ሓተታ፡ ቃሉን መርገጺኡን ክዓጽፍ ዘይእግሞ ጃንዳ!

ሓተታ፡ ቃሉን መርገጺኡን ክዓጽፍ ዘይእግሞ ጃንዳ!

ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ቅድሚ 5 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈ ፈጻሚ ሽማግሊ ኢህወደግ (ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ) ነቲ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ ኣብ ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ዝወሶኖ፡ ብዘይቕድመ ኩነት ከተግብሮ ምኻኑ ቅድሚ ምእዋጁ፡ ኣብ ሓዳስ ኤርትራ ብዝርዝር ከምዚ ብምባል ጽሒፉ ነይሩ፡-

መበል 27 ዓመት .188

7 ሚያዝያ 2018 – ገጽ 2

ሓዳስ ኤርትራ

ርግጸት ልዕልና ሕጊ ይኣክል!

13 ማዝያ 2002 ዶባዊ ምስሕሓብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምፍታሕ ዚቘመ ዳናዪ ኮምሽን፡ ናይ መወዳእታን ቀያዲን ብይኑ ዚሃበሉ ዕለት እዩ። እቲ ብይን ካብ ዚወሃብ ዝመጽእ ዓርቢ 16 ዓመቱ ክመልእ እዩ።

ካብ ግንቦት 1998 ክሳብ ሰነ 2000 ዓ.ም፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢን ሃገርን ኤርትራ ዝተኻየደ ቅሉዕን ዘይምኽኑይን ወራር፡ ብሓያል መኸተን ጅግንነትን ህዝቢ ኤርትራ ምስ ተረዂመሸ፣ ኣብ ወርሓት ስነን ታሕሳስን ናይ 2000 ዓ.ም.፡ ነቲ ብዶብ ዝተመኽነየ ኲናት ንምዕራፍ፡ ኣብ ኣልጀርስ ክልተ ስምምዓት ሰላም (ኣፈናዊን ኣጠቓላልን) ከምእተኸተሙ ይዝከር። ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኮፊ ኣናን፡ ዋና ጸሓፊ ው.ሓ.ኣ. ሳልም ኣሕመድ ሳልም፡ ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ማድሊን ኦልብራይት፡ ፕረዚደንት ኣልጀርያ ዓብደልዓዚዝ ቡተፈሊቃ፡ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ሚስተር ሪኖ ሰሪ ድማ፡ ኣውሓስቲ ትግባረ ናይቲ ስምምዕ ብምዃን ክታሞም ኣንቢሮምሉ።

ስምምዕ ኣልጀርስ፡ ሓሙሽተ ኣባላት ዝሓቘፈ ዘይሻራዊ ዳናዪ ኮምሽን ክምስረት ዝእዝዝ ኮይኑ፣ እቲ ዝቐውም ኮምሽን፡ ንዶባት ክልቲአን ሃገራት ዝምልከት መግዛእታዊ ውዕላት (Pertinent Colonial Treaties) 1900፤ 1902፤ 1908፤ ከምኡ’ውን ምስ ጉዳይ ዶባት ተዛማድነት ዘለዎ ኣህጉራዊ ሕጊ (Applicable International Law) ምርኩስ ብምግባር ብይኑ ድሕሪ ምሃብ፤ ዶባት ሓንጺጹ ኣብ ባይታ ከመልክት ስልጣን ዘሰክሞ እዩ።

በዚ ውዕል’ዚ ዝቘመ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብቲ ዝቐጸለ ልዕሊ ሓደ ዓመት፣-

– ክልቲኦም ወገናት ሕጋዊ ጭብጢታቶም ከቕርቡ ዕድል ብምሃብ፤

– ብክልቲኦም ወገናት ዝቐረቡ ብዙሓት ሰነዳትን ዝተፈላለዩ መርትዖታት ብምምርማር፤

– ስምምዕ ኣልጀርስ ብዘሰከሞ ሓላፍነት መሰረት፣ ዝምልከቶም መግዛእታዊ ውዕላትን ተዛማዲ ኣህጉራዊ ሕጊታትን ምርኩስ ብምግባር፣ ብ13 ማዝያ 2002 ውሳነኡ ሂቡ።

ብመሰረት ስምምዕ ኣልጀርስን ዳናዪ ኮምሽን ዜውጽኦ ዝርዝራት ኣፈጽጻማን፡ እቲ ብይን ክሳብ ሕዳር 2003 ኣብ ዚነበረ ግዜ ኣብ ባይታ ተተግቢሩ፡ ክድምደም ዚነበሮ እዩ። እንተኾነ ወያነ፡ ብኣይዞነት ኣሳሰይቱ፡ ልዕልና ሕጊ ስለእተሓሰመ፡ ኣህጉራዊ ሕጊን መትከላትን ተረጊጹ፡ እቲ ብይን ክሳብ ሎሚ ካብ ፈጽሚ ተዓጊቱ ኣሎ። በቲ ዝተፈጥረ ዕንቅፋት ዕማሙ ብምልኣት ኪፍጽም ዘይከኣለ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ መወዳእታ፡ ነቲ ዶባት ብማንዛ ሕንጻጻት (virtual demarcation) ኣብ ካርታ ኣመልኪቱ፡ ኣብ ሕዳር 2007 ስርሑ ብወግዒ ከምዚዛዘመ ኣፍሊጡ። ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ ክልቲአን ሃገራት ዚነበረ ኣብያተ-ጽሕፈቱ ኣብ ዚዓጸወሉ እዋን፡ ናብ ሕቡራት ሃገራት ዚጸሓፎ ደብዳበ ከምዚ ይብል፦

