራቤት’ያ።

ኮይኑ ግን ንጽብቁ’ዛ ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ከምቲ ንቡር ሰብ ዝፈልጦ ፍልጠትን ሓሳብን ኣይኮነን ዘለዋ። እቲ ንሳ ትሓስቦ “እቲ ዝተሓተ ሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ብማሕበራዊ ሓልዮት ዝዉሃባ መሰላን ዶሞዛን ሙኻኑ’ዩ ዝመስላ”። እቲ ዝዉሃባ ዘሎ “ዶሞዝ” ድማ ብሕቡራት ሃገራት ዓለም ጉዳያት ስደተኛታት (UNHCR) ተሰሊዑ ዝዉሃባን፡ እቶም ዘንቡርዋ ዘለዉ ሃገረ-መንግስቲ ድማ ካብቲ ሑቡራት ሃገራት ዓለም ጉዳያት ስደተኛታት ዝሰድዎ ዶሞዛ ቆርሚሞም ከምዝወስዱላን ተጠቐሚትን  ዝመስሎም እዮም።

ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝገለጽክዎ ስለዝሓስቡ፡ ሰብኣይን ሰበይትን ብእብረ ናብቲ ምምሕዳር ዝነብሩሉ ከተማ ቤት-ጽሕፈት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት ብምምልላስ ዳርጋ መገዲ’ዮም ኣዉጺኦምሉ። መዓልታዊ ሕጽረተት ገንዘብ፡ ልብሲን መግብን ይጎድሎም ከምዘሎ ስለዝጠርዑ፡ እታ ንእኦም ትካታተል ዝነበረት ጽሓፊት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት፡ ብመሰረት ናይቲ ሃገር ሕግታት ዝግብኦም እንዳሃበት፡ ዘይግብኦም ድማ እዚ የሎን እንዳበለት ብክብረት ከተናባብሮም ፈተነት። ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ”ብዝሒ ዝዓብዩ ቆልዑ ስለዘለዉዋን ኣናባብርኣ ድማ ከምቲ ናይ ዓድና ጸብሒ መታን ክሓፍሰላ ዘይተደነ ሽጉርቲ ጊዒታ ጣይታ ፊኖን ዕፉንን ጠቢታ፡ እንዳተመገበት ስለትነብር፡ ዘይተደነ ዘይሕጋዊ ገንዘብ ኣብ ኣረጊት-ካልሲ ዘቀመጠት ስለዝኾነት፡ ንኣብ ከባቢኣ ዝነብር ሰብ ፈራዕ ፈራዕ እንዳበለት እትነብር ስድራቤት እያ።

የግዳስ፡ ብዘየሎ ዋህም  ዝተበከለ ሓንጎል ሰብኣይ፡ ካብ ኩቱር ስስዔን ህርፋንን ወይ ድማ ካብ እቲ ወርሓዊ ዝዉሃቦም ገንዘብ ቀልጢፎም ይዉድእዎ ጊዲ ነይሮም ኮይኖም “ዶሞዘይ ዘይተዉርድለይ” እንዳበለ ከሸግራ ጀመረ።  ንሱ ይኹን ሰበይቱ ተማሂሮም ቛንቛ ናይቲ ዝነብሩሉ ሃገር ክሰምዑ፡ ክጽሕፉን ክዛረቡን ስለዘይክእሉ፡ ብመንጎኝነት  ቶርጋማይ እዮም ምስቲ ምምሕዳሮም ዝዛራረቡ። ስለዚ እቲ ምምሕዳር ንመናባብርኦም ጥራይ ዘይኮነ፡ ጸገማቶም ንምርዳእ እዉን ንቶርጋማይ ዘይተደነ ገንዘብ የዉጽኣሎም ነበረ።

ሓንቲ ምዓልቲ  ሰብኣይ’ታ ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ተቖጢዑ ነቲ ቶርጋማይ ንክትርጉሞሉ ዘረባ ይነግሮ  ስለዝነበረ፡ እታ ጽሓፊት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት፡ ሓያል ነድርን ቁጥዔን እቲ ሰብኣይ ስለዝተዓዘበት፡ ነቲ ቶርጋማይ፡ እታይ ኮይኑ’ዩ ዝሓርቕ ዘሎ? እንታይ’ዩ ኸ ዝብል ዘሎ? ብምባል  ሓተተቶ። ቶርጋማይ ድማ “ዶሞዘይ ዘይተዉርድለይ” ይብለኪ ኣሎ በላ። እታ ጽሓፊት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት፡ እንታይ ዶሞዝ ኣለዎ ብምባል “እዚ ንህቦ ዘሎና ገንዘብ ዶሞዝ ከምዘይኮነን፡ ካብቲ ዜጋታት እታ ሃገር በረድ፡ ቁሪ፡ ንፋስ፡…ወ.ዘ.ተ እንዳተወቕዑ ሰሪሖም ዝኸፈልዎ ቀረጽ፡ ተቆርሚሙ ዝዉሃበካ ዝተሓተ ሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ማሕበራዊ ሓልዮት ሙኻኑ ግለጸሉ ክትብል ንቶርጋማይ ነገረቶ። ብተወሳኺ ኣብ ብርክት ዝበሉ ህጻናት ደቆም ምዕባይ ተጸሚዶም ስለዘለው ብምባል፡ ሸለል ኢልናዮም እንበር እዚ ዝዉሃቦም ናይ ሓገዝ ገንዘብ ክፍቀደሎም እዉን እንተኾነ፡ ከማልእዎ ዝግብኦም ግቡኣት ከምዘሎ ክፈልጥ ከምዘለዎ ንገሮ ኢኻ በለቶ።

ቶርጋማይ ከምዝተባህሉ፡ ከምዚ ትብለካ ኣሎ እንተበሎ፡ ወዲያቱ ድማ መን ፍለጢ ኢልዎ! ብሑቡራት ሃገራት ዓለም ጉዳያት ስደተኛታት ንዓይ ተባሂሉ ንመንግስታ ዝተሰደ ገንዘብ’ያ ትህበኒ ዘላ። ብኣንጻሩ ካብቲ ዝስደደለይ ገንዘብ መንግስታ ቆርሚሙ ከምዝወሱድ (ዝሰርቕ) ከምዝፈልጥ ንገራ ክብል መለሰ። ቶርጋማይ እዉን ነገራ። ብዝኾነ ክራዳድኡ ስለዘይክኣሉ ብዕግርግር ተፈላላዩ።

መሸም ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ከም ቅጽል ስማ ኩሩዕትን ኣምላኽ ዝባረኻን ዝሃባ ስለዝኾነት፡ ዓመት ዓመት ቆልዓ ኣብ ርእሲ ቆልዓ ስለትወልድ፡ ኣብቲ እዋናት’ቲ ኣጋጣሚ መደብ ናይ ጥምቀት ቆልዓ ስለዝነበሮም። ነታ ጽሓፊት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት ናይታ ከተማ፡ ኣብቲ ጥምቀቶም ምስኦም ንክትዉዕል ዓደምዎ። ዕላማ እቲ ዕድመ ስለዝፈተዉዋ ኣይኮኑን እንታይድኣ፡ መታን ንቀጻሊ ነቲ ምምሕዳር ከተማ ክምዝምዝዎ ክጥዕሞም፡ ብቀዳምነት ምስታ ጻዕዳ ሰበይቲ ክዕረቁን  ካልኣይ ድማ መሰላታን ጉቡኣታት ከምኦም ዘይትፈልጥ ሰብ ጊዲ መሲልዎም፡ ጉቦ ብምብላዕ ብዘይሓርጎጽጎጻትን መሰናኽላትን ክምዝምዝዎ ስለዝሓሰቡ ነበሩ።

ሕሉፋትን ደፋራትን ስለዝኾኑ ድማ፡ ነቲ መዓልቲ ጥምቀት ዝኸዉን ጥልፊ ክዳን ፡ ልክዕ ከምቲ ናይታ ትጥመቅ ሓራስ ሰበይቲ ጀለብያ ጥልፊ ምስ ነጸልኡ፡ ዲግዲጊት መዕጠቂኡ ዓዲጎም፡ ንኡ ተኸዲና ኣብቲ ጥምቀቶም ምስኦም ክትዉዕል ማዓድዎ።

ዝተዓደመት ጻዕዳ ጥልፋ ተኸዲና ኣብ ተዓደመትሉ ስዓትን ቦታን ተረኽበት። ኣየ እባ ከጸብቀላ!  ክሳብ ኩርናዕ-ኩርኒዕታ ዘረር ዝበለ ብገፊሕ እድያት ዝተቀነተሉ ስለዝነበረ፡ ጽባቀ ናይቲ ጥልፊ ነታ ጻዕዳ ሰበይቲ ከምዚ ዱሙቕ መብራህቲ ተኾሊዓ ከምትጥመት ገበራ።  ኩሎም ዕዱማት እዉን ተረኽበ፡ ኣብቲ ዳስ ብልዕን መስተን ተኸስከሰ፡ ከበሮ ተሃርመ፡ ሞዚቛ ብዓዉታ መቃልሕ ተዋግሔ፡ ሰብኣይ እታ ኩርዕቲ ስድራቤት ጻዕዳ ክዳን ሓበሻ ተኸዲኑ ሰበይቱ ድማ ጥልፋ ተኸዲና፡ ሰተታ ዝመስል ኩቱሻ፡ ገዚፍ ሰንሰለት ዘንጠልጠሎ ወርቂ መስቀልን ንኩሉ ኣጻብዕታ  ዘማዕረገ ዝተፈላለየ ዝብጦታትን ካትማትን በናጅራት ወድያ ከምዛ ሓዊ-ለይቶ ብልጭ ብልጭ እንዳበለት፡ ንዑዱማት ቡልዕልና ስተይልና እንዳበሉ ንመላእ ዳስ ዘወርዋ።

