ቅልዕቲ-መልእኽቲ ናብ ኩቡራት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡

ሎሚ ዝጽሕፈልኩም ዘለኹ ቅልዕቲ-መልእኽቲ፡ ናይ ደስ ደስ ሕቶ ኣይኮነትን፡ ናይ ሃንደበትን ኣጋጣሚ ሕቶ እዉን ኣይኮነትን፡ እንታይድኣ! ካብ መረበትኩሙን ርስትኹሙን ኣርሒቕኩም፡ ናብ ጎረቤት ሃገር ኢትዮጵያ ብምጋሽ፡ ኣብ ዕላምኡ ዘይተነጸረ ኪናት ሕድ-ሕድ ኢትዮጵያዉያን ተጸሚድኩም ስለዝጸናሕኩም፡ እንቛዕ ናብ መረበትኩሙን ርስትኹሙን ተመለስኩም ንምባልን፡ ብተወሳኺ ኣዝየን ዉሑዳት  ሓሳባትኩም ክትገብሩ፡ ምኽርታት ከዉክኣልኩም ስለዝወሰንኩ እየ።

ኩቡራት ደቐይን መዛኖይን ዝኾንኩም፡ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡-

ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ ብተናጸል ተቃሊስካ፡ ተድምዖን ተስምዖን ስለዘየሎ፡ ምስ ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ተወዲበ ዝነጥፍ ዜጋ’የ። ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፡ ናይ ናጽነቶም ዝኣወጅን ዝዓተሩን ዜጋታት ምትእስሳር ኮይኑ፡ ዜግነታዊ ፖሎቲካ ኣብ ኤርትራ ንምርግጋጽ ተወዲቡ ዝነጥፍ ምንቅስቓስ ’ዩ። እዚ ምንቅስቓስ’ዚ ኣባላቱ ምስ ህዝቦሙን ሃገረምን ቀጥታዊ (ትኹላዊ) ዝምድናን ርኽክባትን ክህልዎም ዘታባብዕ መትከላት ዝዓተረ ብሙኻኑ፡  መትከላቱ ስለዘታባብዓኒ፡ ብዉልቀይ ከም ኤርትራዊ ኣቦን ተቃላሳይን፡ መልእኽተይ ከማሓላልፍ ኣቃልቦኹም ክትህቡኒን፡ ኣእዛንኩም ብጽምዎ ከዳምጻኒ ብትሕትና ይሓተኩም ኣለኹ።

ኩቡራት ደቐይን መዛኖይን ዝኾንኩም፡ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡-

98% እትግመቱ ብዝሒ፡ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ብዕድመ ደቐይ ብሙኻንኩም፡ ከም ኣቦ ዝጾሮ ሓላፍነታትን ክብሎ ዝግብኣኒ ጉዳያት ከምዘሎ፡ ትዝንግዑ ኣይብልን እየ። ኣብ ብዕለት 04 ሕዳር 2020 ዓ.ም.ፈ ኣብ መንጎ ሓይልታት ኢትዮጵያ ኣብ ትግራይ ዝተፈጥረ ወትሃደራዊ ጎንጺ፡ ብሓፈሻ ንመላእ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ንኤርትራ ጸሊና’ዩ።

ቀንዲ ዝጸለወና ምኽንያታት፡ ስርዓት ኣስመራ ምስ ብቐረባ ዝጎራበታና ሃገራት ዝምዱኑኡ ናይ ጽልእን ምትንዃልን ጥራይ ዘይኮነ፡ ምስ ወያኔ ብዓብላልነት ዝመርሕዎ ዝጸንሑ ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ካብ 1998-2000 ዓ.ም.ፈ ኣብ ደማዊ ኪናት ቀጺሉ ካብ 2003-2018 ዓ.ም.ፈ ኣብ ኣይኪናት ኣይሰላም ተጸሚዱ ስለዝጸንሔ’ዩ።

ኣብ ብዕለት 04 ሕዳር 2020 ዓ.ም.ፈ፡ ወያኔ ነቲ ሰሜናዊ ወትሃደራዊ እዚ ኢትዮጵያ ብዓመጽ ሃሪሞም፡ ዝቅተል ሰራዊት ቀቲሎም፡ ዝማረኽ ማሪኾም፡ ዝምንዛዕ ኣጽዋር ምስ መንዝዑ፡ ገለ ክፋል ናይቲ ሰራዊት ሃዲሙ ንኤርትራ ክዑቐብ ኣትዩ። ስርዓት ኣስመራ፡ ነዚ ዝኣተወ ሰራዊት ዝዕንገል ዓንጊሉ፡ ዝዓረቐ ኣልቢሱ፡ ዝሓመመን ዝቆሰለን ሓኪሙ…ወ.ዘ.ተ እስትንፋስ ከምዝሰኹዑ ምግባር፡ ነብሶም ዳግም ወዲቦም ንትግራይ ንክኣትዉ ከምዝተሓጋገዞም ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ’ዩ።

ወያኔ ኣብ ግምታቶምን ትዕዝብታቶም ነዚ ምትሕግጋ’ዚን፡ ምስ ስርዓት ኣዲስ ኣበባ ብምትሕግጋዝ ኤርትራ ብሴሜን ክትወቅዓና’ያ ዝብል ግምታትን ትጽቢታትን ስለዝጸንሖም፡ ብቅጽበት ስርዓት ኣስመራ ኣብቲ ኪናት ሕድ-ሕድ ኢትዮጵያ ኣካላዊ-ምትእትታዉ ከምዝገበረ ብምሕባርን ምጽዓድን፡ ብቀጥታ ንነዊሕ ርሕቀት-ዝዉንጨፍ ሚሳይል ብምጥቃም ንኤርትራ ከጥቕዑ ስለዝጀመሩን፡ ስርዓት ኣስመራ ድማ ምስቲ ዝጸንሖ ቅርሕንቲ  “ሰብኣይን ሰበይትን ዝተባእስሉ መኣዲ” ስለዝረኸበ፡ ኣብ ዝሓጸረ ምዓልታት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብ’ቲ ኪናት ከምትድቅደቁ’ዩ ዝገበረ።

ኩቡራት ደቐይን መዛኖይን ዝኾንኩም፡ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡-

ንሓንጎልኩም ዘፋራርቆ ጉዳይ ሉዕላዉነትን፡ መጥቃዕቲ ንነዊሕ ርሕቀት-ዝዉንጨፍ ሚሳይል ከምዘለኩም ዘጣራጥር ጉዳይ ኣይኮነን። ኮይኑ ግን፡-

  1. ጉዳይ ሉዕላዉነት መሬትና እንተኮይኑ፡ ሰሚዕክሞ ኢኩም ኣብ ቲቪ-ኤረ፡ ፕረሲደንት ኢሰያስ “ቀዳምነታትና ምምልካት ዶብ ዘይኮነ፡ ምርግጋእ ኢትዮጵያ’ዩ ከምዝበለ። ከምእዉን ገለ ክስተታት እንተተጋሂዱ ድማ ኣእዳዉና ኣጣሚርና ኣይክንርኢን ኢና” ከምዝበለ።
  2. ጉዳይ መጥቃዕቲ ንነዊሕ ርሕቀት -ዝዉንጨፍ ሚሳይል፡ ወያኔ ብፉጹም ክትኩሱን ከጥቁዕን ኣይነበሮሙን። ካብ ገበርዎ፡ ምስቲ ንሳቶም ዘዉረድዎ ሓደጋታት ዝማዛዘን፡ ግብረ-መልሲ ክዉሃብ ናይ ርእሰ-ምክልኻል መሰል ኤርትራ ኣለዋ (ዓንቀጽ 51 ናይ ሕ.ሃ ርኤ)። ኮይኑ ግን ስግሩ ኣብ ሕምብርቲ እቲ ኪናት-ሕድሕድ ብሙሉእ ሓይልኻ ኣቲኻ ን8 ወርሓት ምዉጋእ፡ ነቲ ብዓለምለኻዊ-ሕጊ ዘለዋ ናይ መሰል-ርእሰ ምክልኻል ዉሑስን ቁቡሉን ኣይገብሮን’ዩ።

ኩቡራት ደቐይን መዛኖይን ዝኾንኩም፡ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡-

ኣብ ዉግእ ምስ ኣተኻ፡ ዝጀመርካሉ ዕለት ጥራይ ኢኻ፡ ብልክዕ ትፈልጦ እምበር፡ ምኣስ ከምትዛዙሞ፡ ንስኻ ዘይኮንካስ፡እቲ ኣባይታ ዘሎ ኩነታት’ዩ ዝዉስኖ። ኣንኳይ ዶ ናይ 8 ወርሓት ዉግ’ስ፡ ናይ ሓንቲ ጊዚየ እተጋጥም ዉግእ እዉን እንተኾነት፡ ሙሩጽ ሰብን፡ ዘይተደነ ነገራዊን ፋይናንሳዉን ክሳራታት እንዳበልዔት’ያ ትካየድ። ትፈልጥዎ ነገር ክነግረኩም ዘይግባእ እኳ እንተኾነ፡ ንታሪኽ ግን ርግጸኛ’የ፡ ኣዝዮም ቡሉጻትን ቡዙሓት ኣሓትናን ኣሕዋትና ኣብ መሬት ትግራይ ተሪፎምን ሰንኪሎሙን ከምዘለዉ። ሕጂ ንምንታይ ዕላማ ንምርግጋጽ’ዩ፡ እዚ ሰፍ ዘይብል ክሳራታት ኣጋጢሙ ዝብል ሕቶ ብኑጹር ተላዒሉ ነባሪ መዕልቦ-መልሲ ክረከቦ ኣለዎ።

ዉግእ ብጎነጻዊ ብልሓት ዝቕጽል ፖሎቲካ እዩ። ስለዚ ዉግእ ንፖሎቲካዊ ዕላማታት ንምዕዋት ዝካየድ ጎነጻዊ ግርጭት ማለት’ዩ። እቲ ከተዕዉቶ እትደልዮ ፖሎቲካዊ ዕላማ ድማ፡ ነቲ ናይ ዉግእ ቅዲ-ኪናት፡ ሜላን ስትራተጂን ብተዛማዲ ይገዝኦ’ዩ። ስለ’ዚ ን8 ወርሓት ኣብ መሬት ትግራይ ዝተካየደ ኪናት፡ ነየናይ ፖሎቲካዊ ዕላማ ንምዕዋት ዝተኻየደ ሙኻኑ፡ ንጹር መልስታት ዝዉሃቦ ስለዘይኮነ፡ ወትሃደራዊ ዕንደራ ጥራይ’ዩ ነይሩ፡ ንክብሃል ዝንቡዕ መደምደምታ ኣይመስለንን።