“ኢትዮጵያ፡ እቲ ቀያዲን ናይ መወዳእታን ኪኸውን ዝተሰማማዓትሉ ብይን፡ ኣብ ባይታ ኪትግበር ድልየትን ቅሩብነትን ኣየርኣየትን። እቲ መስርሕ ኪቕጽል ተስፋ ስለዝተሳእኖ ከኣ፡ ኮምሽን ኣብያተ-ጽሕፈቱ ኪዓጹ ተገዲዱ ኣሎ። ኣብ መደምደምታ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ እቲ ብ13 ማዝያ 2002 ብዝተዋህበ ውሳነ ዝተሓንጸጸ፡ ኣብ ሕዳር 2007 ድማ ብቨርቺዋል ምምልካት ተነጺሩ ዘሎ ዶብ፡ ንክልቲኦም ወገናት ቀያዲ ምዃኑ የፍልጥ። ነዚ ዶብ’ዚ ዝጻረር ወይ ዝጥሕስ ዝኾነ ተግባር ከኣ ዘይሕጋዊ እዩ።”

እዚ ዕንቅፋት’ዚ፡ ኣብ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኮነ ኣብ ሰላምን ጸጥታን ዞባና ብዜስዓቦ ናይ ግዜን ዕድላትን ክሳራ፡ ቀንዲ ተሓታቲ፡ እቲ ኣህጉራዊ ሕጊ ጥሒሱ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ጎቢጡ ዚርከብ፡ ወራሪ ስርዓት ወያነ እኳ እንተኾነ፡ ክብረት ስምምዓትን ውሳነ ኮምሽንን ኬተግብር ሓላፍነት ዝተሰከመ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኮነ፡ ኣውሓስቲ ናይቲ ስምምዕ እውን ግዴታኦም ብዘይምልዓሎም ተወቀስቲ እዮም። ልዕሊ ዚኾነ ወገን ከኣ፡ ትግባረ ናይቲ ብይን ሓኒቑ ኪሕዞ ዚወሰነ ኣብቲ እዋን’ቲ ዝነበረምምሕዳር ኣመሪካ ተጠያቒ እዩ። ነዚ ሓቂ’ዚ ካብ ጽሑፍ ኣምባሳደር ኣመሪካ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ዚነበረ ጆን ቦልተን ምርግጋጹ ይከኣል።

ጆን ቦልቶን፡ ኣብታ ኢድካ ምሃብ ምርጫ ኣይኮነን “Surrender is not an option” እትብል መጽሓፉ፡ ስምምዕ ኣልጀርስ ንምፍራስ፡ ብክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ዝተዋህቦ መምርሒ ከምዚ ኪብል ኣስፊርዎ ኣሎ፦

“ኣነ ብዘይተረድኣኒ ምኽንያት፡ ናይ ሽዑ ተሓጋጋዚት ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ጃንዳየ ፍሬዘር፡ እቲ ‘ጌጋ’ዩ ነይሩ’ ኢላ ዝደምደመቶ ውሳነ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን 2002፡ ዳግማይ ክርአን ዚበዝሕ ክፋል ናይቲ ዜሰሓሕብ ግዝኣት ንኢትዮጵያ ዚወሃበሉ ኩነት ኪፍጠርን፡ ኣብ ለካቲት (2005) ሓሳብ ኣቕሪባተለይ ነይራ። እቲ ጉዳይ ንባይቶ ጸጥታ ብኸመይ ከምዝገልጸሉ ስለዝሓርበተኒ ግን ኣየቕረብክዎን።”

ብዊኪሊክስ ዚለሓዀ ሓበሬታ እውን፡ ኣብ ሕዳር 2009፡ ወከልቲ ኣመሪካ፡ እንግሊዝ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ጣልያንን ሽወደንን ኣብ ዝተራኸብሉ ኣጋጣሚ፡ ወኪል ኣመሪካ፡ “ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ኢትዮጵያ መተካእታ ዘይብላ መሓዛ ኣመሪካ” ምዃና ብምግላጽ፡ “ኣመሪካ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከምዘለዎ ደስኪሉ ኪጸንሕ” ከምእትደልዮ ምዝራቡ ይጠቅስ።

ባይቶ ጸጥታ እውን እንተኾነ፡ ኣብ ክንዲ ካብ ድርብ መለክዒታት ርሒቑ፡ ዝተፈጸመ ግህሰት ልኡላውነትን ጎበጣን ብትሪ ብምቅዋም፡ ብመሰረት ምዕራፍ 7 ቻርተር ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ልዕሊ ሕጊ ዝጠሓሰ ወገን ስጉምቲ ዝወስድ፡ ኮር ተገልበጥ ኣብ ልዕሊ’ታ “ግዝኣተ-ሕጊን ኣህጉራዊ መትከላትን ይከበር” ኢላ ዚሞጎተት፡ መሬታ ዝተወረ ኤርትራ ዘይምኹኑይ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ዓንቀጽ 51 ቻርተር ሕ.ሃ. ሰፊሩ ንዝርከብ፡ ናይ ርእሰ ምክልኻል መስላ ዝግህስ እገዳ ኣብ ምውሳን መጋበርያ ኮይኑ እዩ።

ናይዚ ዚሓለፈ 16 ዓመታት ዛንታ እምበኣር፡ ንስለ ጂኦ-ፖለቲካዊ ረብሓታት፡ ርግጸት ግዝኣተ ሕጊ ብምስሳይ፡ ኣህጉራዊ ሕጊን መትከላትን ንፍዂሰት ዝተቓልዕሉ፡ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዞባናን ከኣ፡ ግዜን ብዙሕ ዕድላትን ዝኸሰርሉ ዘሕዝን ዛንታ እዩ። ዝተፈጸመ ዓመጽ ንምኽዋል ምዕልባጥ፡ ብዕድል ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን እናተጻወትካ ህድማ ንቕድሚት ግን ክሳብ መዓስ?