ብዝርኣየቶ ምእማኑ ኣሸጊርዎ ዝተደነቐት ጻዕዳ፡ ንክንዲዚ ዝብዝሑ ሰብ ዓዲሞም ዘብሉዑን ዘስቱዩን፡ መዳርግቲ ዘይብሉ ስልማት ዝተሰለመት ሰበይቲ ምስራኣየትን ንዕኦም ኪኢሎም ንዕዓ እዉን ካይተረፈ ጥልፊ ዝኸድኑ ኣዝዮም ሃብታማት እምበር ድኻታት ከምዘይኮኑ ክስማዓ ጀመረ።

በሊዓ ሰትያ፡ ኩሉ ተዓዚባ፡ ዘድልያ ስእሊታት ወሲዳ ድማ ከደት። ንሳልስቱ ነቶም ሰብኣይን ሰበይትን ናይታ ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ዓዲማ፡ ድሕሪ ሕጂ ዝዉሃበኩም ዝነበረ ሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ማሕበራዊ ሓልዮት ደዉ ክብል’ዩ፡ ምኽንያት ደዉ መበሊኡ ድማ ኣዚኹም ሃባትምን ቀዋሚ ንብረት ወርቂ ዘለኩም ብሙኻንኩም’ዩ በለቶም።

ትጽቢታቶሙን ክዉንነትን ከምዚ ብርጭቆ ኣብ እምኒ ወዲቁ ዝሳባበር ፍርትት ምስ በለ፡ እቲ ሓሶትን ምድንጋራትን ክቅጽል ስለዝነበሮ፡ እቲ ወርቂ ንሹዑ ክትራየሉ ካብ ሰብ ዝተለቅሕዎ ሙኻኖም ከመኽንዩ ጀመሩ። ጋልያቱ ድማ ኣለቃሒትን ነቲ ወርቂ ዝዓደገትሉ ክፍሊት ሒዛ፡ ኣብዚ ቤትጽሕፈት መጽያ ሓላፍነት ትስከም እንተኾይና ጸገም የሎን ዉሳኔና ከነልዕሎ ንኽእል ኢና ክትብል መለሰትሎም።

ነዚ’ኣ ዝረስዔ፡ ሞት ትረስዓዮ!

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

17/10/2020

ሓተታ፡ ቃሉን መርገጺኡን ክዓጽፍ ዘይእግሞ ጃንዳ!

ሓተታ፡ ቃሉን መርገጺኡን ክዓጽፍ ዘይእግሞ ጃንዳ!

ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ቅድሚ 5 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈ ፈጻሚ ሽማግሊ ኢህወደግ (ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ) ነቲ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ ኣብ ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ዝወሶኖ፡ ብዘይቕድመ ኩነት ከተግብሮ ምኻኑ ቅድሚ ምእዋጁ፡ ኣብ ሓዳስ ኤርትራ ብዝርዝር ከምዚ ብምባል ጽሒፉ ነይሩ፡-

መበል 27 ዓመት .188

7 ሚያዝያ 2018 – ገጽ 2

ሓዳስ ኤርትራ

ርግጸት ልዕልና ሕጊ ይኣክል!

13 ማዝያ 2002 ዶባዊ ምስሕሓብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምፍታሕ ዚቘመ ዳናዪ ኮምሽን፡ ናይ መወዳእታን ቀያዲን ብይኑ ዚሃበሉ ዕለት እዩ። እቲ ብይን ካብ ዚወሃብ ዝመጽእ ዓርቢ 16 ዓመቱ ክመልእ እዩ።

ካብ ግንቦት 1998 ክሳብ ሰነ 2000 ዓ.ም፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢን ሃገርን ኤርትራ ዝተኻየደ ቅሉዕን ዘይምኽኑይን ወራር፡ ብሓያል መኸተን ጅግንነትን ህዝቢ ኤርትራ ምስ ተረዂመሸ፣ ኣብ ወርሓት ስነን ታሕሳስን ናይ 2000 ዓ.ም.፡ ነቲ ብዶብ ዝተመኽነየ ኲናት ንምዕራፍ፡ ኣብ ኣልጀርስ ክልተ ስምምዓት ሰላም (ኣፈናዊን ኣጠቓላልን) ከምእተኸተሙ ይዝከር። ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኮፊ ኣናን፡ ዋና ጸሓፊ ው.ሓ.ኣ. ሳልም ኣሕመድ ሳልም፡ ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ማድሊን ኦልብራይት፡ ፕረዚደንት ኣልጀርያ ዓብደልዓዚዝ ቡተፈሊቃ፡ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ሚስተር ሪኖ ሰሪ ድማ፡ ኣውሓስቲ ትግባረ ናይቲ ስምምዕ ብምዃን ክታሞም ኣንቢሮምሉ።

ስምምዕ ኣልጀርስ፡ ሓሙሽተ ኣባላት ዝሓቘፈ ዘይሻራዊ ዳናዪ ኮምሽን ክምስረት ዝእዝዝ ኮይኑ፣ እቲ ዝቐውም ኮምሽን፡ ንዶባት ክልቲአን ሃገራት ዝምልከት መግዛእታዊ ውዕላት (Pertinent Colonial Treaties) 1900፤ 1902፤ 1908፤ ከምኡ’ውን ምስ ጉዳይ ዶባት ተዛማድነት ዘለዎ ኣህጉራዊ ሕጊ (Applicable International Law) ምርኩስ ብምግባር ብይኑ ድሕሪ ምሃብ፤ ዶባት ሓንጺጹ ኣብ ባይታ ከመልክት ስልጣን ዘሰክሞ እዩ።

በዚ ውዕል’ዚ ዝቘመ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብቲ ዝቐጸለ ልዕሊ ሓደ ዓመት፣-

– ክልቲኦም ወገናት ሕጋዊ ጭብጢታቶም ከቕርቡ ዕድል ብምሃብ፤

– ብክልቲኦም ወገናት ዝቐረቡ ብዙሓት ሰነዳትን ዝተፈላለዩ መርትዖታት ብምምርማር፤

– ስምምዕ ኣልጀርስ ብዘሰከሞ ሓላፍነት መሰረት፣ ዝምልከቶም መግዛእታዊ ውዕላትን ተዛማዲ ኣህጉራዊ ሕጊታትን ምርኩስ ብምግባር፣ ብ13 ማዝያ 2002 ውሳነኡ ሂቡ።

ብመሰረት ስምምዕ ኣልጀርስን ዳናዪ ኮምሽን ዜውጽኦ ዝርዝራት ኣፈጽጻማን፡ እቲ ብይን ክሳብ ሕዳር 2003 ኣብ ዚነበረ ግዜ ኣብ ባይታ ተተግቢሩ፡ ክድምደም ዚነበሮ እዩ። እንተኾነ ወያነ፡ ብኣይዞነት ኣሳሰይቱ፡ ልዕልና ሕጊ ስለእተሓሰመ፡ ኣህጉራዊ ሕጊን መትከላትን ተረጊጹ፡ እቲ ብይን ክሳብ ሎሚ ካብ ፈጽሚ ተዓጊቱ ኣሎ። በቲ ዝተፈጥረ ዕንቅፋት ዕማሙ ብምልኣት ኪፍጽም ዘይከኣለ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ መወዳእታ፡ ነቲ ዶባት ብማንዛ ሕንጻጻት (virtual demarcation) ኣብ ካርታ ኣመልኪቱ፡ ኣብ ሕዳር 2007 ስርሑ ብወግዒ ከምዚዛዘመ ኣፍሊጡ። ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ ክልቲአን ሃገራት ዚነበረ ኣብያተ-ጽሕፈቱ ኣብ ዚዓጸወሉ እዋን፡ ናብ ሕቡራት ሃገራት ዚጸሓፎ ደብዳበ ከምዚ ይብል፦

“ኢትዮጵያ፡ እቲ ቀያዲን ናይ መወዳእታን ኪኸውን ዝተሰማማዓትሉ ብይን፡ ኣብ ባይታ ኪትግበር ድልየትን ቅሩብነትን ኣየርኣየትን። እቲ መስርሕ ኪቕጽል ተስፋ ስለዝተሳእኖ ከኣ፡ ኮምሽን ኣብያተ-ጽሕፈቱ ኪዓጹ ተገዲዱ ኣሎ። ኣብ መደምደምታ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ እቲ ብ13 ማዝያ 2002 ብዝተዋህበ ውሳነ ዝተሓንጸጸ፡ ኣብ ሕዳር 2007 ድማ ብቨርቺዋል ምምልካት ተነጺሩ ዘሎ ዶብ፡ ንክልቲኦም ወገናት ቀያዲ ምዃኑ የፍልጥ። ነዚ ዶብ’ዚ ዝጻረር ወይ ዝጥሕስ ዝኾነ ተግባር ከኣ ዘይሕጋዊ እዩ።”

እዚ ዕንቅፋት’ዚ፡ ኣብ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኮነ ኣብ ሰላምን ጸጥታን ዞባና ብዜስዓቦ ናይ ግዜን ዕድላትን ክሳራ፡ ቀንዲ ተሓታቲ፡ እቲ ኣህጉራዊ ሕጊ ጥሒሱ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ጎቢጡ ዚርከብ፡ ወራሪ ስርዓት ወያነ እኳ እንተኾነ፡ ክብረት ስምምዓትን ውሳነ ኮምሽንን ኬተግብር ሓላፍነት ዝተሰከመ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኮነ፡ ኣውሓስቲ ናይቲ ስምምዕ እውን ግዴታኦም ብዘይምልዓሎም ተወቀስቲ እዮም። ልዕሊ ዚኾነ ወገን ከኣ፡ ትግባረ ናይቲ ብይን ሓኒቑ ኪሕዞ ዚወሰነ ኣብቲ እዋን’ቲ ዝነበረምምሕዳር ኣመሪካ ተጠያቒ እዩ። ነዚ ሓቂ’ዚ ካብ ጽሑፍ ኣምባሳደር ኣመሪካ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ዚነበረ ጆን ቦልተን ምርግጋጹ ይከኣል።