ኩቡራት ደቐይን መዛኖይን ዝኾንኩም፡ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡-

ዝኾነ ሓይልታት ምክልኻል  ናይ ሓንቲ ሃገር፡ ነዘን ዝስዕባ ሓሙሽተ ዕላማታት ዘተግብር’ዩ፡-

  1. ንሉዕላዉነት መሬት፡ ህዋን ባሕሪን ሃገሩ፡ካብ ወረርቲ ሓይልታት ዝካላኸልን ዝሑሉን’ዩ።
  2. ንቅዋምን፡ ብቅዋም መስረት ንዚቐዉም መንግስቲ እሙን ዝኸዉን’ዩ።
  3. ካብ ሕብረተሰብ ዘይተነጸሉ፡ ኣኽባሪ ህዝብን ኣፍረይን ዝኾነ’ዩ።
  4. ብወትሃደራዊ ኣካዳሚ ዝሰልጠነ፡ ብወትሃደራዊ ሞራል፡ ስነግባርን ሕጊን ዝግዛእ፡ ቡቁዕን ተሓታቲን’ዩ።
  5. ኣብ ባህርያዊ ሓደጋ ዕልቕልቕ ዝናብ፡ ቡርቱዕ ህቦብላ ንፋስ ፡ ምንቅጥቃጥ መሬት…ወ.ዘ.ተ ዝፈጠሮ ሰብኣዊን ነገራዊን ዕንወታት ቀዳማይ ረዳኢ ዝኸዉን’ዩ።

ካብዚ ኣብ ላዕሊ ዝጣሕመስክዎ ወጻኢ፡ ኣብ ገለ ሃገራት ዓለምና፡ ሓይልታት ምክልኻል ሃገር፡ መራሒ ሃገሩ ኣዝዩ ዓማጺን ንብህዝቢ ዝጸደቀ ቅዋም ረጊጹ፡ ዊንታታቱ ክፈጽም እንተጀሚሩ፡ ወትሃደራዊ ምትእትታዉ ይገብሩ እዮም። ንመረዳእታ ኣብ ሱዳን ጀነራል ስዋር ኣዝሃብ ንፕረሲደንት ኑሜሪ፡ ኣብ ዚምባብወ እዉን ሓይልታት ምክልኻል ዚምባብወ ንፕረሲደንት ሮቤርት ሞጋበ ካብ ፖሎቲካዊ ስልጣኑ ኣልዮም፡ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንህዝቢ ኣረኪቦም እዮም። ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ከምኡ ከምዝግበር ትፈልጥዎ ዶ ትኾኑ? ብፍላይ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ነዚ ብዘይ ምርጫን ብዘይ ቅዋምን ፖሎቲካዊ ስልጣን ን30 ዓመታት ዓቲሩ ንህዝቢ ዘድመየን፡ ንሃገር ዘዕነወ ካብ ስልጣኑ ኣዉሪድኩም ፡ ስልጣን ንዋኑኡ ዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ እንተ ትመልስሉ፡  ኣብ ታሪኽ ዓለም ፉሉይ ዝናን ክብሪን ምስ ረኸብኩም ኮይኑ ይስምዓኒ።

ከምኡ እዉን ሓደ ወትሃደር፡ ኩሉ ዝተኣዘዞ ትእዛዝ፡ ክፍጽሞ ኣለዎ ማለት ኣይኮነን! ክትፍጽሞ ዝተኣዘዝካዮ መምሪሒታት፡ ኣንጻር ሉዕላዉነት ህዝቢን ሃገርን እንተኮይኑ፡ ሕቶ እዉን ከተልዕል ሓላፍነት ኣሎካ። ስለዚ ኣንጻር ረብሓታት ህዝቢን ሃገርን ዝኾነ መምሪሒታትን ትእዛዛትን ክትነጽጎን፡ ኣንጻሩ ደዉ ብምባል ረብሓ ህዝብኻን ሃገርካን ከተራጋግጽ ሓንቲ ካብ እትሕተቱሉ ጉቡኣት’ያ።

ኩቡራት ደቐይን መዛኖይን ዝኾንኩም፡ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡-

ብዛዕባኹም ኣሉታን ምኽርን ጥራሕ ኣይኮነን ዝብሃል ዘሎኒ! ኣዉንታ እዉን ኣለኒ! ብስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እዚ ኹሉ ኣዳራዕ ኣብ ዝባንኩም እንዳጽሓየ እንከሎ፡  ምስ ዘለኩም ጸቕጥታት ናይ ስድራቤታዊ ሓላፍነታት፡  ብዘይ ገለ ዓስቢን ብሩህ መጻኢን፡ ብዘይ እኹል ዕጥቅን ስንቅን፡ ብዘይ እኹል ልብስን ሳእኒን፡ ግህሰት ሰብኣዊን ዜጋዊ ክብርታት….ወ.ዘ.ተ ቅያ ዝሰራሕኩም’ሲ፡ እቲ ኩሉ መሰላትኩሙን ክብርታትኩሙን እንተ ዝማልኣልኩም፡ ፍናንኩም በሪኹን ጸቕጥታት ጎዲሉ፡ ዓቢ-ቁምነገር ከተፈጽሙ ከምትኽእሉ ብፍጹም ኣይጣራጠርን’የ።

ናይ ብሓቂ ሕጹባት ምዓንጣ፡ ዉግእን ጥበብ ዉግእን ዘይሕርብተኩም፡ ድምብርጽን ድንብርብርን ዘይብለኩም ሰላሊዓታት ኢኹም። ናይ መን ድኣ ክትወስዱ? እቲ ስረ ስረ ኣቦታትኩም እቲ ማዓንጣ ቅናት ኣዴታትኩምን’ዩ! ብቅዓትኩም፡ ስሬኹም፡ ማዓንጣኹም…ወ.ዘ.ተ ኣብ ክንዲ ኣብ ዕንወትን ንጉጉይ መዓላታት ዝዉዕል፡ ኣብ ጡዑይን ህዝባዊን ሃገራዊን ዕላማ እንተዝዉዕሉ፡ ሃኒጽኩም ኣድማዕቲ፡ ሓሪስኩም ኣፍረይቲ፡ ተዋጊእኩም ስዓርቲ፡…ወ.ዘ.ተ ከምትኾኑ ብፍጹም ኣይጣራጠርን’የ። ሕጂ ህድእ ኢልኩም ምሕሳብን ምስትንታንን ከድልየኩም’ዩ። ብዝኾነ ዘረባ እንተ በዝሔ፡ ዳስ እንተ ገፍሔ ዋጋ ስለዘይብሉ፡ ንሎሚ ቅልዕቲ-መልእኽተይ ኣብ’ዚ ይዛዝማ ኣለኹ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

05/07/2021

ህዝባዊ ባይቶታት፡ ንሃገራዊን ዓለማዊ መጋባእያ ዘብቕዓ ይቑማ፡

ኣስተብህሎ፡-

ነዚ ኣንጻር ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ተሰሊፉ ዘሎ ዝተፈላለየ ሓይልታት ኤርትራ፡ ብነቀፌታዊ-ሕልና ኣእሙሮ ብምምዛን፡ ጸገሙ እንታይ ሙኻኑ ንምፍላጥ ብተገዳስነት ፈቲንና። ጸገሙ ድማ ብኹረት ቡቁዕ ናይ ፖሎቲካ ጨሌታት (መሪሕነት) ሙኻኑ ፈሊጥና።  ስለዚ ሕቶ መሪሕነትን ኣማጻጽኡኡን ዓይነቱን ክንምልስ ስለዝነበረና፡ ብኸመይ ከምዝመጽእን ዓይነትን ክንምልስ ወሰና።

ከም ንቡር፡ መሰልን ፖሎቲካዊ ስልጣን መንዚዕካን ተቃሊስካን ተራጋግጾ እምበር፡ ጉንዖ ከም ማና ኣብ ጻዕዳ መብልዒ-ቁርሲ ዝዉሃብ ከምዘይኮነ፡ እንዳፈለጥና ከንስና፡ ነዚ ስንጊንጢር-ስንክሳር’ዚ ዘይንሰብሮ፡ ካብ ዝብል ሓያል ሰብኣዊ መንፈስ ብምንቃልል፡ ኣብ ክልተ መሰረታዉያን ሕቶታት ተገቲርና ኣብ ደዉታ ኣተና።

  1. ፖሎቲካዊ ስልጣን፡ ንቡቁዕ ሰብ፡ ንዝበቕዖ ቦታን ስራሓትን ዶ?
  2. ፖሎቲካዊ ስልጣን፡ ንብጥበቡ ስዓብትን ደገፍትን ኣጥርዩ ኣብ ስልጣን ዝመጽእ ሰብ? ንክልቲኡ ብምዉጋን፡ ሳልሳይ መገዲ ክንወስድ መረጽና።

እቲ ምንታይስ፡  ብሓርፋፍ-ግምት፡ ካብ 40 ዓመት ንታሕቲ ዝዕድሚኦም  80%  ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዝጠመረ’ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ፡ ነዚ ኣዝዩ ኣገዳስን ብሉጽን ንኡስን ሓድሽን መንኮርኮር ቃልሲ ዝኾነ ወለዶ፡ ክርድኦን ብቛንቑኡ ዝዛረብ፡ ካብ ማእከሉ ዝቦቆለ ናይ ፖሎቲካ ጨሌታት (መሪሕነት) ክትፈጥርን ክትምልምልን፡ ቀንዲ መፍትሒ ሙኻኑ ተገንዘብና። እዚ ግንዛቤ’ዚ ብዝኾነ ትኣምር ዘይስገር ስለዝኾነ፡ ኣብ ሰረተ–እምነትና “ካብ ስዓቢ ህዝቢ ንምጥራይ ምቅላስ፡ሓድሽ ወለዶ መራሒ ምጥራይ’ሞ፡ ሻቡ ህዝቢ ክስዕቦን ክቃለስን’ዩ” ኣብ ዝብል ሓሳብ ብምዉዳቕ፡ ነቲ ብዘይተደነ ጊዝየን ጻዕሪን፡ መንፈሳዊን ነገራዊን ምንጭታትን ተሞክሮን ፍልጠትን ፈሲሱሉ ዝተሃንጸ ናይ ዜጋታት ሃገርነት ምንቅስቓስና፡ ብዘይ ገለ ዕቀባታትን ስኽኽታትን ንሓድሽ ወለዶ ክመርሕዎ ኣረከብናዮም።

ኮይኑ ግን እቶም ዝተረከቡ ዉልቀ-ሰባት ሓድሽ ወለዶን መላግቦ ወለዶ፡ ነቲ ዝተገብረሉ ጉንዖታት ዛጊት ክንርድኣ ብዘይክኣልና ምኽንያታት፡ ክጻወርዎ ስለዘይክኣሉ፡ ገለ ናብ ዘይጭበጥ ህዉተታ ኣትዩም፡ ገለ ድማ ከምዚ ካብ “ሰበይቱ ዝፈርሔ ሰብኣይ መብራህቲ ምስጠፍኤ ርእሱ ዝንቕንቕ፡ ንሳቶም ድማ ዝገበርዎ ነገር ዘይብሎም ከንሶም፡ ኣስናኖም ክሕርቑሙን ርእሶም ክንቅንቁ ጀመሩ። ብዝኾነ ሃቐነና ቁኑዕ’ዩ፡ ኮይኑ ግን ንሃቕነና ዝዑቁብን ዘዉሕስን” ጥዑይ ቅኒተ-ሕልና ኣእምሮ ዝዉንን ሰብ ብዘይምርካብና፡ ዛጊት ነቲ ንሓስቦ ክነዕዉቶ ኣይክኣልናን ዝብል ጽኑዕ እምነትን ገምጋምን ኣሎና።