ብኣጋጣሚ መበል 16 ዓመት ውሳነ ኮምሽን ዶብ እምበኣር፡ እቲ ኣብ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ተፈጺሙ ዘሎ ግህሰትን ዚወርድ ዘሎ ዕንወትን ብዘይውዓል ሕደር ኬብቅዕ፡ ከምቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ስምምዕ ኣልጀርስ ኣብ ዝተኸተመሉ እዋን “ናይ ኲናትን ጽልኢን ምዕራፍ ብናይ ምትሕግጋዝን ብሓባር ምንባርን መድረኽ ክዕጾ ኣለዎ። ጉርብትና ህዝብታት ምርቓ እምበር መርገም ኣይኮነን” ዝበሎ፡ እዚ ሰላም ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን መላእ ዞባናን ዘሪጉ ዝርከብ ሃዋህው ኣኽቲሙ ናይ ልምዓትን ምትሕብባርን ሓድሽ መድረኽ ክፍጠር፣ ርግጸት-ሕጊ ንምኽዋል ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ተስገዲዱ ዝጸንሐ ሕጋዊ መሰረት ዘይብሉ ዓማጺ እገዳ ብቕጽበት ተሰሪዙ፡ ክብረት ልዕልና ሕጊ ኪሕሎ፡ ማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻ፡ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ከኣ ብፍላይ ግዴታኦም ኪፍጽሙ ኤርትራ ደጊማ ትጽውዕ። ዝብል’ዩ።

ኣብ 5 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈ ፈጻሚ ሽማግሊ ኢህወደግ (ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ) ነቲ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ  ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ዝወሶኖ፡ ብዘይቕድመ ኩነት ከተግብሮ ምኻኑ ድሕሪ ምእዋጁ ግን መራሒ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ  (ኣቶ ኢስያስ ኣፍወርቂ) ፡ ሓያል ስምብራትን ማህሰይቲን ኣብ ስነ-ኣኣሙሮ ህዝብና ሓዲጉ፡ ነቲ ኣብ  ዝሓለፈ 30 ዓመታት፡ ሕሉፍ ኣሰቓቂን ኣሉታዊን፡ ቶምክሮ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያዉያ ኣዛኻኺሩ፡ ንነድሩ ዘላዓለ ዘረባታቱ ከመ-ቅጽበት ከምዚ ዝስዕብ ክብል ጀመረ፡-

1.ንሕና ኣይከሰርናን!

2.ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ክልተ ህዝቢ’ዩ ኢሉ ዝኣምን፡ ነቲ ሓቐኛ ታሪኽ ዘይፈልጥ ሰብ’ዩ!

3.ምሕንጻጽ ዶብ ኣብ መንጎ እቶም ቡዙሓት ዘለዉ ሽግራት፡ እቲ ዝደቐቐ ሕቶ’ዩ፡ ልዕሊኡ ካልእ ዓበይቲ ጉዳያት፡ ከም ምርግጋእ ኢትዮጵያ ናይ ዞናና ቁጠባዊ ዉህደት ስለዘሎ፡ ኣብቲ ዝዓበየ ጉዳያት ኣቶኪርና ክንሰርሕ ኢና!

4.ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝነበረ ሽግር ናይ ዶብ ግርጭት ኣይነበረን ኣይኮነን፡ ዶብና ድማ ልዕሊ ካልኦት ናይ ኣፍሪቃ ሃገራት ብዝተነጸረ ዝተሓንጸጸ’ዩ!

5.ድሕሪ ሕጂ ዶክተር ኣቢ ንስኻ ኢኻ ትመርሓና፡ ንቐልዓለም ኣይኮነን! ሙሉእ ስልጣን ሂበካ ኣለኹ!

6.ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ታሪኻዊ ኪዳኖም ኣሓዲሶም!?

7.ነዚ ኣብ መንጎ “ክልቴና” ዝግበር ዘሎ ዝምድናታት ንምዕንቃፍ ዝፍትን ወይልኡ! …ወ.ዘ.ተ ብምባል ነቲ 16 ዓመታት ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ  ኣብ 7 ሚያዝያ 2018 ዝወሰድዎ መርገጺ ከመ-ቅጽበት ዝቀየሩ።

ከምዚ ዓይነት ቃሉን መርገጺኡን ክዓጽፍ ዘይእግሞ ጃንዳ፡ ጽባሕ-ንግሆ እዉን ካልእ ክገብር ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። እቲ ካልእ ካይመጸ እንኮሎ ነዚ ጃንዳ’ዚ ደዉ ከነብሎ፡ ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ሞራላዊን ሃገራዊን ሓላፍነት’ዩ።

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

08/03/2020

 

ሓተታ፡ ድሕሪ ሕርሲ ሕማም ቅልዉላዉ የሎን!

ሓተታ፡ ሕሪ ሕርሲ ሕማም ቅልዉላዉ የሎን!