ጆን ቦልቶን፡ ኣብታ ኢድካ ምሃብ ምርጫ ኣይኮነን “Surrender is not an option” እትብል መጽሓፉ፡ ስምምዕ ኣልጀርስ ንምፍራስ፡ ብክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ዝተዋህቦ መምርሒ ከምዚ ኪብል ኣስፊርዎ ኣሎ፦

“ኣነ ብዘይተረድኣኒ ምኽንያት፡ ናይ ሽዑ ተሓጋጋዚት ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ጃንዳየ ፍሬዘር፡ እቲ ‘ጌጋ’ዩ ነይሩ’ ኢላ ዝደምደመቶ ውሳነ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን 2002፡ ዳግማይ ክርአን ዚበዝሕ ክፋል ናይቲ ዜሰሓሕብ ግዝኣት ንኢትዮጵያ ዚወሃበሉ ኩነት ኪፍጠርን፡ ኣብ ለካቲት (2005) ሓሳብ ኣቕሪባተለይ ነይራ። እቲ ጉዳይ ንባይቶ ጸጥታ ብኸመይ ከምዝገልጸሉ ስለዝሓርበተኒ ግን ኣየቕረብክዎን።”

ብዊኪሊክስ ዚለሓዀ ሓበሬታ እውን፡ ኣብ ሕዳር 2009፡ ወከልቲ ኣመሪካ፡ እንግሊዝ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ጣልያንን ሽወደንን ኣብ ዝተራኸብሉ ኣጋጣሚ፡ ወኪል ኣመሪካ፡ “ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ኢትዮጵያ መተካእታ ዘይብላ መሓዛ ኣመሪካ” ምዃና ብምግላጽ፡ “ኣመሪካ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከምዘለዎ ደስኪሉ ኪጸንሕ” ከምእትደልዮ ምዝራቡ ይጠቅስ።

ባይቶ ጸጥታ እውን እንተኾነ፡ ኣብ ክንዲ ካብ ድርብ መለክዒታት ርሒቑ፡ ዝተፈጸመ ግህሰት ልኡላውነትን ጎበጣን ብትሪ ብምቅዋም፡ ብመሰረት ምዕራፍ 7 ቻርተር ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ልዕሊ ሕጊ ዝጠሓሰ ወገን ስጉምቲ ዝወስድ፡ ኮር ተገልበጥ ኣብ ልዕሊ’ታ “ግዝኣተ-ሕጊን ኣህጉራዊ መትከላትን ይከበር” ኢላ ዚሞጎተት፡ መሬታ ዝተወረ ኤርትራ ዘይምኹኑይ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ዓንቀጽ 51 ቻርተር ሕ.ሃ. ሰፊሩ ንዝርከብ፡ ናይ ርእሰ ምክልኻል መስላ ዝግህስ እገዳ ኣብ ምውሳን መጋበርያ ኮይኑ እዩ።

ናይዚ ዚሓለፈ 16 ዓመታት ዛንታ እምበኣር፡ ንስለ ጂኦ-ፖለቲካዊ ረብሓታት፡ ርግጸት ግዝኣተ ሕጊ ብምስሳይ፡ ኣህጉራዊ ሕጊን መትከላትን ንፍዂሰት ዝተቓልዕሉ፡ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዞባናን ከኣ፡ ግዜን ብዙሕ ዕድላትን ዝኸሰርሉ ዘሕዝን ዛንታ እዩ። ዝተፈጸመ ዓመጽ ንምኽዋል ምዕልባጥ፡ ብዕድል ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን እናተጻወትካ ህድማ ንቕድሚት ግን ክሳብ መዓስ?

ብኣጋጣሚ መበል 16 ዓመት ውሳነ ኮምሽን ዶብ እምበኣር፡ እቲ ኣብ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ተፈጺሙ ዘሎ ግህሰትን ዚወርድ ዘሎ ዕንወትን ብዘይውዓል ሕደር ኬብቅዕ፡ ከምቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ስምምዕ ኣልጀርስ ኣብ ዝተኸተመሉ እዋን “ናይ ኲናትን ጽልኢን ምዕራፍ ብናይ ምትሕግጋዝን ብሓባር ምንባርን መድረኽ ክዕጾ ኣለዎ። ጉርብትና ህዝብታት ምርቓ እምበር መርገም ኣይኮነን” ዝበሎ፡ እዚ ሰላም ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን መላእ ዞባናን ዘሪጉ ዝርከብ ሃዋህው ኣኽቲሙ ናይ ልምዓትን ምትሕብባርን ሓድሽ መድረኽ ክፍጠር፣ ርግጸት-ሕጊ ንምኽዋል ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ተስገዲዱ ዝጸንሐ ሕጋዊ መሰረት ዘይብሉ ዓማጺ እገዳ ብቕጽበት ተሰሪዙ፡ ክብረት ልዕልና ሕጊ ኪሕሎ፡ ማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻ፡ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ከኣ ብፍላይ ግዴታኦም ኪፍጽሙ ኤርትራ ደጊማ ትጽውዕ። ዝብል’ዩ።

ኣብ 5 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈ ፈጻሚ ሽማግሊ ኢህወደግ (ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ) ነቲ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ  ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ዝወሶኖ፡ ብዘይቕድመ ኩነት ከተግብሮ ምኻኑ ድሕሪ ምእዋጁ ግን መራሒ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ  (ኣቶ ኢስያስ ኣፍወርቂ) ፡ ሓያል ስምብራትን ማህሰይቲን ኣብ ስነ-ኣኣሙሮ ህዝብና ሓዲጉ፡ ነቲ ኣብ  ዝሓለፈ 30 ዓመታት፡ ሕሉፍ ኣሰቓቂን ኣሉታዊን፡ ቶምክሮ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያዉያ ኣዛኻኺሩ፡ ንነድሩ ዘላዓለ ዘረባታቱ ከመ-ቅጽበት ከምዚ ዝስዕብ ክብል ጀመረ፡-

1.ንሕና ኣይከሰርናን!

2.ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ክልተ ህዝቢ’ዩ ኢሉ ዝኣምን፡ ነቲ ሓቐኛ ታሪኽ ዘይፈልጥ ሰብ’ዩ!

3.ምሕንጻጽ ዶብ ኣብ መንጎ እቶም ቡዙሓት ዘለዉ ሽግራት፡ እቲ ዝደቐቐ ሕቶ’ዩ፡ ልዕሊኡ ካልእ ዓበይቲ ጉዳያት፡ ከም ምርግጋእ ኢትዮጵያ ናይ ዞናና ቁጠባዊ ዉህደት ስለዘሎ፡ ኣብቲ ዝዓበየ ጉዳያት ኣቶኪርና ክንሰርሕ ኢና!

4.ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝነበረ ሽግር ናይ ዶብ ግርጭት ኣይነበረን ኣይኮነን፡ ዶብና ድማ ልዕሊ ካልኦት ናይ ኣፍሪቃ ሃገራት ብዝተነጸረ ዝተሓንጸጸ’ዩ!

5.ድሕሪ ሕጂ ዶክተር ኣቢ ንስኻ ኢኻ ትመርሓና፡ ንቐልዓለም ኣይኮነን! ሙሉእ ስልጣን ሂበካ ኣለኹ!

6.ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ታሪኻዊ ኪዳኖም ኣሓዲሶም!?

7.ነዚ ኣብ መንጎ “ክልቴና” ዝግበር ዘሎ ዝምድናታት ንምዕንቃፍ ዝፍትን ወይልኡ! …ወ.ዘ.ተ ብምባል ነቲ 16 ዓመታት ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ  ኣብ 7 ሚያዝያ 2018 ዝወሰድዎ መርገጺ ከመ-ቅጽበት ዝቀየሩ።

ከምዚ ዓይነት ቃሉን መርገጺኡን ክዓጽፍ ዘይእግሞ ጃንዳ፡ ጽባሕ-ንግሆ እዉን ካልእ ክገብር ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። እቲ ካልእ ካይመጸ እንኮሎ ነዚ ጃንዳ’ዚ ደዉ ከነብሎ፡ ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ሞራላዊን ሃገራዊን ሓላፍነት’ዩ።

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

08/03/2020

 

ሓተታ፡ ድሕሪ ሕርሲ ሕማም ቅልዉላዉ የሎን!

ሓተታ፡ ሕሪ ሕርሲ ሕማም ቅልዉላዉ የሎን!

እቲ ብ”ዶብ” ተሳቢቡ፡ ኣዝዩ ከቢድ ዓቕሚ ሰብኣዊን ንዋታውን ዕንወት ዘስዓበ ኪናት፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ካብ ወርሒ ግንቦት 1998 ዓ.ም.ፈ ክሳብ ወርሒ ሰነ 2000 ዓ.ም.ፈ እዩ ተኻይዱ።፡ ኣብ ሞንጎ ክልትኤን ሃገራት ወትሃደራዊ ተጻብኦታትን ረጽምን  ደዉ ኢሉ፡ ዕርቂን ምርድዳእን ንክፍጠር፡ ኣብ ዕለት 12 ታሕሳስ 2000 ዓ.ም.ፈ፡ ኣብ ሞንጎ መራሒ ኢትዮጵያ መለስ ዜናዊን መራሒ ኤርትራ ኢሳያስ ኣፈወርቅን ዝተፈረመ በዓል 6 ዓንቐጻት ሰነድ-ስምምዕ፡  ኣርባዕተ መሰረታውያን ዕላማታትዝሓቖፈ፡  ኣብ ኣልጀርያ ከተማ ኣልጀርስ’ዩ ከም ተፈሪመ፡ ኩሉ ሰብ ዝዝክሮ ታሪኽ’ዩ።

እተን 4 ቀንዲ ዕላማታት፡-

ቀዳማይ፡ ኣብ ሞንጎ ክልትኤን ሃገራት ዝነበረ መንፈስ ተጻብኦታት ሙቑራጽን፡  ከምኡ እዉን ካብ ምፍርራሕን ሓይሊ ዝተሓወሶ  ስጉምትታት ካብ ምዉሳድ  ክርሕቃ።