ቃልሲ ናሳዕ ምዉራድን ምድያብን፡ ምዉዳቅን ምትእሳእን ፡ ምዕዋትን ምፍሻልን…መስርሕ ስለዝኾነ፡ ቁኑዕ ሓሳብ ድማ ናይ ጊዚየ ሕቶ ጥራይ’ዩ እምበር፡ ከምዝዕወት ስለንፈልጥ፡ ሃቀነናን ሓሳብናን ብዘይምስልካይን ተስፋ ሙቕራጽን ክንቅጽሎ ሙኻና ደጋጊምና ነራጋግጽ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

22/10/2020

ናይ ሓጺር ዕላማታት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

ዘመናዊት ሃገር ኤርትራ ኣብ ጽልኢ ጎሮባብታ ሃገራትን ኣህዛብን መሰረት ብምግባር ዝቆመት ሃገር ኣይኮነትን።  ከምኡ’ዉን ብቀጻሊን ተባራራይን ጸላኢ (Perpetual Enemy) እትነብርን ሃገር ኣይኮነትን። ኤርትራዊ ናጽነት፡ ሓርነት ፡ ልዑላዉነትን ሃገራዉነትን ሃገራዊ መንነትን ንክሰርርን ክጥጥዕን፡ ከምቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍን ኣዛመዉቲ ሓይልታት ዝእሙትዎን ዘማእዝንዎን፡ ኤርትራን ኤርትራዉያን ቀጻሊን ተባራራይ ጸላኢን ፈታዊን ክህልዎ ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። እቲ ምንታይስ ከም ዘመናዊት ሃገር ብዘመናዊ ናይ ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ) ዝተወሰነ ሃገራዊ መንነትን ብምርዓም፡ ኣብ ዉሽጢ ገዛእ ርእሳን ምስ ጎሮባብታን ብሰላምን ምዕባሌን ክትነብር ትኽእል ሃገር ስለዝኾነት፡ ብተረድኦን ብመንሕራይን ንስነ-ሓሳብ ዜግነታዊ ሃገራዉነት (Civic Nationalism) ኣብ ኣእሙሮና ተመጊብና ክንኩስኩሶ መድረኽ ዝሓተና ሕቶ’ዩ።

ብዘመናዊ ናይ ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ) ምቅላስ፡ ጊዜ ዘይስዕሮ ብሉጽ ሃገራዊ፡ ህዝባዊ፡ ዲሞክራስያዊን መስመር ምዕብልናን መንግስታዊን ማሕበራዊን ስርርዓት’ዩ።

መዛኻኸሪ፡ እንታይ ፖሎቲካዊ ሚስጢር ወይ ትሕዝቶ ስለዘለዎ እዩ?  ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ) እንብል ዘሎና? ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ) ብቐጥታ ምስ ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ፡ ኩሉ ዜጋ ማዕረ ኣብ ቅድሚ ጊዚኣተ-ሕጊ፡ ርትዓዊ ቁቡሉነት ስልጣን፡ፖሎቲካዊ ዜግነት (ኣብ ዓሌት፡ ደም፡ ኤትኒክ-ጉጂለ፡ ኣብ ሃይማኖት…ወ.ዘ.ተ ዝቶሞርከሰ ዜግነት ዘይኮነ፡ ኣብ ሕጊ ዝተሞርኮሰ ዜግነት ንክህሉ ዝገርሕ ኮይኑ)፡ እዚ ዝስዕብ ባህረ-ትሕዞ ስለዘለዎ’ዩ፡-

መሰረታዊ መለለዪ ዜግነታዊ ሃገራዉነትን (ፖሎቲካ)  በዞም ዝስዕቡ ቀንዲ ረቛሒታት ይፍለጥ፣-

  1. ፖለቲካዊ ቅቡልነት (legitimacy) ናይ ሃገረመንግስቲ ካብ ንጡፍ ተሰትፎ መላእ ዜጋታት ናይ እታ ሃገር  ይምንጩ።
  2. ዜግነታዊ ሃገር (civic nation-state)- ኤትኒካዊ ሃይማኖታዊ ወይ ዓሌታዊ መብቆሎም ብዘየገድስ ንኩሎም ዜጋታት ሃገር የጠቓልል።
  3. ዜግነታዊ ሃገር- ብሓርበይናዊ ክብርታት ዝተጠምረ ማሕበረ-ሰብ ናይ ማዕረ ዜጋታት እዩ።
  4. ዜግነታዊ ሃገር-  ዲሞክራስያዊ ስርዓት ዘለዎ ሃገር ኮይኑ፡ ንኩሎም ዜጋታቱ ልዑላውነት የልብስ።
  5. ዜግነታዊ ሃገር- ናይ ሕግን ፖለቲካዊ ተሳትፎን መስርሕ ምሕጋግን መሳርዕ-ስራሕ ብምፍጣር፣ ኣብ ሃገር ንዘጋጥሙ ፍልልይትን ጸገማትን ንምፍታሕ ዘኽእል መሓውራት ኣለዎ።
  6. ዜግነታዊ ሃገር-ንዉልቃዊ ዜጋ መሰል መሰረታዊ ሓርነት’ዩ፣ ንብነጻ ዝፍጠር ጉጅለታትን ኣካላትን መሰል ናይ ምስስይ ሕቶ ስለዝኾነ እዩ።

ናይ ሓጺር ዕላማታት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፡ ኣብ ዜግነታዊ ሃገርነት(ፖሎቲካ) ዝሙርከስ፡-ብሰላማዊ ኣጋባብ (ህዝባዊ ናዕቢ ወይ ምልዕዓል)ካብ ምልካዉነት ናብ ዲሞክራሲያዉነት ምስግጋር ኮይኑ፡ ነዘን ዝስዕባ ብቅድመ-ተከተል ንክትግበራ ይቃለስ።

1. ገባቲ ስርዓት ብህዝባዊ ጸቕጢ ካብ ስልጣኑ ከምዚወርድ ምግዳዱ፡ ጸጥታ ሃገርን ህዝብን ከምዝዉሓስ ድሕሪ ምግባር፡ ኩሎም ናይ ሕልናን ፖሎቲካ እሱራት ካብ ታሓይሮሙሉ ዝርከቡ ናጻ ምፍታሕ።

2. ብቅጽበት ንኩሎም ኤርትራዉያን፡ ኣብ ዉሽጥን ደገን ዝነብሩ ዜጋታት፡ብወከልቶም ኣቢሎም ሃገራዊ ዋዕላ ንሃገራዊ ዕርቂ ምስታፍን ምስልሳልን፡ ካብ ተሳተፍቲ ዋዕላ ሃገራዊ ዕርቂ፡ ንመሳጋገሪ መንግስቲ ን2 ዓመት ዝመርሑ ሽማግሌ ምምራጽ።

3. መሳጋገሪ መንግስቲ፡ ኩሉ ዘድሊ ነገራት ከም ቅዋም፡ ስርዓተ መረጻ፡ ሕጊን ስርዓትን ኣቛዉማ ሰልፊታት…ወ.ዘ.ተ ኣዳልዩ ድሕሪ ምእዋጅ፡ መረጻን ዉድድራት ሰልፍታት ከምዝካየድ ድሕሪ ምግባር፡ ዝተመርጸ ሰልፊ ወይ ልፍንቲ ሰልፍታት ነቲ ቅዋማዊን ዲሞክራስያዊን ስርዓት ከምዝመርሓ ምግባር’ዩ።

ካብ ህዝቢ ንህዝቢ ብህዝቢ!

01/08/2011   

 eritreancdm@gmail.com

https://eritreancdm.wordpress.com/

ጭቆና ጭቆና’ዩ!

ካብ ባዕዳዊ ጭቆና፡ ናይ ወገንካ ጭቆና ይመርር! ካብ ኣብ ትሕቲ ራሕማን ይሉንታን ዘይብሉ ገባቲ (tyranny) ምንባር፤ ኣብ ትሕቲ ሓደ ዕሉል-ሽፍታ (bandit) ምንባር ኣዝዩ ዝሓሸ’ዩ! ጭቆና ጭቆና ስለዝኾነ፡ ናይ ጓና ወይ ናይ ወገንካ ይሓይሽ ዝባሃል ኣይኮነን! ከምዚ ምብላዕ ምብልዑ ዘብኢ ዓድና ይብላዓዮ” ተባሂሉ ዝምሰል፡ ምጭቛን ምጭቛኑ ወዲ ዓደይ ይሕሸኒ ተባሂሉ፡ ካብቲ ናይ ጓና ጭቆና ዝምረጽ እዉን ኣይኮነን!

እቲምንታይስ፡ በቲ ኩሉእንትናዊ ተግባራቱ፡ ንረብሓኻ ምዃኑ ንገዛእ-ርእሱ ዘእመነ ብውልቀ-ገባቲ ዝወርደካ ጭቆና፡ እቲ ዝመረረን ዝኸፍኤን ብሙኻኑ’ዩ። ገበቲ ኣብ ትሕቲ ኣርዑት ጭቆንኦም ብምጽማደ፡ “ንረብሓኻን ረብሓ ሃገርን’ዩ” እንዳበሉ፡ ብዘይንሕስያ ዝቡቱንኻ፡ ዘሳቑዩኻ፡ ዝሞቅሑኻ፡ ዝሸርቡኻ፡ ዝገርፉኻ….ወ.ዘ.ተ ራሕማን ይሉንታን ዘይብሎም ስለዝኾኑ፤ ኣብ ትሕቲ ሓደ ዕሉል-ሽፍታ ምንባር ኣዝዩ ዝሓሸን ንዝተወሰነ ጊዚየን’ዩ።

እቲምንታይስ፡ እቲ ሽፍታ ዘድልዮ ምስ ዘመተ፡ ነቲ ተታሒዝዎ ዝጸንሔ ሽፍትነት ብምርሕራሕ፡ ናብ ካልእ ሂወቱ ዘምርሕ ብሙኻኑ’ዩ።እቶም ራሕማን ይሉንታን ዘይብሎም ገበቲ ግን፡ “ንረብሓኻ ንምርግጋጽ’የ ዝገብሮ ዘለኹ እንዳበሉ”፡ ከም ሰብን ሕብረተሰብን ዘርሞ-ዞርሞ ከምትኸዉን ዝገብሩኻ፡ ክፋኣቶም ደረትን ክትያን ዘይብሉ ኮይኑ፡ ዋላ ንሶም ምስ ኣረጉ ወይ ምስ ሞቱ፡ ብደቖም ተኪኦም ሕለትካ ከዉጽኻ፡ ብምሉእ ፍቓድ ሕልንኦም’ዮም ዝህቕንዎን ከተግብርዎ ዝላዓለ ዋጋ ዝኸፍሉሉ። ኣብ መንፈሶሙን ሕልንኦሙን ዋላሓንቲ ሰኸኽ ዝብሎም ስክፍታታት ስለዘይብሎም፡ ሓደገኛታቶም ኣዝዩ ሉዑል: ጭቆንኦም ድማ ኣዝዩ መሪር’ዩ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

08/11/2020

ካብ መዛኻኸሪ ደብተረይ (diary) 4ይ፡

ወልቆቶት (ወልቛይት) ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን፡ ንሕና ተጋሩ ኣይኮናን ክብሉ እንከለዉ ኣብ 1971 ዝሰማዕክዎ ሕቶ ተዛኻኽረኒ! እታ ሕቶ ሓደ ወልቐታይ ንሓደ ወልቐታይ ሰብ ከምዚሞተ የዉክኣሉ እሞ፡ እቲ ዝተሓበረ ወልቐታይት ተመሊሱ “መዋቲ ሰብ ድዩ ወይ ትግራዋይ ቢሉ ክሓቶ” እዝጊ ብእዝነይ ኣስማዓኒ። እታ ሕቶ ስለዝሓርበተትኒ፡ ኣሰፋዉ ዝብሃል ስኣላይ ኣብ ጥቃይ ስለዝነበረ፡ ኣሰፋዉ ሰሚዕካዮ ዶ ነዚ ሰብኣይ ክብል ሓተትክዎ።