እቲ ብ”ዶብ” ተሳቢቡ፡ ኣዝዩ ከቢድ ዓቕሚ ሰብኣዊን ንዋታውን ዕንወት ዘስዓበ ኪናት፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ካብ ወርሒ ግንቦት 1998 ዓ.ም.ፈ ክሳብ ወርሒ ሰነ 2000 ዓ.ም.ፈ እዩ ተኻይዱ።፡ ኣብ ሞንጎ ክልትኤን ሃገራት ወትሃደራዊ ተጻብኦታትን ረጽምን  ደዉ ኢሉ፡ ዕርቂን ምርድዳእን ንክፍጠር፡ ኣብ ዕለት 12 ታሕሳስ 2000 ዓ.ም.ፈ፡ ኣብ ሞንጎ መራሒ ኢትዮጵያ መለስ ዜናዊን መራሒ ኤርትራ ኢሳያስ ኣፈወርቅን ዝተፈረመ በዓል 6 ዓንቐጻት ሰነድ-ስምምዕ፡  ኣርባዕተ መሰረታውያን ዕላማታትዝሓቖፈ፡  ኣብ ኣልጀርያ ከተማ ኣልጀርስ’ዩ ከም ተፈሪመ፡ ኩሉ ሰብ ዝዝክሮ ታሪኽ’ዩ።

እተን 4 ቀንዲ ዕላማታት፡-

ቀዳማይ፡ ኣብ ሞንጎ ክልትኤን ሃገራት ዝነበረ መንፈስ ተጻብኦታት ሙቑራጽን፡  ከምኡ እዉን ካብ ምፍርራሕን ሓይሊ ዝተሓወሶ  ስጉምትታት ካብ ምዉሳድ  ክርሕቃ።

ካልኣይ፡ ቅድሚኡ ኣብ ባሕቲ ሰነ, 2000 ዓ.ም.ፈ ዝተበጽሐ ስምምዕ፡  ሓንቲ ነታ ካልአይቲ ከም ጸላኢት ናይ ዘይምርኣይን ናይ ተጻብኦታት ምቁራጽ  ስምምዕ ክኽበራን ክፍጽማን ውሕስና ምሃብ’ዩ።

ሳልሰይቲ፡ ብክልቲኡ ሃገራት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ዝነበሩ፡ ናይ ኪናት ሙሩኻትን ካልኦት ውልቀ-ሰባትን ነናብ ሃገራቶም ክምለሱ ምግባር’ዩ።

ራብዓይቲ፡ ክልትኤን ሃገራት ኣብ ዉሽጢ ግዝኣተን ዝርከቡ ዜጋታት (እታ ሓንቲ ናይታ ካልእ ሃገር) ሰብኣዊ መሰላቶም ክሕሎ ምግባር’ዩ።

ምስ’ዚ ተኣሳሲሩ፡ ነጻ ናይ ዶብን ካሕሳን ኮሚሽናት ንኽቆማ መንቐሊ ኮይኑ’ዩ። በቲ ስምምዕ መሰረት ኮምሽናት ቆይመንን ስራሓተን ኣካይደን፡ ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ኮሚሽን ዶብ  ዉሳኔ ኣሕሊፉ ንባድመ ድማ ኣካል ኤርትራ ሙኻና ዘካተተ ዉሳኔ ኣሕሊፋ። ብመሰረት ስምምዕ ክልቴን ሃገራት፡ ናብ ናይ ዓለምለኻዊ ሽምግልናዊ-ፍርዲን ንኽኸዳን፡ እቲ ዝዉሃብ ብይን ኮምሽን ዶብ ድማ፡ ናይ መወዳእታን ቀያድን ሙኻኑ  ተሳማሚዔን ከንሰን፡ ኢትዮጵያ ግን ነቲ ውሳነ ብምንጻግ ወተሃደራታ ካብቲ ንኤርትራ ዝበጽሓ ቦታ ክተውጽእ ኣይደለየትን።

ብኡ መሰረት ድማ ፡ኣብ 6 ታሕሳስ 2004 ዓ.ም.ፈ ኢትዮጵያ ብዓል ሓሙሽተ ነጥብታት እማሜ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ዝብል ብምዉጻእን ነቲ እማሜ ንባይቶ ጸጥታ ብጹሑፍ ብምቕራብ፡ ነቲ ኣይኪናት ኣይሰላም ስትራተጂ (containment policy) ኣብ ባይታ ከምዝሰርሕ ገበሩ። ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብቲ መዓልቲ ዉሳኔ ጀሚሩ፡ ን16 ዓመታት መመላእታ “ስምምዕና ዉሳኔ ናይ ዶብ ኮምሽን ናይ መወዳእታን ቀያዲን ስለዝኾነ፡ ብኡ መሰረት እንተድኣ ኢትዮጵያ ነቲ ዉሳኔ ብዘይ ቅድመ ኩነት ከተተግብሮ ወሲና: ንሕና ድማ ንኣጋ-ምሸቱ ኣብ ዘተ ክንኣቱ ድሉዋት’ና ክብሉ ጸኒሖም ” እዮም።

ጆኦ-ፖሎቲካዊን ዉሽጣዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ስለዝተቃያየረ፡ ኣብ 5 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈ ፈጻሚ ሽማግሊ ኢህወደግ (ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ) ነቲ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ ኣብ ኣብ 13 ሚያዝያ 2002 ዓ.ም.ፈ ዝወሶኖ፡ ብዘይቕድመ ኩነት ከተግብሮ ምኻኑ ምስ ኣወጀ። ብቅጽበት ኤርትራ ንዉሳኔን ጻዊዒትን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢ ኣሕመድ ድሕሪ ምቅባላ፡ ከም መቀጸልትኡ ናይ ክልቲኡ ሃገራት መራሕቲ ርክብ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዕለት 8-9 ሓምለ 2018  ዓ.ም.ፈ ተኻይዱ። ብኡ መሰረት ድማ ቀጺሉ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ኢማራትን ሱዑድያን ቀጻሊ ስምምዓት ተፈሪሙን ዲፕሎማሳዊ ዝምድናታት ክጅምራን ዶባት ክልቲኡ ሃገራት ንኽኽፈት ብምዉሳን፡ ንዝተወሰነ ጊዚየ እቲ ዶባት ተኸፊቱ ብተበግሶን ዉሳኔን  ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ድማ መሊሹ ከም ዝዕጾ ኮይኑ።

ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን  ኵለንትናዊ ምትሕግጋዝን፡ ኣብ  መንጎ ፈደራላዊት ደሞክራሲያዊት  ኢትዮጵያን ሃገረ-ኤርትራን ብ9 ሓምለ 2018 ዓ.ም.ፈ ኣብ ኣስመራ ንዝፈረሙዎ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን  ምሕዝነትን ዳግም  ኣብ ዕለት 16 መስከረም 2018 ዓ.ም.ፈ ኣብ ጅዳ – ስዑዲ ዓረብ ብምርኻብ ፣ ንመትከላትን ዕላማታትን ቻርተር ሕቡራት ሃገራት ዘለዎም ተኣማንነት  ዳግም ብምርግጋጽ፣  ክልተኦም ወገናት በዚ ዝስዕብ ቀንዲ ነጥብታትተሰማሚዖም እዮም:-

ዓንቀጽ ሓደ;-

ኣብ መንጎ ክልተአን ሃገራት ዝጸንሐ ኵነተ-ኲናት ኣኽቲሙ ኣሎ፡ ሓድሽ  መዋእል ሰላምን ምሕዝነትን ኵለንትናዊ ምትሕብባርን ተራሕዩ ኣሎ።

ዓንቀጽ ክልተ:-

ክልተአን ሃገራት ኣብ ፖለቲካዊ፡ ጸጥታዊ፡ ምክልኻላዊ፡ ቍጠባዊ፡ ንግዳዊ፡ ወፍራዊ፡ ባህላዊን ማሕበራዊን ዓውድታት ኣብ ተመላላእነትን ውህደትን  ዝተመርኰሰ ኵለንትናዊ ምትሕብባር ከማዕብላ እየን።

ዓንቀጽ ሰለስተ:-

ክልተአን ሃገራት ሓባራዊ ፕሮጀክትታት ወፍሪ፡ እንተላይ ሓባራዊ ፍሉይ  ቍጠባዊ ዞናታት ከማዕብላ እየን።

ዓንቀጽ ኣርባዕተ:-

ክልተአን ሃገራት ንውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከተግብራኦ  እየን።

ዓንቀጽ ሓሙሽተ:-

ክልተአን  ሃገራት  ዞባዊን  ኣህጉራዊን  ሰላምን  ጸጥታን  ምትሕብባርን  ንምውሓስ ክጽዕታ እየን።

ዓንቀጽ ሽዱሽተ:-

ክልተአን ሃገራት ብመሰረት ኣህጉራዊ ሕጋጋትን ስምምዓትን፣ ግብረ-ሽበራ  ከምኡ’ውን ንግዲ ደቂ-ሰብን ኣጽዋርን ዕጸ-ፋርስን ክምክታ እየን።

ዓንቀጽ ሸውዓተ:-

ክልተአን ሃገራት ንትግባረ እዚ ስምምዕ ዝኣልን ዝከታተልን ላዕለዋይ  ሓባራዊ ኮሚተ፡ ከከም ኣድላዪነቱ ድማ ንኡሳን ኮሚተታት ከቝማ እየን።

ካብዘን 7 ነጥብታት መጀመርታ ክትግበር ዘለዋን ዝግብኣን “ዓንቀጽ ኣርባዕተ:-ክልተአን ሃገራት ንውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከተግብራኦ  እየን” ትብል እያ። እቲ ምንታይስ ኣብ መንጎ ክልተ ሃገራት ጥዕና ዘለዎ ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ክምስረት ዝድለ እንተኾይኑ፡- “ክልቲኡ ዝዛመድ ሃገራት ፖሎቲካዊን ምጣኔ-ሃብታዊ ስርርዕዓቱ ብዘየገድስ፡ ኣብ ናጽነትን ልዕላዉነት፡ ናይ መረት ሓድነትን ናይ ሃገር ክብሪ ምሕላዉ፡ሓድሕድ ዘይምዉራርን፡ ኣብ ዉሽጣዊ ጉዳያት ጣልቃ ዘይምእታዉ፡ ብማዕርነትን ሓባራዊ ጥቕሚ ምስራሕ ዝተመስረተ ዝምድናታት ክኸዉን ስለዘለዎ’ዩ።

ኣቶ ኢሰያስ ድሕሪ ስምምዕ ምስ ዶክተር ኣቢ፡ ኣብ ተለፊዥን ኤርትራ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ “ብቀደሙ መንቐሊ እቲ ግርጭት ናይ ዶብ ከምዝይነበረን፡ እቲ ናይ ዶብ ምሕንጻጽ ሕቶ፡  ካብቶም ቡዙሓት ክፍትሑ ዝግብኦም ሽግራት እቲ ዝንኣሰ’ዩ ብምባል” ዶብ ኤርትራ ኢትዮጵያን ቀዳምነታት ተዋሂብዎ ክሕንጸጽ ከምዘይኮነ ኣዉኪኢልና’ዩ።