ካልኣይ፡ ቅድሚኡ ኣብ ባሕቲ ሰነ, 2000 ዓ.ም.ፈ ዝተበጽሐ ስምምዕ፡  ሓንቲ ነታ ካልአይቲ ከም ጸላኢት ናይ ዘይምርኣይን ናይ ተጻብኦታት ምቁራጽ  ስምምዕ ክኽበራን ክፍጽማን ውሕስና ምሃብ’ዩ።

ሳልሰይቲ፡ ብክልቲኡ ሃገራት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ዝነበሩ፡ ናይ ኪናት ሙሩኻትን ካልኦት ውልቀ-ሰባትን ነናብ ሃገራቶም ክምለሱ ምግባር’ዩ።

ራብዓይቲ፡ ክልትኤን ሃገራት ኣብ ዉሽጢ ግዝኣተን ዝርከቡ ዜጋታት (እታ ሓንቲ ናይታ ካልእ ሃገር) ሰብኣዊ መሰላቶም ክሕሎ ምግባር’ዩ።

ምስ’ዚ ተኣሳሲሩ፡ ነጻ ናይ ዶብን ካሕሳን ኮሚሽናት ንኽቆማ መንቐሊ ኮይኑ’ዩ። በቲ ስምምዕ መሰረት ኮምሽናት ቆይመንን ስራሓተን ኣካይደን፡ ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ኮሚሽን ዶብ  ዉሳኔ ኣሕሊፉ ንባድመ ድማ ኣካል ኤርትራ ሙኻና ዘካተተ ዉሳኔ ኣሕሊፋ። ብመሰረት ስምምዕ ክልቴን ሃገራት፡ ናብ ናይ ዓለምለኻዊ ሽምግልናዊ-ፍርዲን ንኽኸዳን፡ እቲ ዝዉሃብ ብይን ኮምሽን ዶብ ድማ፡ ናይ መወዳእታን ቀያድን ሙኻኑ  ተሳማሚዔን ከንሰን፡ ኢትዮጵያ ግን ነቲ ውሳነ ብምንጻግ ወተሃደራታ ካብቲ ንኤርትራ ዝበጽሓ ቦታ ክተውጽእ ኣይደለየትን።

ብኡ መሰረት ድማ ፡ኣብ 6 ታሕሳስ 2004 ዓ.ም.ፈ ኢትዮጵያ ብዓል ሓሙሽተ ነጥብታት እማሜ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ዝብል ብምዉጻእን ነቲ እማሜ ንባይቶ ጸጥታ ብጹሑፍ ብምቕራብ፡ ነቲ ኣይኪናት ኣይሰላም ስትራተጂ (containment policy) ኣብ ባይታ ከምዝሰርሕ ገበሩ። ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብቲ መዓልቲ ዉሳኔ ጀሚሩ፡ ን16 ዓመታት መመላእታ “ስምምዕና ዉሳኔ ናይ ዶብ ኮምሽን ናይ መወዳእታን ቀያዲን ስለዝኾነ፡ ብኡ መሰረት እንተድኣ ኢትዮጵያ ነቲ ዉሳኔ ብዘይ ቅድመ ኩነት ከተተግብሮ ወሲና: ንሕና ድማ ንኣጋ-ምሸቱ ኣብ ዘተ ክንኣቱ ድሉዋት’ና ክብሉ ጸኒሖም ” እዮም።

ጆኦ-ፖሎቲካዊን ዉሽጣዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ስለዝተቃያየረ፡ ኣብ 5 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈ ፈጻሚ ሽማግሊ ኢህወደግ (ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ) ነቲ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ ኣብ ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ዝወሶኖ፡ ብዘይቕድመ ኩነት ከተግብሮ ምኻኑ ምስ ኣወጀ። ብቅጽበት ኤርትራ ንዉሳኔን ጻዊዒትን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢ ኣሕመድ ድሕሪ ምቅባላ፡ ከም መቀጸልትኡ ናይ ክልቲኡ ሃገራት መራሕቲ ርክብ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዕለት 8-9 ሓምለ 2018  ዓ.ም.ፈ ተኻይዱ። ብኡ መሰረት ድማ ቀጺሉ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ኢማራትን ሱዑድያን ቀጻሊ ስምምዓት ተፈሪሙን ዲፕሎማሳዊ ዝምድናታት ክጅምራን ዶባት ክልቲኡ ሃገራት ንኽኽፈት ብምዉሳን፡ ንዝተወሰነ ጊዚየ እቲ ዶባት ተኸፊቱ ብተበግሶን ዉሳኔን  ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ድማ መሊሹ ከም ዝዕጾ ኮይኑ።

ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን  ኵለንትናዊ ምትሕግጋዝን፡ ኣብ  መንጎ ፈደራላዊት ደሞክራሲያዊት  ኢትዮጵያን ሃገረ-ኤርትራን ብ9 ሓምለ 2018 ዓ.ም.ፈ ኣብ ኣስመራ ንዝፈረሙዎ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን  ምሕዝነትን ዳግም  ኣብ ዕለት 16 መስከረም 2018 ዓ.ም.ፈ ኣብ ጅዳ – ስዑዲ ዓረብ ብምርኻብ ፣ ንመትከላትን ዕላማታትን ቻርተር ሕቡራት ሃገራት ዘለዎም ተኣማንነት  ዳግም ብምርግጋጽ፣  ክልተኦም ወገናት በዚ ዝስዕብ ቀንዲ ነጥብታትተሰማሚዖም እዮም:-

ዓንቀጽ ሓደ;-

ኣብ መንጎ ክልተአን ሃገራት ዝጸንሐ ኵነተ-ኲናት ኣኽቲሙ ኣሎ፡ ሓድሽ  መዋእል ሰላምን ምሕዝነትን ኵለንትናዊ ምትሕብባርን ተራሕዩ ኣሎ።

ዓንቀጽ ክልተ:-

ክልተአን ሃገራት ኣብ ፖለቲካዊ፡ ጸጥታዊ፡ ምክልኻላዊ፡ ቍጠባዊ፡ ንግዳዊ፡ ወፍራዊ፡ ባህላዊን ማሕበራዊን ዓውድታት ኣብ ተመላላእነትን ውህደትን  ዝተመርኰሰ ኵለንትናዊ ምትሕብባር ከማዕብላ እየን።

ዓንቀጽ ሰለስተ:-

ክልተአን ሃገራት ሓባራዊ ፕሮጀክትታት ወፍሪ፡ እንተላይ ሓባራዊ ፍሉይ  ቍጠባዊ ዞናታት ከማዕብላ እየን።

ዓንቀጽ ኣርባዕተ:-

ክልተአን ሃገራት ንውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከተግብራኦ  እየን።

ዓንቀጽ ሓሙሽተ:-

ክልተአን  ሃገራት  ዞባዊን  ኣህጉራዊን  ሰላምን  ጸጥታን  ምትሕብባርን  ንምውሓስ ክጽዕታ እየን።

ዓንቀጽ ሽዱሽተ:-

ክልተአን ሃገራት ብመሰረት ኣህጉራዊ ሕጋጋትን ስምምዓትን፣ ግብረ-ሽበራ  ከምኡ’ውን ንግዲ ደቂ-ሰብን ኣጽዋርን ዕጸ-ፋርስን ክምክታ እየን።

ዓንቀጽ ሸውዓተ:-

ክልተአን ሃገራት ንትግባረ እዚ ስምምዕ ዝኣልን ዝከታተልን ላዕለዋይ  ሓባራዊ ኮሚተ፡ ከከም ኣድላዪነቱ ድማ ንኡሳን ኮሚተታት ከቝማ እየን።

ካብዘን 7 ነጥብታት መጀመርታ ክትግበር ዘለዋን ዝግብኣን “ዓንቀጽ ኣርባዕተ:-ክልተአን ሃገራት ንውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከተግብራኦ  እየን” ትብል እያ። እቲ ምንታይስ ኣብ መንጎ ክልተ ሃገራት ጥዕና ዘለዎ ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ክምስረት ዝድለ እንተኾይኑ፡- “ክልቲኡ ዝዛመድ ሃገራት ፖሎቲካዊን ምጣኔ-ሃብታዊ ስርርዕዓቱ ብዘየገድስ፡ ኣብ ናጽነትን ልዕላዉነት፡ ናይ መረት ሓድነትን ናይ ሃገር ክብሪ ምሕላዉ፡ሓድሕድ ዘይምዉራርን፡ ኣብ ዉሽጣዊ ጉዳያት ጣልቃ ዘይምእታዉ፡ ብማዕርነትን ሓባራዊ ጥቕሚ ምስራሕ ዝተመስረተ ዝምድናታት ክኸዉን ስለዘለዎ’ዩ።

ኣቶ ኢሰያስ ድሕሪ ስምምዕ ምስ ዶክተር ኣቢ፡ ኣብ ተለፊዥን ኤርትራ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ “ብቀደሙ መንቐሊ እቲ ግርጭት ናይ ዶብ ከምዝይነበረን፡ እቲ ናይ ዶብ ምሕንጻጽ ሕቶ፡  ካብቶም ቡዙሓት ክፍትሑ ዝግብኦም ሽግራት እቲ ዝንኣሰ’ዩ ብምባል” ዶብ ኤርትራ ኢትዮጵያን ቀዳምነታት ተዋሂብዎ ክሕንጸጽ ከምዘይኮነ ኣዉኪኢልና’ዩ።

እዚ ወስታታት’ዚ ዘልዕሎ ኣገዳሲ ሕቶታት ኣሎ። ናይ ዶብ ሕቶ፡ ኣዝዩ ዝንኣሰ ሽግር እንተነይሩን ኮይኑን፡-

  1. ስለምንታይ ልዕሊ 20 ሽሕ ኤርትራዉያን፡ ኣብ ኪናት ኢትዮ-ኤርትራ መተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ንክኸፍሉ ተገይሩ? መን’ዩ ናይ’ዚ ሰብኣዊ፡ ንዋታዉን ፋይናንሳዊን ዕንወት ትሓታቲ? ብሱሩ ኸ ጠንቂ ኪናት ዶብ ኣይኮነን ካብተባህለ፡ እቲ  መላዓሊ ጠንቂ ናይ’ቲ ኪናት እንታይ’ዩ ዝነበረ?
  2. መን’ዩ ተሓታቲ ብዛዕባ፡ እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ንመዋእሎም ተሰዲዶም ዝነብሩ ዝነበሩ ኤርትራዉያን፡ ንብሮቶሙን ስድራቤታቶምን ተባታቲኖም፡ ብሰንኪ እቲ ዝተኻየደ ኪናት ዝተሰጉ?
  3. መን’ዩ ተሓታቲ፡ ናይቲ ኣብቲ ከባቢ ዶባት ዝዓዱ፡ ኣስታት ሓደ ሚልዮን ህዝቢ ኤርትራ፡ ብሰንኪ እቲ ዝተኻየደ ኪናት ሂወቱን ጥሪቱን ዝተዛናበለ?