ኣሰፋዉ ቀጺሉ “መርእድ ወልቆቶት እኮ ንተጋሩ፡ ከም ሰብ ብኣርኣያ ስላሴ ዝተፈጥረ ኣይቆጽርዎምን እዮም። ከምኡ ስለዝኾነ ብኣኣታሓሳስብኦም ወልቆቶት ሰብ’ዮም፡ ትግራዋይ ግን ሰብ ኣይኮነን ክብል ኣብራህራሃለይ። ተመሊሰ ንዓና ከ ከመይ ይቆጽሩና ክብል ሓተትክዎም። ማዕሪኦም እኳ ዝርእዩና ኣይመስለኒን፡ ኮይኑ ግን ከም ተጋሩ፡ ኣዝዮም ኣትሒቶም ኣይሪኡናን እዮም ክብል መለሰለይ።

ኣብ 1975 ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ምስተጀመረ፡ ናይ ብሓቂ ይብለኩም ኣለኹ ብሙሉእ ቀልበይን ልበይን’የ ተቀቢለዮ።እቲ ምንታይስ ኣብ ገዛእ ሃገሮም ከም ሰብ ዘይሕሰብሉ ህሞት ስለዝሰማዕኩ ነይሩ። ኮይኑ ግን ነቲ ኣብ 1975 ዝተቀበልክዎ ቃልሲ ዉጽዓት ተጋሩ ኣብ መጀመርታ 1978 ኣብ ጥርጥር ከእትወኒ ጀሚሩ። መንግስቲ ሱዳን ኣብቲ እዋን’ቲ ፈነወ ሬድዮ ንሰዉራ ኤርትራ ኣፍቂዶሙልና ስለዝነበሩ፡ ብዓል ኣቶ ዓንደብርሃን ወልደገርግሽ ቃለ መሕትት ንመራሕቶ ወያኔ ዝነበሩ፡ ንኣቶ ስብሓት ነጋን ኣቶ ግደይ ዘራጽዮን ከካይድሎም እንከለዉ ኣብ ሜዳ ብሬድዮ ተኻታቲለዮ ነይረ።

ካብቲ ሽዑ ዝበልዎ ጸቐጥቶምን ንዓቕቶሙን ካልኦት እንከለዉ፡ ህዝቢ ኤርትራ ከምዝንዑቆም ንንዕቐቱ ክገልጽ እንኮሎ ድማ ንዕባራ ደርሆ እንተርእዩ “”ደርሆ-ዓጋመ” ብምባል ከምዚሰምያ ክዛረቡ ምስ ሰማዕኩ፡ እምባእ እዞም ሰባት፡ ኣብ ስነ-ኣእሙራዊ ቅኒቶም ጸገም ኣለዎም ክብል ምስተዛረብኩ። ሽዑ መራሕያይ ዝነበረ ማሓሪ ኪዳን (ራሻይዳ) ዝብሃል ተጋዳላይ ብትሪ ከምተቃወመኒ ይዝከረኒ። ዘቕረቦ ነጥቢ ግን ኣይነበሮን ብወገነይ ግን ወልቆቶት እንታይ ከምዝብልዎም ኣዉኬሉ ነይረ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

15-10-2020

‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ኣብ ኤዉሮጳ”

ሓንቲ ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ኣብ ሓንቲ ሃገር ናይ ኤዉርጳ ትነብር ኣላ። እዛ ስድራቤት’ዚኣ ከም ሰባ: ብሓያል ድፌት ናይ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ካብ ኤርትራ ተቀሲባ ንስደት ዘምርሔት ኮይና፡ ጉዕዞ ስደታ ድማ ብከቢድ ሓርጎጽጎጻትን ጸበባብ ብሱዳን: ሊብያን ማእከላይ ባሕሪ ኣቢላ ን ኤዉሮጳ ኣትያ ዑቕባ ዝሓተተትን፡ ሕቶ ዑቕቡኣ ተቀባልነት ረኺቡ፡ ንክትነብር መንበሪ ፍቃድ ዝተዋህባ ስድራቤት እያ።

ከምቲ ኩሉና ስደተኛታት እንፈልጦን ዝሓለፍናዮን፡ መንበሪ ፍቓድ ምስ ረኸብካ፡ ካብቲ መዓስከር ስደተኛ ወጺኻ መንበሪ ገዛ ረኺብካ ትጣየስ እሞ፡ ድሕሪኡ ኣብቲ ሕብረተሰብ ክትዉሃሃድን ርእስኻ ኪኢልካ መታን ክትነብር  ከም ቛንቛ፡ ታሪኽ፡ ማሕበራዊ ኣናባብራ እቲ ሕብረተሰብ፡ ዝተፈላለየ ኣካዳሚካዊን ተግባረ-ኢዳዊ ኣስተምህሮታት ንክዉሃበካ ባይታ ይኽፈተልካን ግቡኡካን መሰልካን ንክትፈልጥ ክኣ ሲቪክ ኣስተምህሮታት ዝዉሃበካ እኹልን ዉሱንን ጊዚያት ኣሎ።

ኣብዚ ናይ ጽልግልግን ወገግታ-ብርሃን ጊዚያት’ዚ፡ ካብቲ ዜጋታት እታ ሃገር በረድ፡ ቁሪ፡ ንፋስ፡…ወ.ዘ.ተ እንዳተወቕዑ ሰሪሖም ዝኸፈልዎ ቀረጽ፡ ተቆርሚሙ ዝዉሃበካ ዝተሓተ ሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ማሕበራዊ ሓልዮት (social assistance benefit) እንዳተዋህበካ ይጸንሕ እሞ፡ ድሕሪኡ ከም ነፍስ-ወከፍ ነባሪ እታ ዘለኻያ ሃገር ስራሕ ደሊኻ ስድራቤትካን ነፍስኻን ክትሕግዝ፡ ሓደ ካብቲ ንቡር ሓላፍነታትካ(commitment) ኮይኑ፡ እዚ ማለት ከተካይዶ ዝግብኣ ጉቡኣት ብመንጸሩ ድማ መሰላት ኣለዉኻ።

ኩሉ ሰብ ሓደ ዓይነት ብልሒ፡ ኩነታት፡ ተበግሶ፡ብቕዓት…ወ.ዘ.ተ ስለዘይብሉ ግን፡ ገለ ሰብ ቀልጢፉ ምስቲ ሕብረተሰብ ተዋሃሂዱን (integrated) ርእሱ-ኺኢሉን ዝነብር ክኸዉን እንከሎ፡ ገለ ሰብ ግን ነቲ ዝገጠም ብድሆታት ክስዕሮ ስለዘይክእልን ስለዘይዕወትን፡ ርእሱ-ክኽእል ስለዘይክእልን ምንጭታት ስራሕን ፋይናንስን ስለዝዕጸዎ፡ እንተ ብጥበቡ እንተ ተገዲዱ ብሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ማሕበራዊ ሓልዮት ቀጻሊ ከምዝናበ ይኸዉን። ዕድል እዛ “ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ኣብ ኤዉሮጳ” እዉን ካብዚ ዳሕረዋይ ዕድል ዘጋጠማ ስድራቤት’ያ።

ኮይኑ ግን ንጽብቁ’ዛ ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ከምቲ ንቡር ሰብ ዝፈልጦ ፍልጠትን ሓሳብን ኣይኮነን ዘለዋ። እቲ ንሳ ትሓስቦ “እቲ ዝተሓተ ሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ብማሕበራዊ ሓልዮት ዝዉሃባ መሰላን ዶሞዛን ሙኻኑ’ዩ ዝመስላ”። እቲ ዝዉሃባ ዘሎ “ዶሞዝ” ድማ ብሕቡራት ሃገራት ዓለም ጉዳያት ስደተኛታት (UNHCR) ተሰሊዑ ዝዉሃባን፡ እቶም ዘንቡርዋ ዘለዉ ሃገረ-መንግስቲ ድማ ካብቲ ሑቡራት ሃገራት ዓለም ጉዳያት ስደተኛታት ዝሰድዎ ዶሞዛ ቆርሚሞም ከምዝወስዱላን ተጠቐሚትን  ዝመስሎም እዮም።

ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝገለጽክዎ ስለዝሓስቡ፡ ሰብኣይን ሰበይትን ብእብረ ናብቲ ምምሕዳር ዝነብሩሉ ከተማ ቤት-ጽሕፈት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት ብምምልላስ ዳርጋ መገዲ’ዮም ኣዉጺኦምሉ። መዓልታዊ ሕጽረተት ገንዘብ፡ ልብሲን መግብን ይጎድሎም ከምዘሎ ስለዝጠርዑ፡ እታ ንእኦም ትካታተል ዝነበረት ጽሓፊት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት፡ ብመሰረት ናይቲ ሃገር ሕግታት ዝግብኦም እንዳሃበት፡ ዘይግብኦም ድማ እዚ የሎን እንዳበለት ብክብረት ከተናባብሮም ፈተነት። ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ”ብዝሒ ዝዓብዩ ቆልዑ ስለዘለዉዋን ኣናባብርኣ ድማ ከምቲ ናይ ዓድና ጸብሒ መታን ክሓፍሰላ ዘይተደነ ሽጉርቲ ጊዒታ ጣይታ ፊኖን ዕፉንን ጠቢታ፡ እንዳተመገበት ስለትነብር፡ ዘይተደነ ዘይሕጋዊ ገንዘብ ኣብ ኣረጊት-ካልሲ ዘቀመጠት ስለዝኾነት፡ ንኣብ ከባቢኣ ዝነብር ሰብ ፈራዕ ፈራዕ እንዳበለት እትነብር ስድራቤት እያ።

የግዳስ፡ ብዘየሎ ዋህም  ዝተበከለ ሓንጎል ሰብኣይ፡ ካብ ኩቱር ስስዔን ህርፋንን ወይ ድማ ካብ እቲ ወርሓዊ ዝዉሃቦም ገንዘብ ቀልጢፎም ይዉድእዎ ጊዲ ነይሮም ኮይኖም “ዶሞዘይ ዘይተዉርድለይ” እንዳበለ ከሸግራ ጀመረ።  ንሱ ይኹን ሰበይቱ ተማሂሮም ቛንቛ ናይቲ ዝነብሩሉ ሃገር ክሰምዑ፡ ክጽሕፉን ክዛረቡን ስለዘይክእሉ፡ ብመንጎኝነት  ቶርጋማይ እዮም ምስቲ ምምሕዳሮም ዝዛራረቡ። ስለዚ እቲ ምምሕዳር ንመናባብርኦም ጥራይ ዘይኮነ፡ ጸገማቶም ንምርዳእ እዉን ንቶርጋማይ ዘይተደነ ገንዘብ የዉጽኣሎም ነበረ።