እዚ ወስታታት’ዚ ዘልዕሎ ኣገዳሲ ሕቶታት ኣሎ። ናይ ዶብ ሕቶ፡ ኣዝዩ ዝንኣሰ ሽግር እንተነይሩን ኮይኑን፡-

  1. ስለምንታይ ልዕሊ 20 ሽሕ ኤርትራዉያን፡ ኣብ ኪናት ኢትዮ-ኤርትራ መተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ንክኸፍሉ ተገይሩ? መን’ዩ ናይ’ዚ ሰብኣዊ፡ ንዋታዉን ፋይናንሳዊን ዕንወት ትሓታቲ? ብሱሩ ኸ ጠንቂ ኪናት ዶብ ኣይኮነን ካብተባህለ፡ እቲ  መላዓሊ ጠንቂ ናይ’ቲ ኪናት እንታይ’ዩ ዝነበረ?
  2. መን’ዩ ተሓታቲ ብዛዕባ፡ እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ንመዋእሎም ተሰዲዶም ዝነብሩ ዝነበሩ ኤርትራዉያን፡ ንብሮቶሙን ስድራቤታቶምን ተባታቲኖም፡ ብሰንኪ እቲ ዝተኻየደ ኪናት ዝተሰጉ?
  3. መን’ዩ ተሓታቲ፡ ናይቲ ኣብቲ ከባቢ ዶባት ዝዓዱ፡ ኣስታት ሓደ ሚልዮን ህዝቢ ኤርትራ፡ ብሰንኪ እቲ ዝተኻየደ ኪናት ሂወቱን ጥሪቱን ዝተዛናበለ?

ንሱ ጥራይ ኣይኮነን “ ኣቶ ኢሰያስ ይኹን ካድረታቱ፡ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓንን ማሕበራዊ መራኸቢታት፡ ናይ ቀዳምነት ቀዳምነትና ንኢትዮጵያ ንምርግጋእን ንወያኔ ንምጥፋእን’ዩ ክብሉ ተሰሚዖም። ቀጺሎም ድማ ሽግር ዶብ የብልናን ! ዶብና ሕንጹጽ’ዩ ከምዝበሉ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ተሰኒዱ ኣሎ”

  1. ዶብና ሕንጹጹ እንተኾይኑ ስለምንታይ ን16 ዓመታት መመላእታ ዉሳኔ ኮሚሽን ዶብ ብዘይ ገለ ቅድሜ-ኩነት ኣብ ባይታ ክትግበር ኣለዎ ብምባል  ክሓቱን ንዘተ ክነጽጉ ጸኒሖም?
  2. ስለምንታይ ኣብ ኣይሰላም-ኪናት (ቴክኒካሊ ኣብ ኪናት ስለእንርከብ) ኢና፡ ቅዋም ከነተግብር ዘይክኣልናን ሃገራዊ ኣገልግሎት እዉን እንተኾነ፡ ናብ ጉቡእ ጊዚኡ ክንመልሶ ዘይክኣልና ዝብሉ ዝነበሩ?
  3. ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተኸቲሙ ከንሱ፡ ስለምንታይ ቀጻሊ ንመንእሰይ ኤርትራ ብግፋ እስትንፋስ ዘይህብዎ ዘለዉ? ስለምንታይ ቅዋም ዘየተግብሩ? ስለምንታይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንኑቡር ናይ ኣገልግሎት ጊዚየ ዘይመልስዎ?

ሕሉፍ ተሓሊፉ ዶክተር ኣቢ ኣብ ዞባዊን ዓለምለኻዊ መጋባእያታትን ዲፕሎማሳዊ ንጥፈታትን ሕጋዊ ወኪል ልዑላዊት ሃገር ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን፡ ሙኻኑ ብኣቶ ኢሰያስ ኣብ ቅድሚ ሓፋሽ ኢትዮጵያ ተነግሮን፡ ብተግባር ንሃገረ ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን ወኪሉ ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ዓለምለኻዊን ዞባዊን ርኽክባት ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታ ኣካዩድ’ዩ።

ስለዚ ብኩሉ መዳዩ ኤርትራ ጥብቆ (appendix) ናይ ዓባይ ኢትዮጵያ ክትኸዉን፡ ንዝሓለፈ 20 ዓመታት ተሰሪሕሉ ሕጅ እዉን ይስራሓሉ ኣሎ። ኣይፋሉን ዝብል ዜጋ እንተሃሉዩ ክብድሃና፡ ነጥበ ክትዓቱ ከቕርብ ይኽእል’ዩ።

  1. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ንሓርበኛነትናን ሃገራዉነትናን ወቂዑ፡ መንነትና ከም እንጸልእ ዝገብረና ፡ ፈታዊናን ብዓል ጽቡቕና ኮይኑ ይስምዓና ዶ ይኸዉን?
  2. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ኮነ ኢሉ ንሉዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ኣብ ሓደጋ መገዲ ዘሳጥሕ ፡ ካብዚ ተሳጢሕናሉ ዘሎና ቃራና-መገዲ ልክዕ ከም “ሙሴ ንደቂ እስራኤል ካብ መከራ ዘዉጽኦም”፡ ብተምሳሉ ዘዉጽኣና ኮይኑ ዶ ይስምዓና ይኸዉን?
  3. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት ኮነ ኢሉ፡ ህንጻታት ሃገርን ህዝብን መታን ኣሪጉ መሽሙሹ ክዓኑ፡ ምህናጽ፡ ምጽጋንን ምምሕያሽን ህንጻታት ንከይካየድ ምስ ዝኽልክለና፡ ካብ ሓልዮት ዝተላዕለ ዶ ይመስለና ይኸዉን?
  4. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት ብዉጥንን ዝተራቐቀ ዉዲት፡ ኤርትራዊት ስድራቤት መታን ክትብተንን ዜጋ ሃገሩ ራሕሪሑ መታን ንክስደድ፡ መጻኢ ተስፋታት ዜጋታት ክምህምን ዝገብር፡ ንምዕባሌናን ንምዕባለ ሃገርና ዝሰርሕ ዘሎ ዶ ኮይኑ ይስምዓና ይኸዉን?
  5. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ኣቀዲሞም ባዕዳዉያን ገዛእትና ዝነበሩ ኣብ ልዕሊና ዘየዉረድዎ ኣደራዕን ግፍዕን፡ ኣብ ልዕሌና ከዉርድ እንኮሎ ናይ ነገር ጥዕና ዶ ይመስለና ይኸዉን?
  6. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ኣብ ክንዲ ንራብሓ ሃገሩን ህዝቡን፡ ንረብሓ ካልኦት ከቀድምን ክሰርሕን እንኮሎ፡ እንታይ ስለዝደሊ ዘሎ ይመስለና?
  7. ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት፡ ነተን ዝጸንሓ ንኣሽቱ ፋብሪካታት፡ ቁጠባዊን ማሕበራዊን ትሕተ ቅርጽታትን ትካላትን ኮነ ኢሉ በብሓደ ከዕኑ እንኮሎ፡ ስለምንታይ ከምኡ ይገብር ኣሎ ግምታት ይህልወና ዶ ይኸዉን?…….ወ.ዘ.ተ! ጸብጺብካ ክዉዳእ ዝኽእል ኣይኮነን!