ንሱ ጥራይ ኣይኮነን “ ኣቶ ኢሰያስ ይኹን ካድረታቱ፡ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓንን ማሕበራዊ መራኸቢታት፡ ናይ ቀዳምነት ቀዳምነትና ንኢትዮጵያ ንምርግጋእን ንወያኔ ንምጥፋእን’ዩ ክብሉ ተሰሚዖም። ቀጺሎም ድማ ሽግር ዶብ የብልናን ! ዶብና ሕንጹጽ’ዩ ከምዝበሉ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ተሰኒዱ ኣሎ”

  1. ዶብና ሕንጹጹ እንተኾይኑ ስለምንታይ ን16 ዓመታት መመላእታ ዉሳኔ ኮሚሽን ዶብ ብዘይ ገለ ቅድሜ-ኩነት ኣብ ባይታ ክትግበር ኣለዎ ብምባል  ክሓቱን ንዘተ ክነጽጉ ጸኒሖም?
  2. ስለምንታይ ኣብ ኣይሰላም-ኪናት (ቴክኒካሊ ኣብ ኪናት ስለእንርከብ) ኢና፡ ቅዋም ከነተግብር ዘይክኣልናን ሃገራዊ ኣገልግሎት እዉን እንተኾነ፡ ናብ ጉቡእ ጊዚኡ ክንመልሶ ዘይክኣልና ዝብሉ ዝነበሩ?
  3. ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተኸቲሙ ከንሱ፡ ስለምንታይ ቀጻሊ ንመንእሰይ ኤርትራ ብግፋ እስትንፋስ ዘይህብዎ ዘለዉ? ስለምንታይ ቅዋም ዘየተግብሩ? ስለምንታይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንኑቡር ናይ ኣገልግሎት ጊዚየ ዘይመልስዎ?

ሕሉፍ ተሓሊፉ ዶክተር ኣቢ ኣብ ዞባዊን ዓለምለኻዊ መጋባእያታትን ዲፕሎማሳዊ ንጥፈታትን ሕጋዊ ወኪል ልዑላዊት ሃገር ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን፡ ሙኻኑ ብኣቶ ኢሰያስ ኣብ ቅድሚ ሓፋሽ ኢትዮጵያ ተነግሮን፡ ብተግባር ንሃገረ ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን ወኪሉ ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ዓለምለኻዊን ዞባዊን ርኽክባት ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታ ኣካዩድ’ዩ።

ስለዚ ብኩሉ መዳዩ ኤርትራ ጥብቆ (appendix) ናይ ዓባይ ኢትዮጵያ ክትኸዉን፡ ንዝሓለፈ 20 ዓመታት ተሰሪሕሉ ሕጅ እዉን ይስራሓሉ ኣሎ። ኣይፋሉን ዝብል ዜጋ እንተሃሉዩ ክብድሃና፡ ነጥበ ክትዓቱ ከቕርብ ይኽእል’ዩ።

  1. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ንሓርበኛነትናን ሃገራዉነትናን ወቂዑ፡ መንነትና ከም እንጸልእ ዝገብረና ፡ ፈታዊናን ብዓል ጽቡቕና ኮይኑ ይስምዓና ዶ ይኸዉን?
  2. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ኮነ ኢሉ ንሉዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ኣብ ሓደጋ መገዲ ዘሳጥሕ ፡ ካብዚ ተሳጢሕናሉ ዘሎና ቃራና-መገዲ ልክዕ ከም “ሙሴ ንደቂ እስራኤል ካብ መከራ ዘዉጽኦም”፡ ብተምሳሉ ዘዉጽኣና ኮይኑ ዶ ይስምዓና ይኸዉን?
  3. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት ኮነ ኢሉ፡ ህንጻታት ሃገርን ህዝብን መታን ኣሪጉ መሽሙሹ ክዓኑ፡ ምህናጽ፡ ምጽጋንን ምምሕያሽን ህንጻታት ንከይካየድ ምስ ዝኽልክለና፡ ካብ ሓልዮት ዝተላዕለ ዶ ይመስለና ይኸዉን?
  4. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት ብዉጥንን ዝተራቐቀ ዉዲት፡ ኤርትራዊት ስድራቤት መታን ክትብተንን ዜጋ ሃገሩ ራሕሪሑ መታን ንክስደድ፡ መጻኢ ተስፋታት ዜጋታት ክምህምን ዝገብር፡ ንምዕባሌናን ንምዕባለ ሃገርና ዝሰርሕ ዘሎ ዶ ኮይኑ ይስምዓና ይኸዉን?
  5. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ኣቀዲሞም ባዕዳዉያን ገዛእትና ዝነበሩ ኣብ ልዕሊና ዘየዉረድዎ ኣደራዕን ግፍዕን፡ ኣብ ልዕሌና ከዉርድ እንኮሎ ናይ ነገር ጥዕና ዶ ይመስለና ይኸዉን?
  6. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ኣብ ክንዲ ንራብሓ ሃገሩን ህዝቡን፡ ንረብሓ ካልኦት ከቀድምን ክሰርሕን እንኮሎ፡ እንታይ ስለዝደሊ ዘሎ ይመስለና?
  7. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ነተን ዝጸንሓ ንኣሽቱ ፋብሪካታት፡ ቁጠባዊን ማሕበራዊን ትሕተ ቅርጽታትን ትካላትን ኮነ ኢሉ በብሓደ ከዕኑ እንኮሎ፡ ስለምንታይ ከምኡ ይገብር ኣሎ ግምታት ይህልወና ዶ ይኸዉን?…….ወ.ዘ.ተ! ጸብጺብካ ክዉዳእ ዝኽእል ኣይኮነን!

እዚ ጠባያትን ተግባራት ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ኮነ፡ እዚ ስርዓት’ዚ ግዝኣተ ሕጊ ዝጽይን፡ ንለዉጢ ዝቃወም፡ ንህላዊ ሃገርን ህዝብን ኮነ ኢሉ ኣብ ሓደጋ ዘእቲ፡ መሳሪሒ ናይ ግዳም ሓይልታት ስለዝኾነ፡ ብቀዳምነት ክንገብሮ ዝግብኣና፡ ብሕልናና ምስኡ ምፍታሕ’ዩ። ካብዚ ምልካዊ ስርዓት ብሕልናና እንተድኣ ተፋቲሕና፡ ነፍስወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ናጽነቱ ብምእዋጅ፡ ሓርነቱ ንምርግጋጽ ክነቕል ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን።

ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘሎ ዶብ እንተ ተሓንጺጹ ጥራይ’ዩ፣ ኣብ መንጎ ክልቴን ሃገራት ነባሪ ሰላም ፡ ምክብባርን ክልተኣዊ ጡዑይ ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ክረጋገጽ ዝኽእል። እዚ መታን ካይከዉን፡ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዉሽጣዊ ጸገማቱ ኣወንዚፉ ኣብ ግዳማዊ ዝምድናታቱ ጥራይ ኣቶኪሩ ክሰርሕ ወሲኑ ኣሎ። ነቲ ባዕሉ ዝጋስዮ ዘሎ ምሕንጻጽ ዶብ፡ ወያኔ ሓንጊዶም ኣለዉ ዝብል ክሲ ብምስንዛር፡ ወያኔ ካይጠፍኡ ሰላም ኣብ’ዚ ከባቢ ክራጋገጽ ኣይክእል’ዩ ብምባል ይጋሳጎሰሉ ኣሎ።

ትግራይ ኣካል ኢትዮጵያ እያ። ተጋሩ ይኹኑ ፖሎቲካዊ ዉድባቶም ድማ ኢትዮጵያዉያን ስለዝኾኑ፡ ምትንካፍ ትግራይ ወይ ተጋሩ፡ ምትንካፍ  ሉዑላዉነት ኢትዮጵያን ህዝቢ ኢትዮጵያዉያን ክኸዉን’ዩ። ሉዕላዉነት ኢትዮጵያ እንተዘይተኸቢሩ ድማ ዳግም ንኪናት ምእታዉ ስለዝኾነ፡ ድሕሪ ሕርሲ ቅሉዉላዉ የሎን፡ ድሕሪ ሰላም ድማ ኪናት ክህሉ ኣይግባእን’ዩ።

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

 

 

ሓተታ:ዜጋታት ሃገር ክበሃል እንከሎ እንታይ ማለት እዪ?

ዜጋታት ሃገር ክበሃል እንከሎ እንታይ ማለት እዪ?