ሓንቲ ምዓልቲ  ሰብኣይ’ታ ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ተቖጢዑ ነቲ ቶርጋማይ ንክትርጉሞሉ ዘረባ ይነግሮ  ስለዝነበረ፡ እታ ጽሓፊት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት፡ ሓያል ነድርን ቁጥዔን እቲ ሰብኣይ ስለዝተዓዘበት፡ ነቲ ቶርጋማይ፡ እታይ ኮይኑ’ዩ ዝሓርቕ ዘሎ? እንታይ’ዩ ኸ ዝብል ዘሎ? ብምባል  ሓተተቶ። ቶርጋማይ ድማ “ዶሞዘይ ዘይተዉርድለይ” ይብለኪ ኣሎ በላ። እታ ጽሓፊት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት፡ እንታይ ዶሞዝ ኣለዎ ብምባል “እዚ ንህቦ ዘሎና ገንዘብ ዶሞዝ ከምዘይኮነን፡ ካብቲ ዜጋታት እታ ሃገር በረድ፡ ቁሪ፡ ንፋስ፡…ወ.ዘ.ተ እንዳተወቕዑ ሰሪሖም ዝኸፈልዎ ቀረጽ፡ ተቆርሚሙ ዝዉሃበካ ዝተሓተ ሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ማሕበራዊ ሓልዮት ሙኻኑ ግለጸሉ ክትብል ንቶርጋማይ ነገረቶ። ብተወሳኺ ኣብ ብርክት ዝበሉ ህጻናት ደቆም ምዕባይ ተጸሚዶም ስለዘለው ብምባል፡ ሸለል ኢልናዮም እንበር እዚ ዝዉሃቦም ናይ ሓገዝ ገንዘብ ክፍቀደሎም እዉን እንተኾነ፡ ከማልእዎ ዝግብኦም ግቡኣት ከምዘሎ ክፈልጥ ከምዘለዎ ንገሮ ኢኻ በለቶ።

ቶርጋማይ ከምዝተባህሉ፡ ከምዚ ትብለካ ኣሎ እንተበሎ፡ ወዲያቱ ድማ መን ፍለጢ ኢልዎ! ብሑቡራት ሃገራት ዓለም ጉዳያት ስደተኛታት ንዓይ ተባሂሉ ንመንግስታ ዝተሰደ ገንዘብ’ያ ትህበኒ ዘላ። ብኣንጻሩ ካብቲ ዝስደደለይ ገንዘብ መንግስታ ቆርሚሙ ከምዝወሱድ (ዝሰርቕ) ከምዝፈልጥ ንገራ ክብል መለሰ። ቶርጋማይ እዉን ነገራ። ብዝኾነ ክራዳድኡ ስለዘይክኣሉ ብዕግርግር ተፈላላዩ።

መሸም ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ከም ቅጽል ስማ ኩሩዕትን ኣምላኽ ዝባረኻን ዝሃባ ስለዝኾነት፡ ዓመት ዓመት ቆልዓ ኣብ ርእሲ ቆልዓ ስለትወልድ፡ ኣብቲ እዋናት’ቲ ኣጋጣሚ መደብ ናይ ጥምቀት ቆልዓ ስለዝነበሮም። ነታ ጽሓፊት ሕብረተስብኣዊ ጉዳያት ናይታ ከተማ፡ ኣብቲ ጥምቀቶም ምስኦም ንክትዉዕል ዓደምዎ። ዕላማ እቲ ዕድመ ስለዝፈተዉዋ ኣይኮኑን እንታይድኣ፡ መታን ንቀጻሊ ነቲ ምምሕዳር ከተማ ክምዝምዝዎ ክጥዕሞም፡ ብቀዳምነት ምስታ ጻዕዳ ሰበይቲ ክዕረቁን  ካልኣይ ድማ መሰላታን ጉቡኣታት ከምኦም ዘይትፈልጥ ሰብ ጊዲ መሲልዎም፡ ጉቦ ብምብላዕ ብዘይሓርጎጽጎጻትን መሰናኽላትን ክምዝምዝዎ ስለዝሓሰቡ ነበሩ።

ሕሉፋትን ደፋራትን ስለዝኾኑ ድማ፡ ነቲ መዓልቲ ጥምቀት ዝኸዉን ጥልፊ ክዳን ፡ ልክዕ ከምቲ ናይታ ትጥመቅ ሓራስ ሰበይቲ ጀለብያ ጥልፊ ምስ ነጸልኡ፡ ዲግዲጊት መዕጠቂኡ ዓዲጎም፡ ንኡ ተኸዲና ኣብቲ ጥምቀቶም ምስኦም ክትዉዕል ማዓድዎ።

ዝተዓደመት ጻዕዳ ጥልፋ ተኸዲና ኣብ ተዓደመትሉ ስዓትን ቦታን ተረኽበት። ኣየ እባ ከጸብቀላ!  ክሳብ ኩርናዕ-ኩርኒዕታ ዘረር ዝበለ ብገፊሕ እድያት ዝተቀነተሉ ስለዝነበረ፡ ጽባቀ ናይቲ ጥልፊ ነታ ጻዕዳ ሰበይቲ ከምዚ ዱሙቕ መብራህቲ ተኾሊዓ ከምትጥመት ገበራ።  ኩሎም ዕዱማት እዉን ተረኽበ፡ ኣብቲ ዳስ ብልዕን መስተን ተኸስከሰ፡ ከበሮ ተሃርመ፡ ሞዚቛ ብዓዉታ መቃልሕ ተዋግሔ፡ ሰብኣይ እታ ኩርዕቲ ስድራቤት ጻዕዳ ክዳን ሓበሻ ተኸዲኑ ሰበይቱ ድማ ጥልፋ ተኸዲና፡ ሰተታ ዝመስል ኩቱሻ፡ ገዚፍ ሰንሰለት ዘንጠልጠሎ ወርቂ መስቀልን ንኩሉ ኣጻብዕታ  ዘማዕረገ ዝተፈላለየ ዝብጦታትን ካትማትን በናጅራት ወድያ ከምዛ ሓዊ-ለይቶ ብልጭ ብልጭ እንዳበለት፡ ንዑዱማት ቡልዕልና ስተይልና እንዳበሉ ንመላእ ዳስ ዘወርዋ።

ብዝርኣየቶ ምእማኑ ኣሸጊርዎ ዝተደነቐት ጻዕዳ፡ ንክንዲዚ ዝብዝሑ ሰብ ዓዲሞም ዘብሉዑን ዘስቱዩን፡ መዳርግቲ ዘይብሉ ስልማት ዝተሰለመት ሰበይቲ ምስራኣየትን ንዕኦም ኪኢሎም ንዕዓ እዉን ካይተረፈ ጥልፊ ዝኸድኑ ኣዝዮም ሃብታማት እምበር ድኻታት ከምዘይኮኑ ክስማዓ ጀመረ።

በሊዓ ሰትያ፡ ኩሉ ተዓዚባ፡ ዘድልያ ስእሊታት ወሲዳ ድማ ከደት። ንሳልስቱ ነቶም ሰብኣይን ሰበይትን ናይታ ‘’ኩርዕቲ ኤርትራዊት ስድራቤት ” ዓዲማ፡ ድሕሪ ሕጂ ዝዉሃበኩም ዝነበረ ሓገዝ ገንዘባዊ መልዕሎ ማሕበራዊ ሓልዮት ደዉ ክብል’ዩ፡ ምኽንያት ደዉ መበሊኡ ድማ ኣዚኹም ሃባትምን ቀዋሚ ንብረት ወርቂ ዘለኩም ብሙኻንኩም’ዩ በለቶም።

ትጽቢታቶሙን ክዉንነትን ከምዚ ብርጭቆ ኣብ እምኒ ወዲቁ ዝሳባበር ፍርትት ምስ በለ፡ እቲ ሓሶትን ምድንጋራትን ክቅጽል ስለዝነበሮ፡ እቲ ወርቂ ንሹዑ ክትራየሉ ካብ ሰብ ዝተለቅሕዎ ሙኻኖም ከመኽንዩ ጀመሩ። ጋልያቱ ድማ ኣለቃሒትን ነቲ ወርቂ ዝዓደገትሉ ክፍሊት ሒዛ፡ ኣብዚ ቤትጽሕፈት መጽያ ሓላፍነት ትስከም እንተኾይና ጸገም የሎን ዉሳኔና ከነልዕሎ ንኽእል ኢና ክትብል መለሰትሎም።

ነዚ’ኣ ዝረስዔ፡ ሞት ትረስዓዮ!

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

17/10/2020

ሓተታ፡ ቃሉን መርገጺኡን ክዓጽፍ ዘይእግሞ ጃንዳ!

ሓተታ፡ ቃሉን መርገጺኡን ክዓጽፍ ዘይእግሞ ጃንዳ!

ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ቅድሚ 5 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈ ፈጻሚ ሽማግሊ ኢህወደግ (ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ) ነቲ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ ኣብ ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ዝወሶኖ፡ ብዘይቕድመ ኩነት ከተግብሮ ምኻኑ ቅድሚ ምእዋጁ፡ ኣብ ሓዳስ ኤርትራ ብዝርዝር ከምዚ ብምባል ጽሒፉ ነይሩ፡-

መበል 27 ዓመት .188

7 ሚያዝያ 2018 – ገጽ 2

ሓዳስ ኤርትራ

ርግጸት ልዕልና ሕጊ ይኣክል!

13 ማዝያ 2002 ዶባዊ ምስሕሓብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምፍታሕ ዚቘመ ዳናዪ ኮምሽን፡ ናይ መወዳእታን ቀያዲን ብይኑ ዚሃበሉ ዕለት እዩ። እቲ ብይን ካብ ዚወሃብ ዝመጽእ ዓርቢ 16 ዓመቱ ክመልእ እዩ።

ካብ ግንቦት 1998 ክሳብ ሰነ 2000 ዓ.ም፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢን ሃገርን ኤርትራ ዝተኻየደ ቅሉዕን ዘይምኽኑይን ወራር፡ ብሓያል መኸተን ጅግንነትን ህዝቢ ኤርትራ ምስ ተረዂመሸ፣ ኣብ ወርሓት ስነን ታሕሳስን ናይ 2000 ዓ.ም.፡ ነቲ ብዶብ ዝተመኽነየ ኲናት ንምዕራፍ፡ ኣብ ኣልጀርስ ክልተ ስምምዓት ሰላም (ኣፈናዊን ኣጠቓላልን) ከምእተኸተሙ ይዝከር። ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኮፊ ኣናን፡ ዋና ጸሓፊ ው.ሓ.ኣ. ሳልም ኣሕመድ ሳልም፡ ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ማድሊን ኦልብራይት፡ ፕረዚደንት ኣልጀርያ ዓብደልዓዚዝ ቡተፈሊቃ፡ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ሚስተር ሪኖ ሰሪ ድማ፡ ኣውሓስቲ ትግባረ ናይቲ ስምምዕ ብምዃን ክታሞም ኣንቢሮምሉ።

ስምምዕ ኣልጀርስ፡ ሓሙሽተ ኣባላት ዝሓቘፈ ዘይሻራዊ ዳናዪ ኮምሽን ክምስረት ዝእዝዝ ኮይኑ፣ እቲ ዝቐውም ኮምሽን፡ ንዶባት ክልቲአን ሃገራት ዝምልከት መግዛእታዊ ውዕላት (Pertinent Colonial Treaties) 1900፤ 1902፤ 1908፤ ከምኡ’ውን ምስ ጉዳይ ዶባት ተዛማድነት ዘለዎ ኣህጉራዊ ሕጊ (Applicable International Law) ምርኩስ ብምግባር ብይኑ ድሕሪ ምሃብ፤ ዶባት ሓንጺጹ ኣብ ባይታ ከመልክት ስልጣን ዘሰክሞ እዩ።