እዚ ጠባያትን ተግባራት ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ኮነ፡ እዚ ስርዓት’ዚ ግዝኣተ ሕጊ ዝጽይን፡ ንለዉጢ ዝቃወም፡ ንህላዊ ሃገርን ህዝብን ኮነ ኢሉ ኣብ ሓደጋ ዘእቲ፡ መሳሪሒ ናይ ግዳም ሓይልታት ስለዝኾነ፡ ብቀዳምነት ክንገብሮ ዝግብኣና፡ ብሕልናና ምስኡ ምፍታሕ’ዩ። ካብዚ ምልካዊ ስርዓት ብሕልናና እንተድኣ ተፋቲሕና፡ ነፍስወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ናጽነቱ ብምእዋጅ፡ ሓርነቱ ንምርግጋጽ ክነቕል ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን።

ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘሎ ዶብ እንተ ተሓንጺጹ ጥራይ’ዩ፣ ኣብ መንጎ ክልቴን ሃገራት ነባሪ ሰላም ፡ ምክብባርን ክልተኣዊ ጡዑይ ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ክረጋገጽ ዝኽእል። እዚ መታን ካይከዉን፡ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዉሽጣዊ ጸገማቱ ኣወንዚፉ ኣብ ግዳማዊ ዝምድናታቱ ጥራይ ኣቶኪሩ ክሰርሕ ወሲኑ ኣሎ። ነቲ ባዕሉ ዝጋስዮ ዘሎ ምሕንጻጽ ዶብ፡ ወያኔ ሓንጊዶም ኣለዉ ዝብል ክሲ ብምስንዛር፡ ወያኔ ካይጠፍኡ ሰላም ኣብ’ዚ ከባቢ ክራጋገጽ ኣይክእል’ዩ ብምባል ይጋሳጎሰሉ ኣሎ።

ትግራይ ኣካል ኢትዮጵያ እያ። ተጋሩ ይኹኑ ፖሎቲካዊ ዉድባቶም ድማ ኢትዮጵያዉያን ስለዝኾኑ፡ ምትንካፍ ትግራይ ወይ ተጋሩ፡ ምትንካፍ  ሉዑላዉነት ኢትዮጵያን ህዝቢ ኢትዮጵያዉያን ክኸዉን’ዩ። ሉዕላዉነት ኢትዮጵያ እንተዘይተኸቢሩ ድማ ዳግም ንኪናት ምእታዉ ስለዝኾነ፡ ድሕሪ ሕርሲ ቅሉዉላዉ የሎን፡ ድሕሪ ሰላም ድማ ኪናት ክህሉ ኣይግባእን’ዩ።

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

 

 

ሓተታ:ዜጋታት ሃገር ክበሃል እንከሎ እንታይ ማለት እዪ?

ዜጋታት ሃገር ክበሃል እንከሎ እንታይ ማለት እዪ?

 

ሃገርነትን ዜግነትን ዝብላ ፖሎቲካዊ ኣምራት፡  እንታይ ትሕዝቶ ከምዘለወን ምርኣይ ከድልየና’ዩ። ብርግጽ “ሃገራውነት” ክበሃል ሰሚዕና ንፈልጥ ኢና። ካብኡ ሓለፉ’ውን ሰባት ክዛረቡ እንከለዉ፡ ክስቶ ሃገራዊ’ዩ ክስቶ ግን ትሕተ-ሃገራዊ’ዩ እንዳተባህለ፡ ቅጽል ኣስማት ካብ ምጥማቅ ሓሊፉ፡ ከም መሳርሒ-ኣጽዋር ፖለተካዊ ቅንጸላታት፡ ብፍላይ ብገባቲ ስርዓት ካብ ንሰምዖ ነዊሕ ግዜ ኣቁጺሩ’ሎ።

 

ከምኡ’ዉን ናይ ዜጋታት “ሲቪክ” ዝብል ፖሎቲካዊ ኣምር፡ ኣብ ፖለቲካዊ ውዳበታት ኤርትራ፡ ብፍላይ ኣብ ዲያስፖራ እንቅመጥ ኤርትራውያን ዝተጋነነ ወላ ኣይኹን ደኣ እምበር፥ ዙውቱር እንዳኾነ ይመጽእ ምህላዉ’ውን ካብ ዓይንናን ኣእዛናን ዝተኸወለ  ኣምራት ኣይኮነን።

 