 

ሃገርነትን ዜግነትን ዝብላ ፖሎቲካዊ ኣምራት፡  እንታይ ትሕዝቶ ከምዘለወን ምርኣይ ከድልየና’ዩ። ብርግጽ “ሃገራውነት” ክበሃል ሰሚዕና ንፈልጥ ኢና። ካብኡ ሓለፉ’ውን ሰባት ክዛረቡ እንከለዉ፡ ክስቶ ሃገራዊ’ዩ ክስቶ ግን ትሕተ-ሃገራዊ’ዩ እንዳተባህለ፡ ቅጽል ኣስማት ካብ ምጥማቅ ሓሊፉ፡ ከም መሳርሒ-ኣጽዋር ፖለተካዊ ቅንጸላታት፡ ብፍላይ ብገባቲ ስርዓት ካብ ንሰምዖ ነዊሕ ግዜ ኣቁጺሩ’ሎ።

 

ከምኡ’ዉን ናይ ዜጋታት “ሲቪክ” ዝብል ፖሎቲካዊ ኣምር፡ ኣብ ፖለቲካዊ ውዳበታት ኤርትራ፡ ብፍላይ ኣብ ዲያስፖራ እንቅመጥ ኤርትራውያን ዝተጋነነ ወላ ኣይኹን ደኣ እምበር፥ ዙውቱር እንዳኾነ ይመጽእ ምህላዉ’ውን ካብ ዓይንናን ኣእዛናን ዝተኸወለ  ኣምራት ኣይኮነን።

 

እዚ ኣምር’ዚ ብልክዕ ሰባት ስለዝዝንግዕዎ፡ ከም በርጌሳዊ ኣወዳድባታት፡ ንምፍታሕ ንኣሽቱ ማሕበራውያን ጉዳያት ደኣ እምበር፡ ፖለቲካዊ ፍልስፍንኡ ኪኑኡ ብምኻድ፡ ሰፊሕ ሃገራዊ ፖለተካዊ ትሕዝቶ ከም ዝውንን ይዝንጋዕ ሙዃኑ ተሞኩሮታትና የረጋግጽዎ’ዮም።  ናይ ዜግነት (ሲቪክ ) ከመይ ገይሩ እዩ ሃገራውነት ዝኸውን ዝብል ሕቶ ክላዕል ድማ ባህርያዊ እዩ። ሃገርነት ፖሎቲካዊ ስነ-ሓሳብ’ዩ። ከም ሰነ-ሓሳብ ድማ፣ ሰባት ምስ ሃገር – ከም ፖለቲካዊ ኣካል ዘለዎም ጥቡቕ ዝምድናን ምትእስሳርን ዘጣቃልል ስለዝኾነ ሃገራዉነትን ዜግነትን ሞጎታዊ ምትእስሳራት ዘለወን እየን።

 

ሃገራዊ ምትእኽኻብ ኤርትራውያን፡ ኣብ ደገ  ይኹን ኣብ ዉሽጢ መዓልታዊ እንዳዓበየን እንዳተኾልዔን ክንዲ ዝኸይድ፡ ብመንጽሩ ብኣዉራጃዉነት እንዳተታፋናነ ይኸይድ ምህላዉ፡ ኩሉ ዜጋ ዝዝንግዖ ሓቂ ኣይኮነን። ቀንዲ ምኽንያት ናይዚ ክዉንነት ድማ ፍርሒ’ዩ። ኩሎም ኤርትራዊ ወገናት ኣብዛ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝመርሓ ዘሎ ኤርትራ ዉሕስነቶምን ረብሓታቶምን ኣብ ሓደጋ ስለዝወደቀ፡ ናብ ቅድመ-ስሩት ዝምድናታቶም ማለት ናብ ዓዶም፡ ሃይማኖቶም፡ ኣዉራጃታቶም ብምኻድ ኣብኡ ዉሕስነቶም ከራጋግጹ የንህዩ ኣለዉ።

 

እዚ ኣጋባብ’ዚ እዉን  እተኾነ ብርግጽ መፍትሒ ኣይኮነን። መመሊሱ ንቱኹላዊ ምትፍናን ኣእትዩ ኣብ ነንሕድሕድና ከምዘይንታኣማመን ዝገብርን ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ድማ ዕድሎት ጸጋ’ዩ። ስለዚ እምበኣር ኤርትራና ክትሰርር፡ ነቲ ዘየድሊ ምትፍናናት ኣወጊድና፡ ህዝብታታ ብመን ሕራይ ንምስሎም ዘንጸባርቅ ሃገራዊ ክብርታት ብምህናጽ፡  ሃገራውነቶም ከጠጥዑ ዝግባእ’ዩ። እቲ ቁኑዕ መስመር ኣወዳድባ ዜጋታት ሓንቲ ሃገር፥ ዝተኸተለ ህዝቢ ድማ እንታይ ዓይነት ሃገራውነት፥ ስሚዕታት ከም ዝውንን ጉቡእ ስእሊ ንኽህበና ኣጸጋሚ ኣይኮነን። ከምኡ ስለዝኾነ’ዩ ድማ ከም ሓደ ዉልቀ ዜጋ ንእንገብሮም ኣገባብ ኣወዳድባ እቶም ክብርታት ምሳና ኣሎዉ’ዶ የለዉን እንዳበልና ንነብስና ደጋጊምና ክንሓትት ኣገዳሲ ዝኸውን።

ዜጋ ኪኖ መጸውዒ ሓደ ዉልቀ ሰብ ዝኸይድ ዓሚቅ ትርጉም ዝሓዘ እዩ። ከም ሓደ ኣካል ናይ ሓንቲ ሃገር፡  እንታይ እዩ ዜጋ ከብለካ ዝኽእል? ብኸመይ ኸ መንነትካ ተንጸባርቕ? እዚ ነጸብራቅ መንነት ብቡዙሕ ኣገባብ ክመላኸት ይከኣል እኳ እንተኾነ፥እቲ ዝዓበየ መግለጺ “ዜጋ” ‘ዩ። ኣዝዮም ብሉጻት ናይ ስነሕብረተሰብ ሊቃዉንቲ ከም ዘራጋገጽዎ፡ ነቲ ብጥንታዊ ን ፍላስፋሳት ግሪኽ ዝግለጽ ዝነበረ’ዩ። እቶም ፍላስፋታት ‘’ዜጋ ማለት፡ ህዝባዊ ናብራ ዝነብሩ፡ ደረጃ ፍልጠቶምን ብቕዓት ዓቅሞታቶምን ኣብ መዓልታዊ መነባብረኦም ዘበረኹ ኾይኖም፡ ጉቡእ መረዳእታ ክብርታቶም፡ ማሕበረ-ቁጠበኦም፥ ከምኡ’ውን መሰላቶምን ጉቡኣቶምን ኣብ ሕብረተ-ሰቦም ዘለልዩ’ዮም’ ብምባል ይገልጽዎ ነይሮም’።

ስለዚ ቅድም ቀዳድም ሰብ ድሕሪእይ ዜጋ ክትከዉን ክትዉስን ኣሎካ። እቲ ምንታይስ ዜጋ ክትከውን ዘኽእለካ ቀዳማይ ሮቛሒ ፥ ኣካል ህዝቢ’ታ ሃገር ምስ ትኸውን’ዩ። ስዒቡ ዝመጽእ ኣብ ኣበርኩቶኻ ንምዕባለን ብልጽግናን ምውሳእ ይኸውን። ንእትገብሮ ኣበርኩቶ ብምትህልላኽ ወይ’ውን ኣብ ሕድሕድ ምትፍናን ዘይኮነስ፥ ኣብ ቁዱስ ቅንኢ ዝተሞርኮሰ ክኸውን ከሎ’ዩ። ብፍላይ ኣብ ከም ሃገርና ኤርትራ፥ሕበረ-ብሄራዊት ዝኾነት ሃገር ድማ፥ነዚ ክብርታት ብመንገዲ ናይ ዜጋታት ሃገርነት ከነማእዝኖ ኮለና ዝያዳ ኻዕቦ ክሕፈሶ ዘኽእል’ዩ።

ሲቪክ ሃገራዉነት (ሊበራል ሃገራዉነት) ከም ፖሎቲካዊ ስነ-ልቦናዊ- ፍትወት ካብ ጽልኢ ን ፍርሕታትን ፖሎቲካዊን ባህላዉ ትሕዞ ወጻተኛታት ወይ ገየሾ ሓራ ዝኾነ ቅርጻን ትሕዞ ሃገራዉነት ኮይኑ፣ ኣብ ናሓፍያዊ ክብርታት ናይ ናጽነት፣ ተጻዋርነት፣ ማዕርነትን ንዉልቀ-ዜጋ መሰላት ዘማእከለ’ዩ። ሲቪክ ሃገራዉነት ዝሙርከሰሉ ናይ ርትዓዉነት ትዉፌትን ንሓፋዉነት’ዩ። ኣባላት ወይ ዜጋታት ሃገር ድማ ብመንሕራይ ዝነብሩ፣ ብመንሕራይ ዜጋታት ዝኮኑ እዮም። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ቀንዲ መለለይ ባህርያቱ፣ ዜጋታት ብድሌት ብሓባር ምንባር (will to live together) ዘራጋገጸሉ’ዩ። እቲ ሓድነት ሓደ ሃገራዊ መንነትን ሉዕላዊት ሃገር ብምግዳድ ዘይኮነ፣ ብምርጫ ይራጋገጽ ማለት’ዩ። ስለዚ ሓድነት ምስ ቡዙሑነት ንምርግጋጽ ዝእንፍእት ፖሎቲካዊ ስነ-ሓሳብ’ዩ።