በዚ ውዕል’ዚ ዝቘመ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብቲ ዝቐጸለ ልዕሊ ሓደ ዓመት፣-

– ክልቲኦም ወገናት ሕጋዊ ጭብጢታቶም ከቕርቡ ዕድል ብምሃብ፤

– ብክልቲኦም ወገናት ዝቐረቡ ብዙሓት ሰነዳትን ዝተፈላለዩ መርትዖታት ብምምርማር፤

– ስምምዕ ኣልጀርስ ብዘሰከሞ ሓላፍነት መሰረት፣ ዝምልከቶም መግዛእታዊ ውዕላትን ተዛማዲ ኣህጉራዊ ሕጊታትን ምርኩስ ብምግባር፣ ብ13 ማዝያ 2002 ውሳነኡ ሂቡ።

ብመሰረት ስምምዕ ኣልጀርስን ዳናዪ ኮምሽን ዜውጽኦ ዝርዝራት ኣፈጽጻማን፡ እቲ ብይን ክሳብ ሕዳር 2003 ኣብ ዚነበረ ግዜ ኣብ ባይታ ተተግቢሩ፡ ክድምደም ዚነበሮ እዩ። እንተኾነ ወያነ፡ ብኣይዞነት ኣሳሰይቱ፡ ልዕልና ሕጊ ስለእተሓሰመ፡ ኣህጉራዊ ሕጊን መትከላትን ተረጊጹ፡ እቲ ብይን ክሳብ ሎሚ ካብ ፈጽሚ ተዓጊቱ ኣሎ። በቲ ዝተፈጥረ ዕንቅፋት ዕማሙ ብምልኣት ኪፍጽም ዘይከኣለ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ መወዳእታ፡ ነቲ ዶባት ብማንዛ ሕንጻጻት (virtual demarcation) ኣብ ካርታ ኣመልኪቱ፡ ኣብ ሕዳር 2007 ስርሑ ብወግዒ ከምዚዛዘመ ኣፍሊጡ። ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ ክልቲአን ሃገራት ዚነበረ ኣብያተ-ጽሕፈቱ ኣብ ዚዓጸወሉ እዋን፡ ናብ ሕቡራት ሃገራት ዚጸሓፎ ደብዳበ ከምዚ ይብል፦

“ኢትዮጵያ፡ እቲ ቀያዲን ናይ መወዳእታን ኪኸውን ዝተሰማማዓትሉ ብይን፡ ኣብ ባይታ ኪትግበር ድልየትን ቅሩብነትን ኣየርኣየትን። እቲ መስርሕ ኪቕጽል ተስፋ ስለዝተሳእኖ ከኣ፡ ኮምሽን ኣብያተ-ጽሕፈቱ ኪዓጹ ተገዲዱ ኣሎ። ኣብ መደምደምታ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ እቲ ብ13 ማዝያ 2002 ብዝተዋህበ ውሳነ ዝተሓንጸጸ፡ ኣብ ሕዳር 2007 ድማ ብቨርቺዋል ምምልካት ተነጺሩ ዘሎ ዶብ፡ ንክልቲኦም ወገናት ቀያዲ ምዃኑ የፍልጥ። ነዚ ዶብ’ዚ ዝጻረር ወይ ዝጥሕስ ዝኾነ ተግባር ከኣ ዘይሕጋዊ እዩ።”

እዚ ዕንቅፋት’ዚ፡ ኣብ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኮነ ኣብ ሰላምን ጸጥታን ዞባና ብዜስዓቦ ናይ ግዜን ዕድላትን ክሳራ፡ ቀንዲ ተሓታቲ፡ እቲ ኣህጉራዊ ሕጊ ጥሒሱ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ጎቢጡ ዚርከብ፡ ወራሪ ስርዓት ወያነ እኳ እንተኾነ፡ ክብረት ስምምዓትን ውሳነ ኮምሽንን ኬተግብር ሓላፍነት ዝተሰከመ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኮነ፡ ኣውሓስቲ ናይቲ ስምምዕ እውን ግዴታኦም ብዘይምልዓሎም ተወቀስቲ እዮም። ልዕሊ ዚኾነ ወገን ከኣ፡ ትግባረ ናይቲ ብይን ሓኒቑ ኪሕዞ ዚወሰነ ኣብቲ እዋን’ቲ ዝነበረምምሕዳር ኣመሪካ ተጠያቒ እዩ። ነዚ ሓቂ’ዚ ካብ ጽሑፍ ኣምባሳደር ኣመሪካ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ዚነበረ ጆን ቦልተን ምርግጋጹ ይከኣል።

ጆን ቦልቶን፡ ኣብታ ኢድካ ምሃብ ምርጫ ኣይኮነን “Surrender is not an option” እትብል መጽሓፉ፡ ስምምዕ ኣልጀርስ ንምፍራስ፡ ብክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ዝተዋህቦ መምርሒ ከምዚ ኪብል ኣስፊርዎ ኣሎ፦

“ኣነ ብዘይተረድኣኒ ምኽንያት፡ ናይ ሽዑ ተሓጋጋዚት ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ጃንዳየ ፍሬዘር፡ እቲ ‘ጌጋ’ዩ ነይሩ’ ኢላ ዝደምደመቶ ውሳነ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን 2002፡ ዳግማይ ክርአን ዚበዝሕ ክፋል ናይቲ ዜሰሓሕብ ግዝኣት ንኢትዮጵያ ዚወሃበሉ ኩነት ኪፍጠርን፡ ኣብ ለካቲት (2005) ሓሳብ ኣቕሪባተለይ ነይራ። እቲ ጉዳይ ንባይቶ ጸጥታ ብኸመይ ከምዝገልጸሉ ስለዝሓርበተኒ ግን ኣየቕረብክዎን።”

ብዊኪሊክስ ዚለሓዀ ሓበሬታ እውን፡ ኣብ ሕዳር 2009፡ ወከልቲ ኣመሪካ፡ እንግሊዝ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ጣልያንን ሽወደንን ኣብ ዝተራኸብሉ ኣጋጣሚ፡ ወኪል ኣመሪካ፡ “ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ኢትዮጵያ መተካእታ ዘይብላ መሓዛ ኣመሪካ” ምዃና ብምግላጽ፡ “ኣመሪካ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከምዘለዎ ደስኪሉ ኪጸንሕ” ከምእትደልዮ ምዝራቡ ይጠቅስ።

ባይቶ ጸጥታ እውን እንተኾነ፡ ኣብ ክንዲ ካብ ድርብ መለክዒታት ርሒቑ፡ ዝተፈጸመ ግህሰት ልኡላውነትን ጎበጣን ብትሪ ብምቅዋም፡ ብመሰረት ምዕራፍ 7 ቻርተር ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ልዕሊ ሕጊ ዝጠሓሰ ወገን ስጉምቲ ዝወስድ፡ ኮር ተገልበጥ ኣብ ልዕሊ’ታ “ግዝኣተ-ሕጊን ኣህጉራዊ መትከላትን ይከበር” ኢላ ዚሞጎተት፡ መሬታ ዝተወረ ኤርትራ ዘይምኹኑይ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ዓንቀጽ 51 ቻርተር ሕ.ሃ. ሰፊሩ ንዝርከብ፡ ናይ ርእሰ ምክልኻል መስላ ዝግህስ እገዳ ኣብ ምውሳን መጋበርያ ኮይኑ እዩ።

ናይዚ ዚሓለፈ 16 ዓመታት ዛንታ እምበኣር፡ ንስለ ጂኦ-ፖለቲካዊ ረብሓታት፡ ርግጸት ግዝኣተ ሕጊ ብምስሳይ፡ ኣህጉራዊ ሕጊን መትከላትን ንፍዂሰት ዝተቓልዕሉ፡ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዞባናን ከኣ፡ ግዜን ብዙሕ ዕድላትን ዝኸሰርሉ ዘሕዝን ዛንታ እዩ። ዝተፈጸመ ዓመጽ ንምኽዋል ምዕልባጥ፡ ብዕድል ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን እናተጻወትካ ህድማ ንቕድሚት ግን ክሳብ መዓስ?

ብኣጋጣሚ መበል 16 ዓመት ውሳነ ኮምሽን ዶብ እምበኣር፡ እቲ ኣብ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ተፈጺሙ ዘሎ ግህሰትን ዚወርድ ዘሎ ዕንወትን ብዘይውዓል ሕደር ኬብቅዕ፡ ከምቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ስምምዕ ኣልጀርስ ኣብ ዝተኸተመሉ እዋን “ናይ ኲናትን ጽልኢን ምዕራፍ ብናይ ምትሕግጋዝን ብሓባር ምንባርን መድረኽ ክዕጾ ኣለዎ። ጉርብትና ህዝብታት ምርቓ እምበር መርገም ኣይኮነን” ዝበሎ፡ እዚ ሰላም ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን መላእ ዞባናን ዘሪጉ ዝርከብ ሃዋህው ኣኽቲሙ ናይ ልምዓትን ምትሕብባርን ሓድሽ መድረኽ ክፍጠር፣ ርግጸት-ሕጊ ንምኽዋል ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ተስገዲዱ ዝጸንሐ ሕጋዊ መሰረት ዘይብሉ ዓማጺ እገዳ ብቕጽበት ተሰሪዙ፡ ክብረት ልዕልና ሕጊ ኪሕሎ፡ ማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻ፡ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ከኣ ብፍላይ ግዴታኦም ኪፍጽሙ ኤርትራ ደጊማ ትጽውዕ። ዝብል’ዩ።

ኣብ 5 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈ ፈጻሚ ሽማግሊ ኢህወደግ (ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ) ነቲ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ  ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ዝወሶኖ፡ ብዘይቕድመ ኩነት ከተግብሮ ምኻኑ ድሕሪ ምእዋጁ ግን መራሒ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ  (ኣቶ ኢስያስ ኣፍወርቂ) ፡ ሓያል ስምብራትን ማህሰይቲን ኣብ ስነ-ኣኣሙሮ ህዝብና ሓዲጉ፡ ነቲ ኣብ  ዝሓለፈ 30 ዓመታት፡ ሕሉፍ ኣሰቓቂን ኣሉታዊን፡ ቶምክሮ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያዉያ ኣዛኻኺሩ፡ ንነድሩ ዘላዓለ ዘረባታቱ ከመ-ቅጽበት ከምዚ ዝስዕብ ክብል ጀመረ፡-

1.ንሕና ኣይከሰርናን!

2.ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ክልተ ህዝቢ’ዩ ኢሉ ዝኣምን፡ ነቲ ሓቐኛ ታሪኽ ዘይፈልጥ ሰብ’ዩ!

3.ምሕንጻጽ ዶብ ኣብ መንጎ እቶም ቡዙሓት ዘለዉ ሽግራት፡ እቲ ዝደቐቐ ሕቶ’ዩ፡ ልዕሊኡ ካልእ ዓበይቲ ጉዳያት፡ ከም ምርግጋእ ኢትዮጵያ ናይ ዞናና ቁጠባዊ ዉህደት ስለዘሎ፡ ኣብቲ ዝዓበየ ጉዳያት ኣቶኪርና ክንሰርሕ ኢና!