ኣብ ላዕሊ ተዘርዚሮም ዘለዉ ሓቅታት ናይ ሃገረ ኤርትራን ኤርትራዉነትን ሲቪክ ትሕዝቶን መልክዕን ብዘየማትእ የነጽር።  ይኹን እምበር፣ ብሰንኪ ምልካዊ ስርዓት ህግደፍን፣ ብሰንኪ ኣብ ኣዉራጃ፡ ኤትኒክ-ሃይማኖታዊ ፖለቲካ ናይ ምምቕቓል ዝስህሩ ጉጅለታትን፣ ክብርቲ ዜጋታት ሃገረ-ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ወዲቓ ትርከብ። ብተወሳኺ፣ ኣብ ኣዝዩ ተአፋፊ ጂኦግራፍያዊ ከባቢ ብምህላዋን ካብ እዋን ናይ እዋን እናኸረረ ዝኸይድ ናይ ዞናና ዘይምዕሩይን ተባራዒ ኩነታትን ተደራቢ ስግኣታት ፈጢሩ አሎ። ንኣብ ልዕሊ ናይ ዜጋታት ሃገር ኤርትራ ተንጠልጢሉ ዝርከብ ውሽጣዊን ግዳማውን ሓደጋታትን ስግኣታትን ንምውጋድ፣ እቶም ንሲቪክ ሃገር፣ ሲቪክ መንነትን ሲቪክ ማሕበራዊ ክብርታት ኣብ ምድሓንን ግዲኦም ከበርክቱ ዝግበኦም ማሕበራውን ፖለቲካውን ሓይልታት ብኣድማዒ መንገዲ ክውደቡን፣ ን ናይ ዜጋታት ሃገረ ኤርትራ ኣብ ንቡር መንገዳ ብምእታው፣ ኣብ ጎደና ሰላምን ቅሳነትን፣ ራህዋን ምዕባለን ንኽትምርሽ ንጡፍ ግዲኦም ክጻወቱ ትጽውዕ ኣላ። ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ሰፊሕ ሲቪክ ዘመናዊ ማሕበራውን ፖለቲካውን ሓይልታት ኤርትራ ተባዕ ተበግሶ እዩ።

ስለዚ ካብዘን፡  ህግደፍን ካልኦት ኣዛመዉቲ ሓይልታት ተሓቢኣሙለን ዝነበሩ መሽገራጉራት፡  ክወጽእ እንተኾይኖም፡ ህዝቢ ኤርትራ ንቅሓት ናይ ነፍሲ ወከፍ ዜጋኡ ብምብራኽ ክዉደብን፡ ኣብ መዓልታዊ መነባብሮኡ ኣፈታትሓን ኣታሓሕዛ ግርጭታቱ ብዉሑሉል ብልሓት ክጥቐም ኣለዎ። ልዕሊ ኹሉ ድማ ፍትሓውን ዴሞክራስያውን ሓይሊ ክፈጥር ከም ዝኽእል ክኣምን ኣሎዎ። ምናልባት እዚ ኣተሓሳስባ እዚ፥ እዚ ዘሎ ጭኳኒ ስርዓት ኣብ ኤርትራ ምስ ተኣለየ ዘይነርክበሉ ዝብል ሕቶ ክለዕል ይኽእል’ዩ።

እቲ መልሲ ግን፡  ኣብ ከም ሃገርና ዝኣመሰላ ሃገራት፡ ከምቲ ኣቀዲሙ ዝተጣሕመሰ ሕብረተ-ሰብ ስለ-ዝኾና፡ እሞ ድማ ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ከም ቀንዲ መሳርሒ ፍላለይትና ጌሩ ይሰርሓሎም ብምህላዉ፡ ናብ’ቲ ቁኑዕ ሓዲድ ክንመጽእ ምስ ንደሊ፡ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ፥ ኤርትራና እቲ ሓደ ሓለፋ’ቲ ኻልእ ዘይትብጽሖ ሃገር ከም ዘላትና ተረዲኡ፥ንመሰል ዉልቀ-ዜግኡ ብዘየገድስ ሃይማኖቱ፡ ኤትኒኩ፡ ኣውራጅኡ፡ ዓዱ….ወዘተ ደው ብምባል እዚ ቃልሲ ንፍትሒ ክመውቕ ኣሎዎ።

እዚ ግዚኡ ኣይኮነን እንዳተባህለ፡ ሽግራትና ብኣግኡ ክንኣሊ ዘሕለፍናዮም ወርቃውያን ዕድላት ክንመሃረሉ ይግበኣና። ከምቲ ህ.ግ.ደ.ፍ ‘’ሓደ ህዝቢ፡ሓደ ልቢ” እንዳበለ ዝጭርሖ ዘይኮነስ፥ ከምቲ ዝተገልጸ ፍልልያትና ጸጋታትና ከም ሙዃኑ ኣሚንና፥ዜጋታትና ብነጻ ዝደለይዎ በርጌሳዊ ማሕበራት ብሙቋም፥ ማሕበራዊ ሽግራቶም ንኽፈትሑ እንዳ ኣተባባዕና፥ ናብ ፈላላይ ፖለቲካዊ ዉዳበታት ከይኸይድ እንዳኣለናን ኣንዳተቆጻጸርና ከም ዉልቀ ዜጋታት ሐላፍነትና ምዃኑ ክንግዘብ ኣገዳሲ ይኸውን። እዚ ኣገባብ ድማ ነቶም ንፍትሒ ካብ ነዊሕ ግዜ ኣብ ዉሽጥን ወጽእን ክቓለሱ ዝጸንሑን ከቢድ ዋጋ ዝኸፈሉ ኤርትራውያን ክቅጽሉዎ ከነተባብዕን እቶም ሕጂ ንርዕሞ ዘሎና መንእሰያት ተሰከምቲ ሕድሪ ዝኾንና ወለዶ ድማ፥ኣሰሮም እንዳሰዓብና ነሐይሎ። እዚ ደልሃመት ተቀንጢጡ ራህዋን ፍትሕን ዝመልኣ ሃገር ከም ንውንን ድማ ዘጠራጥር ኣይኮነን።

 

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

ሓተታ:ብቀዳምነት ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ኣብ ኤርትራ፡ ኣየናይ’ዩ?

ብቀዳምነት ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ኣብ ኤርትራ፡ ኣየናይ?

ግርጭት ከም ኣምር ፡ ብዕምቆት ኣብቲ ክልስሓሳባዊ ትሕዝትኡን ግብራዊ ጋህድታት ካይኣተና፡ ብሕጽር ዝበለ ኣጋባብ ንምግላጹ፣ ኣብ መንጎ ክልተ ወይ ካብ ክልተ ንላዕሊ ሰባት ወይ ኣግእዞታት ኣብ ዉሽጦምን ከባቢኦምን፡ ዝካየድ ምትፍናንን ምጽራርን እዩ። ግርጭት ኣብ ሂወት ደቂሰባትን ነገራት ሞጎታዊ ህላዌ ዘራጋገጸ ባህርያዉን ማሕበራዊ ክዉንነት እዩ።

እዚ ባህርያዉን ማሕበራዊ ክዉንነት፡ ንዝኾነ ነገር ን ወዲሰብ ኣብ ገዛእ ርእሱን፣ ካብ ገዛእ-ርእሱ ወጻኢ ብክልተ ተጻረርቲ ዝጋራጨዉ ባህርያት ዝቆመ ሙኻኑ ዘረዳኣና እዩ። ግርጭት ኣዉንታን ኣሉታን ገጽታታት ዘጣቓልል እዩ። ወትሩ ምግርጫዋት ናይ ኣዉንታን ኣሉታ ገጽታ ግርጭታት ምዕባሊ ወይ ድማ ዕንወት ይፈጥር። እዚ ፈቲና ጸሊኢና ከነወግዶ ዘይንኽእል ባህርያዊን ማሕበራዊ ሕጊ እዩ። ኩሎም ባህርያዊን ማሕበራዊ ሕጊታት ድማ ካብ ኣትሓሳስባን ምቁጽጻራት ወዲ-ሰብ ወጻኢ ስለዝኾኑ፡ ወዲ-ሰብ ምስ ኣድላይነቶሙን ጥቕምታቱ ብምዝማድ ከማሓድሮምን ክፈትሖምን እንበር፡ ካብ ቀጻሊ መስርሓቶም ደዉ ከብሎም ዝክኣል ኣይኮነን።

ግርጭት ኣብ ዉሽጢ ገዛእ-ርእስኻን ምስ ካልኦት ሓይልታት ካባኻ ወጻኢ ዝካየድ ምፍሕፋሕ ካብኮነ፣ ንግርጭታት ብኸምዚ ዝስዕብ ክንምድቦም ይክኣል፣-

  1. ግርጭት፡ ሰብ ኣንጻር ሰብ ዝካየድ’ዩ።
  2. ግርጭት፡ ሰብ ኣንጻር ሕብረተሰብ ዝካየድ’ዩ።
  3. ግርጭት፡ ሰብ ኣንጻር ባህሪ ዘካይዶ’ዩ።
  4. ግርጭት፡ ሰብ ኣንጻር ገዛእ-ርእሱ ዘካይዶ’ዩ።
  5. ግርጭት፡ ምእንቲ ረብሓን ማሕበራዊ ክብርታት ንምሕላዉን ንምርግጋጽን ተባሂሉ ዝካየድ’ዩ።
  6. ግርጭት፡ ተባዕታይ ኣንጻር ኣኒስተይቲ ዝካየዱ ቀጻልነት ዘለዎም ምፍሕፍሓት’ዩ።

ብሓፈሻ ግርጭታት ከምዚ ኣቀዲመ ዝተዘርዘሩ ካብ ኮኑ ፣  ንወዲ-ሰብ ብቀጻሊ ኣብ ሂወቱ ብእብረ ወይ ብጃምላ ዝፋተተንዎ እዮም። ኮይኑ ግን ወዲ-ሰብ፡ ናይ ቀዳምነት ቀዳምነታት ሂቡ ንምፍትሑ ዝጽዕር ዓይነት ግርጭታት፡ መብዛሕትኡ ጊዚያት ሰብ ኣንጻር ባህሪ ዝኾነ ግርጭት’ዩ።

ወዲ-ሰብ ነቶም መሰረታዉያን ባህርያዊ ጸገማት ንምፍታሕ ኣብ ዝቃለሰሉ እዋናት፣ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭታት ንህላዊኡ ስለዝፋታተንዎ፣ ነቲ ቀዳማይ ክፍታሕ ዘለዎ ጸገማት ንጊዚኡ ኣወንዚፉ፡ ነቶም ንህላዊኡ ዝፋታተኑ ዘለዉ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭታት ክፈትሕ ይዉስን። እዚ ዳይነሚክ እዚ ዘገንዝበና ጉዳይ እንተሃልዩ፣ እቲ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭት መንቀሊኡ ቡዙሕ ሰራዉር ከም ዘለዎ እዩ።