4.ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝነበረ ሽግር ናይ ዶብ ግርጭት ኣይነበረን ኣይኮነን፡ ዶብና ድማ ልዕሊ ካልኦት ናይ ኣፍሪቃ ሃገራት ብዝተነጸረ ዝተሓንጸጸ’ዩ!

5.ድሕሪ ሕጂ ዶክተር ኣቢ ንስኻ ኢኻ ትመርሓና፡ ንቐልዓለም ኣይኮነን! ሙሉእ ስልጣን ሂበካ ኣለኹ!

6.ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ታሪኻዊ ኪዳኖም ኣሓዲሶም!?

7.ነዚ ኣብ መንጎ “ክልቴና” ዝግበር ዘሎ ዝምድናታት ንምዕንቃፍ ዝፍትን ወይልኡ! …ወ.ዘ.ተ ብምባል ነቲ 16 ዓመታት ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ  ኣብ 7 ሚያዝያ 2018 ዝወሰድዎ መርገጺ ከመ-ቅጽበት ዝቀየሩ።

ከምዚ ዓይነት ቃሉን መርገጺኡን ክዓጽፍ ዘይእግሞ ጃንዳ፡ ጽባሕ-ንግሆ እዉን ካልእ ክገብር ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። እቲ ካልእ ካይመጸ እንኮሎ ነዚ ጃንዳ’ዚ ደዉ ከነብሎ፡ ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ሞራላዊን ሃገራዊን ሓላፍነት’ዩ።

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

08/03/2020

 

ሓተታ፡ ድሕሪ ሕርሲ ሕማም ቅልዉላዉ የሎን!

ሓተታ፡ ሕሪ ሕርሲ ሕማም ቅልዉላዉ የሎን!

እቲ ብ”ዶብ” ተሳቢቡ፡ ኣዝዩ ከቢድ ዓቕሚ ሰብኣዊን ንዋታውን ዕንወት ዘስዓበ ኪናት፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ካብ ወርሒ ግንቦት 1998 ዓ.ም.ፈ ክሳብ ወርሒ ሰነ 2000 ዓ.ም.ፈ እዩ ተኻይዱ።፡ ኣብ ሞንጎ ክልትኤን ሃገራት ወትሃደራዊ ተጻብኦታትን ረጽምን  ደዉ ኢሉ፡ ዕርቂን ምርድዳእን ንክፍጠር፡ ኣብ ዕለት 12 ታሕሳስ 2000 ዓ.ም.ፈ፡ ኣብ ሞንጎ መራሒ ኢትዮጵያ መለስ ዜናዊን መራሒ ኤርትራ ኢሳያስ ኣፈወርቅን ዝተፈረመ በዓል 6 ዓንቐጻት ሰነድ-ስምምዕ፡  ኣርባዕተ መሰረታውያን ዕላማታትዝሓቖፈ፡  ኣብ ኣልጀርያ ከተማ ኣልጀርስ’ዩ ከም ተፈሪመ፡ ኩሉ ሰብ ዝዝክሮ ታሪኽ’ዩ።

እተን 4 ቀንዲ ዕላማታት፡-

ቀዳማይ፡ ኣብ ሞንጎ ክልትኤን ሃገራት ዝነበረ መንፈስ ተጻብኦታት ሙቑራጽን፡  ከምኡ እዉን ካብ ምፍርራሕን ሓይሊ ዝተሓወሶ  ስጉምትታት ካብ ምዉሳድ  ክርሕቃ።

ካልኣይ፡ ቅድሚኡ ኣብ ባሕቲ ሰነ, 2000 ዓ.ም.ፈ ዝተበጽሐ ስምምዕ፡  ሓንቲ ነታ ካልአይቲ ከም ጸላኢት ናይ ዘይምርኣይን ናይ ተጻብኦታት ምቁራጽ  ስምምዕ ክኽበራን ክፍጽማን ውሕስና ምሃብ’ዩ።

ሳልሰይቲ፡ ብክልቲኡ ሃገራት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ዝነበሩ፡ ናይ ኪናት ሙሩኻትን ካልኦት ውልቀ-ሰባትን ነናብ ሃገራቶም ክምለሱ ምግባር’ዩ።

ራብዓይቲ፡ ክልትኤን ሃገራት ኣብ ዉሽጢ ግዝኣተን ዝርከቡ ዜጋታት (እታ ሓንቲ ናይታ ካልእ ሃገር) ሰብኣዊ መሰላቶም ክሕሎ ምግባር’ዩ።

ምስ’ዚ ተኣሳሲሩ፡ ነጻ ናይ ዶብን ካሕሳን ኮሚሽናት ንኽቆማ መንቐሊ ኮይኑ’ዩ። በቲ ስምምዕ መሰረት ኮምሽናት ቆይመንን ስራሓተን ኣካይደን፡ ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ኮሚሽን ዶብ  ዉሳኔ ኣሕሊፉ ንባድመ ድማ ኣካል ኤርትራ ሙኻና ዘካተተ ዉሳኔ ኣሕሊፋ። ብመሰረት ስምምዕ ክልቴን ሃገራት፡ ናብ ናይ ዓለምለኻዊ ሽምግልናዊ-ፍርዲን ንኽኸዳን፡ እቲ ዝዉሃብ ብይን ኮምሽን ዶብ ድማ፡ ናይ መወዳእታን ቀያድን ሙኻኑ  ተሳማሚዔን ከንሰን፡ ኢትዮጵያ ግን ነቲ ውሳነ ብምንጻግ ወተሃደራታ ካብቲ ንኤርትራ ዝበጽሓ ቦታ ክተውጽእ ኣይደለየትን።

ብኡ መሰረት ድማ ፡ኣብ 6 ታሕሳስ 2004 ዓ.ም.ፈ ኢትዮጵያ ብዓል ሓሙሽተ ነጥብታት እማሜ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ዝብል ብምዉጻእን ነቲ እማሜ ንባይቶ ጸጥታ ብጹሑፍ ብምቕራብ፡ ነቲ ኣይኪናት ኣይሰላም ስትራተጂ (containment policy) ኣብ ባይታ ከምዝሰርሕ ገበሩ። ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብቲ መዓልቲ ዉሳኔ ጀሚሩ፡ ን16 ዓመታት መመላእታ “ስምምዕና ዉሳኔ ናይ ዶብ ኮምሽን ናይ መወዳእታን ቀያዲን ስለዝኾነ፡ ብኡ መሰረት እንተድኣ ኢትዮጵያ ነቲ ዉሳኔ ብዘይ ቅድመ ኩነት ከተተግብሮ ወሲና: ንሕና ድማ ንኣጋ-ምሸቱ ኣብ ዘተ ክንኣቱ ድሉዋት’ና ክብሉ ጸኒሖም ” እዮም።

ጆኦ-ፖሎቲካዊን ዉሽጣዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ስለዝተቃያየረ፡ ኣብ 5 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈ ፈጻሚ ሽማግሊ ኢህወደግ (ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ) ነቲ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ ኣብ ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ዝወሶኖ፡ ብዘይቕድመ ኩነት ከተግብሮ ምኻኑ ምስ ኣወጀ። ብቅጽበት ኤርትራ ንዉሳኔን ጻዊዒትን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢ ኣሕመድ ድሕሪ ምቅባላ፡ ከም መቀጸልትኡ ናይ ክልቲኡ ሃገራት መራሕቲ ርክብ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዕለት 8-9 ሓምለ 2018  ዓ.ም.ፈ ተኻይዱ። ብኡ መሰረት ድማ ቀጺሉ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ኢማራትን ሱዑድያን ቀጻሊ ስምምዓት ተፈሪሙን ዲፕሎማሳዊ ዝምድናታት ክጅምራን ዶባት ክልቲኡ ሃገራት ንኽኽፈት ብምዉሳን፡ ንዝተወሰነ ጊዚየ እቲ ዶባት ተኸፊቱ ብተበግሶን ዉሳኔን  ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ድማ መሊሹ ከም ዝዕጾ ኮይኑ።

ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን  ኵለንትናዊ ምትሕግጋዝን፡ ኣብ  መንጎ ፈደራላዊት ደሞክራሲያዊት  ኢትዮጵያን ሃገረ-ኤርትራን ብ9 ሓምለ 2018 ዓ.ም.ፈ ኣብ ኣስመራ ንዝፈረሙዎ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን  ምሕዝነትን ዳግም  ኣብ ዕለት 16 መስከረም 2018 ዓ.ም.ፈ ኣብ ጅዳ – ስዑዲ ዓረብ ብምርኻብ ፣ ንመትከላትን ዕላማታትን ቻርተር ሕቡራት ሃገራት ዘለዎም ተኣማንነት  ዳግም ብምርግጋጽ፣  ክልተኦም ወገናት በዚ ዝስዕብ ቀንዲ ነጥብታትተሰማሚዖም እዮም:-

ዓንቀጽ ሓደ;-

ኣብ መንጎ ክልተአን ሃገራት ዝጸንሐ ኵነተ-ኲናት ኣኽቲሙ ኣሎ፡ ሓድሽ  መዋእል ሰላምን ምሕዝነትን ኵለንትናዊ ምትሕብባርን ተራሕዩ ኣሎ።

ዓንቀጽ ክልተ:-

ክልተአን ሃገራት ኣብ ፖለቲካዊ፡ ጸጥታዊ፡ ምክልኻላዊ፡ ቍጠባዊ፡ ንግዳዊ፡ ወፍራዊ፡ ባህላዊን ማሕበራዊን ዓውድታት ኣብ ተመላላእነትን ውህደትን  ዝተመርኰሰ ኵለንትናዊ ምትሕብባር ከማዕብላ እየን።

ዓንቀጽ ሰለስተ:-

ክልተአን ሃገራት ሓባራዊ ፕሮጀክትታት ወፍሪ፡ እንተላይ ሓባራዊ ፍሉይ  ቍጠባዊ ዞናታት ከማዕብላ እየን።

ዓንቀጽ ኣርባዕተ:-

ክልተአን ሃገራት ንውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከተግብራኦ  እየን።

ዓንቀጽ ሓሙሽተ:-

ክልተአን  ሃገራት  ዞባዊን  ኣህጉራዊን  ሰላምን  ጸጥታን  ምትሕብባርን  ንምውሓስ ክጽዕታ እየን።

ዓንቀጽ ሽዱሽተ:-

ክልተአን ሃገራት ብመሰረት ኣህጉራዊ ሕጋጋትን ስምምዓትን፣ ግብረ-ሽበራ  ከምኡ’ውን ንግዲ ደቂ-ሰብን ኣጽዋርን ዕጸ-ፋርስን ክምክታ እየን።

ዓንቀጽ ሸውዓተ:-

ክልተአን ሃገራት ንትግባረ እዚ ስምምዕ ዝኣልን ዝከታተልን ላዕለዋይ  ሓባራዊ ኮሚተ፡ ከከም ኣድላዪነቱ ድማ ንኡሳን ኮሚተታት ከቝማ እየን።