ኣብ ዉሽጢ ሕብረተሰብን ጎዶቦታቱን ዝላዓሉ ግርጭታት፡ እቲ መሰረታዊ መንቀሊታት ካብ ሰብኣዊ-ባህርያዊ ንቅሓት ፡ ዉድድር፣ ምንዳይ ጸጋታትን ሓይሊን ስልጣንን…ወ.ዘ.ተ  እዩ። ገሊኡ እዉን ንመንነቱ ንምንዳይ ዝነቕል ኣሎ። እቲ ኮይኑ እዚ፡ ምንጪ ናይ ግርጭት ብግቡኡ እንተፈሊጥና፣ ኣብ መርሓ-ገበይ ግርጭታት ብምስፋር ነቲ መስርሕ ክንቓጻጸሮን ክንፈትሖን ንኽእል ኢና።

ብዘይካ እቶም ሰብ ኣንጻር ባህሪ ግርጭት፣ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭት ምስ ዝኸዉን፣ ብቀዳምነት  መንዕብ-ስነኣእሙራዊ ቅኒት ሃንደስቲ እቲ ግርጭት፣ ነቲ ግርጭት ከላዕልዎ እንከለዉ፣ ኣፍሉጣዊ-ድርኺት (ብፍላጥ) ድዩ ዘለዎም: ወይስ ኣፍልጦ-ኣልቦ ድሪኺት (ብዘይፍላጥ) ምኻኑ ብንጹር ምልላዩ ከድሊ እዩ። ንቅሓት ድሪኺታቶም ብግቡእ እንተፈሊጥና፡ ነቲ ዝተጋህደ ግርጭት ብኣጋባብ ንምትሓዙን ንምፍትሑ ኣጸጋሚ ኣይከዉንን እዩ። ብመሰረቱ ግርጭታት ተጻረርትን ተማላላእት ስለዝኾኑ ድማ፣ ኣብ ኣጋባብ ኣታሓሕዝኦምን ኣፋታትሖም ከምዝፋላለዩ ክንግንዘብ ይግብኣና።

ኣብ ኤርትራ ዘሎ ትኹላዊ ግርጭት፣

ህዝቢ ባዕሉ ዝነብረሉ ዘሎ ኣስካሕካሒ ኣደራዕ  ናብራ፡ ንሕና ሕጂ ክንነግሮ:  ኣድላዪ ኣይኮነን። ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ፡ ባዕዳዉያን ገዛእቲ ዘይፈጸምዎ ዕንወት’ዩ ፈጺሙ። ካብ ናይቶም ዝሓለፉ ባዕዳዉያን ገዛእቲ ጭቆና፡ ናይ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ጭቆና ከምዝመርር ኩሉ ጊዚየ በብወገና እንዛረበሉ’ዩ።

ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ:  ብፍጹም ራሕማን ይሉንታን ዘይብሉ ገባቲ ሙኻኑ ስለእነራጋግጽ፤  ጭካኒኡ ካብ ምስትብሃል ዝነቐለ፡ ህዝቢ ኣብ ክንዲ ኣብ ትሕቲ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ኣብ ትሕቲ ሓደ ዕሉል-ሽፍታ ወይ ድማ ኣብ ትሕቲ ዝሓለፉ ባዕዳዉያን ገዛእቲ ምንባር ከምዝሕሸና ንክንዋናወን  ይገብረና ኣሎ።

ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ፡ በቲ ኩሉ-እንትናዊ ተግባራቱ፡ “ንረብሓ ህዝቢን ሃገርን ንምርግጋጽ’የ ዝገብሮ ዘለኹ እንዳበሉ”፡ ከም ዜጋታትን ሕብረተሰብን ዘርሞ-ዞርሞ ከምንኸዉን ዝገበሩና፡ ክፋኣቶም ደረት ዘይብሉ ኮይኑ፡ ዋላ ንሶም ምስ ኣረጉ ወይ ምስ ሞቱ፡ ብደቖም ተኪኦም ሕለትና ከዉጽና፡ ብምሉእ ፍቓድ ሕልንኦም’ዮም ዝህቕንዎን፡ ከተግብርዎ ዝላዓለ ዋጋ ዝኸፍሉሉ ኮይኖም፡ ኣብ መንፈሶሙን ሕልንኦሙን ዋላሓንቲ ሰኸኽ ዝብሎም ስክፍታታት ስለዘይብሎም፡ ሓደግኦም ኣዝዩ ሉዑል: ጭቆንኦም ድማ ኣዝዩ መሪር’ዩ።

እዚ ክዉንነት’ዚ፡ ጽምዶ ብድርብ ግርጭታት ማለት  1. ሰብ ኣንጻር ሰብ 2. ሰብ ኣንጻር ሕብረተሰብ  ተታሓሒዞሙና ስለዘለዉ፡ ኣንካይዶ ልዕላዉነት ህዝብናን ሃገርናን፡ ምህናጽ ሃገርን ሃገርነትን፡ ሰላምን ምርግጋእን፡ ምርግጋጽ ጊዚኣተ ሕጊ ፍትሒን….ወ.ዘ.ተ ክነካይድን ከነራጋግጽን’ሲ፡ ንኤርትራ ዝወርር ናይ ደገ ወራሪ እንተዝመጽእ እዉን፡ ንሃገርናን ህዝብናን ንምክልኻል ዘኽእል ባይታ፡ ንዋት፡ ሰናይ ድሌትናይ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ….ወ.ዘ.ተ ዘሎ ኣይኮነን።

ኣብዚ ክፍለጥ ዘለዎ ቁምነገር ግን፣ ህዝቢ ባዕሉ ካይተሳተፈን ካይተንቃሳቐሰ ሽግራቱ ብዝተወደቡ ፖሎቲካዊ ዉድባት፣ ሰልፍታት፣ ግንባራትን ምንቅስቓሳትን ጥራይ ክፍታሕ ኣይክኣልን እዩ። ኣብ በኒን፣ ኣብ ዩጉዝላቪያ ነበር፣ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ኣይቮሪኮስት፣ ላይቬርያ…ወ.ዘ.ተ ናይ ዝቀረበ ጽቡቕ ናይ ሕማቕ ኣብነት ክኸዉን ይኽእል እዩ። ዝተፈላለያ ዉድባት ነይረንኦም የግዳስ፡ እቲ ጸገም ክፍታሕ ኣይተኻእለን።

ህዝቢ ባዕሉ ምትእትታዉን ምንቅስቓስን ምስጀመረ ግን፡ ፍታሓት ክጋሃድ’ዩ። ብግብሪ እዉን ኣባና ክንዕዘቦ ይክኣል እዩ። ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝመርሓ ኤርትራ፣ ንተሳትፎ ህዝቢ ስለዘዋስንን ዝሕርም ዝያዳ ዉግእ፣ ስደት፣ ሓድሕዳዊ ጽልኢ፣ ድኽነትን ብትከት፣ ፋሕ-ጭንጋራሕ…ወ.ዘ.ተ ኬና ኣሎና። ስለዚ ብዘይ ተሳትፎ ህዝቢ ዝፍታሕ ነገር ከምዘየሎ ብርግጽ ክንግንዘቦ ዘሎና ሓቂ’ዩ።

መጣቐለሊ ሓተታና፣-

ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ መታን ኣብ ፖሎቲካዊ ስልጣኖም ክቕጽሉን ዕድሜ ስልጣኖም ክሽምቱ፡ ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ይኹን ኣብ ወጻኢ ንዝነብር ህዝቢ ኤርትራ፡ ብኽሉ መዳያትና ዓፊኖም ክሕዙና ክፍቱኑ እዮም። ናይ ምጥርጣራትና ዓስቢ መታን ክረኽቡ፡ ንሓንሳብ ሲ.ኣይ.ኤ፡ ሞሳድ፡ ቐጠር፡ ሱዳን፡ ኣስላማይ፡ ክስታናይ፡ ወያኔ…ወ.ዘ.ተ እንዳበሎ፡ ህዝቢ ናይ እእሙሮ ጨንቐት ፈጢሩ፡ ዝብሎን ዝገብሮን ጠፊእዎ መታን ክዕነድ እዉን፡ ቀጻሊ ጎስጋሳት ከካይድን ተባራረይቲ ጸላእቲ  ክፈጥሩ እዮም።

ንሕና ነዚ ብፍጹም ጎሲና፡-ክንዉስንን ኣብ ጽምዶ ቃልስና ገጥ ክንብል መድረኽ ይሓተና ኣሎ። መጀመርታ ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ትኹላዊ ኣብ መንጎ ገባቲ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍን፣ ኩሉ መሰሉን መንነቱን ዝተመንዝዔ ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ንህዝቢ ኤርትራን ሃገር ኤርትራን ንቓራና መገዲን ኣብ ዓለም ንክትጽላእ ዝገበረ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ስለዝኾነ፡ ቀዳማይ ጸላኢ ህዝቢን ሃገርን’ዩ። ንቀዳማይ ጸላኢ ንምእላይ ድማ፡ ኹሉ ኤርትራዊ ዓቕምታት ኣብ ሓደ ጽምዶ ማኣዝን ኣትሒዝናን ዓቕምታትናን ጸጋታትናን ኣዋህሊልና፡ ብዘይ ነግ-ፈረግ ነቲ ቀዳማይ ግርጭት ክንፈትሕ ክንብገስ ኣሎና።  ነካይዶ ጽምዶ-ቃልስና ፍትሓዉን ኣንጻር ጭቆና ስለዝኾነ፡ ብትሕዝትኡ ሰብኣዊን ዲሞክራስያዊን ብቕርጹ ድማ ሃገራዊ ስለዝኾነ ከምንዕወት ርጉጽ’ዩ።

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

03/12/2019