ካብዘን 7 ነጥብታት መጀመርታ ክትግበር ዘለዋን ዝግብኣን “ዓንቀጽ ኣርባዕተ:-ክልተአን ሃገራት ንውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከተግብራኦ  እየን” ትብል እያ። እቲ ምንታይስ ኣብ መንጎ ክልተ ሃገራት ጥዕና ዘለዎ ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ክምስረት ዝድለ እንተኾይኑ፡- “ክልቲኡ ዝዛመድ ሃገራት ፖሎቲካዊን ምጣኔ-ሃብታዊ ስርርዕዓቱ ብዘየገድስ፡ ኣብ ናጽነትን ልዕላዉነት፡ ናይ መረት ሓድነትን ናይ ሃገር ክብሪ ምሕላዉ፡ሓድሕድ ዘይምዉራርን፡ ኣብ ዉሽጣዊ ጉዳያት ጣልቃ ዘይምእታዉ፡ ብማዕርነትን ሓባራዊ ጥቕሚ ምስራሕ ዝተመስረተ ዝምድናታት ክኸዉን ስለዘለዎ’ዩ።

ኣቶ ኢሰያስ ድሕሪ ስምምዕ ምስ ዶክተር ኣቢ፡ ኣብ ተለፊዥን ኤርትራ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ “ብቀደሙ መንቐሊ እቲ ግርጭት ናይ ዶብ ከምዝይነበረን፡ እቲ ናይ ዶብ ምሕንጻጽ ሕቶ፡  ካብቶም ቡዙሓት ክፍትሑ ዝግብኦም ሽግራት እቲ ዝንኣሰ’ዩ ብምባል” ዶብ ኤርትራ ኢትዮጵያን ቀዳምነታት ተዋሂብዎ ክሕንጸጽ ከምዘይኮነ ኣዉኪኢልና’ዩ።

እዚ ወስታታት’ዚ ዘልዕሎ ኣገዳሲ ሕቶታት ኣሎ። ናይ ዶብ ሕቶ፡ ኣዝዩ ዝንኣሰ ሽግር እንተነይሩን ኮይኑን፡-

  1. ስለምንታይ ልዕሊ 20 ሽሕ ኤርትራዉያን፡ ኣብ ኪናት ኢትዮ-ኤርትራ መተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ንክኸፍሉ ተገይሩ? መን’ዩ ናይ’ዚ ሰብኣዊ፡ ንዋታዉን ፋይናንሳዊን ዕንወት ትሓታቲ? ብሱሩ ኸ ጠንቂ ኪናት ዶብ ኣይኮነን ካብተባህለ፡ እቲ  መላዓሊ ጠንቂ ናይ’ቲ ኪናት እንታይ’ዩ ዝነበረ?
  2. መን’ዩ ተሓታቲ ብዛዕባ፡ እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ንመዋእሎም ተሰዲዶም ዝነብሩ ዝነበሩ ኤርትራዉያን፡ ንብሮቶሙን ስድራቤታቶምን ተባታቲኖም፡ ብሰንኪ እቲ ዝተኻየደ ኪናት ዝተሰጉ?
  3. መን’ዩ ተሓታቲ፡ ናይቲ ኣብቲ ከባቢ ዶባት ዝዓዱ፡ ኣስታት ሓደ ሚልዮን ህዝቢ ኤርትራ፡ ብሰንኪ እቲ ዝተኻየደ ኪናት ሂወቱን ጥሪቱን ዝተዛናበለ?

ንሱ ጥራይ ኣይኮነን “ ኣቶ ኢሰያስ ይኹን ካድረታቱ፡ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓንን ማሕበራዊ መራኸቢታት፡ ናይ ቀዳምነት ቀዳምነትና ንኢትዮጵያ ንምርግጋእን ንወያኔ ንምጥፋእን’ዩ ክብሉ ተሰሚዖም። ቀጺሎም ድማ ሽግር ዶብ የብልናን ! ዶብና ሕንጹጽ’ዩ ከምዝበሉ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ተሰኒዱ ኣሎ”

  1. ዶብና ሕንጹጹ እንተኾይኑ ስለምንታይ ን16 ዓመታት መመላእታ ዉሳኔ ኮሚሽን ዶብ ብዘይ ገለ ቅድሜ-ኩነት ኣብ ባይታ ክትግበር ኣለዎ ብምባል  ክሓቱን ንዘተ ክነጽጉ ጸኒሖም?
  2. ስለምንታይ ኣብ ኣይሰላም-ኪናት (ቴክኒካሊ ኣብ ኪናት ስለእንርከብ) ኢና፡ ቅዋም ከነተግብር ዘይክኣልናን ሃገራዊ ኣገልግሎት እዉን እንተኾነ፡ ናብ ጉቡእ ጊዚኡ ክንመልሶ ዘይክኣልና ዝብሉ ዝነበሩ?
  3. ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተኸቲሙ ከንሱ፡ ስለምንታይ ቀጻሊ ንመንእሰይ ኤርትራ ብግፋ እስትንፋስ ዘይህብዎ ዘለዉ? ስለምንታይ ቅዋም ዘየተግብሩ? ስለምንታይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንኑቡር ናይ ኣገልግሎት ጊዚየ ዘይመልስዎ?

ሕሉፍ ተሓሊፉ ዶክተር ኣቢ ኣብ ዞባዊን ዓለምለኻዊ መጋባእያታትን ዲፕሎማሳዊ ንጥፈታትን ሕጋዊ ወኪል ልዑላዊት ሃገር ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን፡ ሙኻኑ ብኣቶ ኢሰያስ ኣብ ቅድሚ ሓፋሽ ኢትዮጵያ ተነግሮን፡ ብተግባር ንሃገረ ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን ወኪሉ ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ዓለምለኻዊን ዞባዊን ርኽክባት ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታ ኣካዩድ’ዩ።

ስለዚ ብኩሉ መዳዩ ኤርትራ ጥብቆ (appendix) ናይ ዓባይ ኢትዮጵያ ክትኸዉን፡ ንዝሓለፈ 20 ዓመታት ተሰሪሕሉ ሕጅ እዉን ይስራሓሉ ኣሎ። ኣይፋሉን ዝብል ዜጋ እንተሃሉዩ ክብድሃና፡ ነጥበ ክትዓቱ ከቕርብ ይኽእል’ዩ።

  1. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ንሓርበኛነትናን ሃገራዉነትናን ወቂዑ፡ መንነትና ከም እንጸልእ ዝገብረና ፡ ፈታዊናን ብዓል ጽቡቕና ኮይኑ ይስምዓና ዶ ይኸዉን?
  2. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ኮነ ኢሉ ንሉዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ኣብ ሓደጋ መገዲ ዘሳጥሕ ፡ ካብዚ ተሳጢሕናሉ ዘሎና ቃራና-መገዲ ልክዕ ከም “ሙሴ ንደቂ እስራኤል ካብ መከራ ዘዉጽኦም”፡ ብተምሳሉ ዘዉጽኣና ኮይኑ ዶ ይስምዓና ይኸዉን?
  3. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት ኮነ ኢሉ፡ ህንጻታት ሃገርን ህዝብን መታን ኣሪጉ መሽሙሹ ክዓኑ፡ ምህናጽ፡ ምጽጋንን ምምሕያሽን ህንጻታት ንከይካየድ ምስ ዝኽልክለና፡ ካብ ሓልዮት ዝተላዕለ ዶ ይመስለና ይኸዉን?
  4. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት ብዉጥንን ዝተራቐቀ ዉዲት፡ ኤርትራዊት ስድራቤት መታን ክትብተንን ዜጋ ሃገሩ ራሕሪሑ መታን ንክስደድ፡ መጻኢ ተስፋታት ዜጋታት ክምህምን ዝገብር፡ ንምዕባሌናን ንምዕባለ ሃገርና ዝሰርሕ ዘሎ ዶ ኮይኑ ይስምዓና ይኸዉን?
  5. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ኣቀዲሞም ባዕዳዉያን ገዛእትና ዝነበሩ ኣብ ልዕሊና ዘየዉረድዎ ኣደራዕን ግፍዕን፡ ኣብ ልዕሌና ከዉርድ እንኮሎ ናይ ነገር ጥዕና ዶ ይመስለና ይኸዉን?
  6. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ኣብ ክንዲ ንራብሓ ሃገሩን ህዝቡን፡ ንረብሓ ካልኦት ከቀድምን ክሰርሕን እንኮሎ፡ እንታይ ስለዝደሊ ዘሎ ይመስለና?
  7. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ነተን ዝጸንሓ ንኣሽቱ ፋብሪካታት፡ ቁጠባዊን ማሕበራዊን ትሕተ ቅርጽታትን ትካላትን ኮነ ኢሉ በብሓደ ከዕኑ እንኮሎ፡ ስለምንታይ ከምኡ ይገብር ኣሎ ግምታት ይህልወና ዶ ይኸዉን?…….ወ.ዘ.ተ! ጸብጺብካ ክዉዳእ ዝኽእል ኣይኮነን!

እዚ ጠባያትን ተግባራት ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ኮነ፡ እዚ ስርዓት’ዚ ግዝኣተ ሕጊ ዝጽይን፡ ንለዉጢ ዝቃወም፡ ንህላዊ ሃገርን ህዝብን ኮነ ኢሉ ኣብ ሓደጋ ዘእቲ፡ መሳሪሒ ናይ ግዳም ሓይልታት ስለዝኾነ፡ ብቀዳምነት ክንገብሮ ዝግብኣና፡ ብሕልናና ምስኡ ምፍታሕ’ዩ። ካብዚ ምልካዊ ስርዓት ብሕልናና እንተድኣ ተፋቲሕና፡ ነፍስወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ናጽነቱ ብምእዋጅ፡ ሓርነቱ ንምርግጋጽ ክነቕል ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን።

ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘሎ ዶብ እንተ ተሓንጺጹ ጥራይ’ዩ፣ ኣብ መንጎ ክልቴን ሃገራት ነባሪ ሰላም ፡ ምክብባርን ክልተኣዊ ጡዑይ ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ክረጋገጽ ዝኽእል። እዚ መታን ካይከዉን፡ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዉሽጣዊ ጸገማቱ ኣወንዚፉ ኣብ ግዳማዊ ዝምድናታቱ ጥራይ ኣቶኪሩ ክሰርሕ ወሲኑ ኣሎ። ነቲ ባዕሉ ዝጋስዮ ዘሎ ምሕንጻጽ ዶብ፡ ወያኔ ሓንጊዶም ኣለዉ ዝብል ክሲ ብምስንዛር፡ ወያኔ ካይጠፍኡ ሰላም ኣብ’ዚ ከባቢ ክራጋገጽ ኣይክእል’ዩ ብምባል ይጋሳጎሰሉ ኣሎ።

ትግራይ ኣካል ኢትዮጵያ እያ። ተጋሩ ይኹኑ ፖሎቲካዊ ዉድባቶም ድማ ኢትዮጵያዉያን ስለዝኾኑ፡ ምትንካፍ ትግራይ ወይ ተጋሩ፡ ምትንካፍ  ሉዑላዉነት ኢትዮጵያን ህዝቢ ኢትዮጵያዉያን ክኸዉን’ዩ። ሉዕላዉነት ኢትዮጵያ እንተዘይተኸቢሩ ድማ ዳግም ንኪናት ምእታዉ ስለዝኾነ፡ ድሕሪ ሕርሲ ቅሉዉላዉ የሎን፡ ድሕሪ ሰላም ድማ ኪናት ክህሉ ኣይግባእን’ዩ።

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!