እዚ ኣምር’ዚ ብልክዕ ሰባት ስለዝዝንግዕዎ፡ ከም በርጌሳዊ ኣወዳድባታት፡ ንምፍታሕ ንኣሽቱ ማሕበራውያን ጉዳያት ደኣ እምበር፡ ፖለቲካዊ ፍልስፍንኡ ኪኑኡ ብምኻድ፡ ሰፊሕ ሃገራዊ ፖለተካዊ ትሕዝቶ ከም ዝውንን ይዝንጋዕ ሙዃኑ ተሞኩሮታትና የረጋግጽዎ’ዮም።  ናይ ዜግነት (ሲቪክ ) ከመይ ገይሩ እዩ ሃገራውነት ዝኸውን ዝብል ሕቶ ክላዕል ድማ ባህርያዊ እዩ። ሃገርነት ፖሎቲካዊ ስነ-ሓሳብ’ዩ። ከም ሰነ-ሓሳብ ድማ፣ ሰባት ምስ ሃገር – ከም ፖለቲካዊ ኣካል ዘለዎም ጥቡቕ ዝምድናን ምትእስሳርን ዘጣቃልል ስለዝኾነ ሃገራዉነትን ዜግነትን ሞጎታዊ ምትእስሳራት ዘለወን እየን።

 

ሃገራዊ ምትእኽኻብ ኤርትራውያን፡ ኣብ ደገ  ይኹን ኣብ ዉሽጢ መዓልታዊ እንዳዓበየን እንዳተኾልዔን ክንዲ ዝኸይድ፡ ብመንጽሩ ብኣዉራጃዉነት እንዳተታፋናነ ይኸይድ ምህላዉ፡ ኩሉ ዜጋ ዝዝንግዖ ሓቂ ኣይኮነን። ቀንዲ ምኽንያት ናይዚ ክዉንነት ድማ ፍርሒ’ዩ። ኩሎም ኤርትራዊ ወገናት ኣብዛ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝመርሓ ዘሎ ኤርትራ ዉሕስነቶምን ረብሓታቶምን ኣብ ሓደጋ ስለዝወደቀ፡ ናብ ቅድመ-ስሩት ዝምድናታቶም ማለት ናብ ዓዶም፡ ሃይማኖቶም፡ ኣዉራጃታቶም ብምኻድ ኣብኡ ዉሕስነቶም ከራጋግጹ የንህዩ ኣለዉ።

 

እዚ ኣጋባብ’ዚ እዉን  እተኾነ ብርግጽ መፍትሒ ኣይኮነን። መመሊሱ ንቱኹላዊ ምትፍናን ኣእትዩ ኣብ ነንሕድሕድና ከምዘይንታኣማመን ዝገብርን ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ድማ ዕድሎት ጸጋ’ዩ። ስለዚ እምበኣር ኤርትራና ክትሰርር፡ ነቲ ዘየድሊ ምትፍናናት ኣወጊድና፡ ህዝብታታ ብመን ሕራይ ንምስሎም ዘንጸባርቅ ሃገራዊ ክብርታት ብምህናጽ፡  ሃገራውነቶም ከጠጥዑ ዝግባእ’ዩ። እቲ ቁኑዕ መስመር ኣወዳድባ ዜጋታት ሓንቲ ሃገር፥ ዝተኸተለ ህዝቢ ድማ እንታይ ዓይነት ሃገራውነት፥ ስሚዕታት ከም ዝውንን ጉቡእ ስእሊ ንኽህበና ኣጸጋሚ ኣይኮነን። ከምኡ ስለዝኾነ’ዩ ድማ ከም ሓደ ዉልቀ ዜጋ ንእንገብሮም ኣገባብ ኣወዳድባ እቶም ክብርታት ምሳና ኣሎዉ’ዶ የለዉን እንዳበልና ንነብስና ደጋጊምና ክንሓትት ኣገዳሲ ዝኸውን።

ዜጋ ኪኖ መጸውዒ ሓደ ዉልቀ ሰብ ዝኸይድ ዓሚቅ ትርጉም ዝሓዘ እዩ። ከም ሓደ ኣካል ናይ ሓንቲ ሃገር፡  እንታይ እዩ ዜጋ ከብለካ ዝኽእል? ብኸመይ ኸ መንነትካ ተንጸባርቕ? እዚ ነጸብራቅ መንነት ብቡዙሕ ኣገባብ ክመላኸት ይከኣል እኳ እንተኾነ፥እቲ ዝዓበየ መግለጺ “ዜጋ” ‘ዩ። ኣዝዮም ብሉጻት ናይ ስነሕብረተሰብ ሊቃዉንቲ ከም ዘራጋገጽዎ፡ ነቲ ብጥንታዊ ን ፍላስፋሳት ግሪኽ ዝግለጽ ዝነበረ’ዩ። እቶም ፍላስፋታት ‘’ዜጋ ማለት፡ ህዝባዊ ናብራ ዝነብሩ፡ ደረጃ ፍልጠቶምን ብቕዓት ዓቅሞታቶምን ኣብ መዓልታዊ መነባብረኦም ዘበረኹ ኾይኖም፡ ጉቡእ መረዳእታ ክብርታቶም፡ ማሕበረ-ቁጠበኦም፥ ከምኡ’ውን መሰላቶምን ጉቡኣቶምን ኣብ ሕብረተ-ሰቦም ዘለልዩ’ዮም’ ብምባል ይገልጽዎ ነይሮም’።

ስለዚ ቅድም ቀዳድም ሰብ ድሕሪእይ ዜጋ ክትከዉን ክትዉስን ኣሎካ። እቲ ምንታይስ ዜጋ ክትከውን ዘኽእለካ ቀዳማይ ሮቛሒ ፥ ኣካል ህዝቢ’ታ ሃገር ምስ ትኸውን’ዩ። ስዒቡ ዝመጽእ ኣብ ኣበርኩቶኻ ንምዕባለን ብልጽግናን ምውሳእ ይኸውን። ንእትገብሮ ኣበርኩቶ ብምትህልላኽ ወይ’ውን ኣብ ሕድሕድ ምትፍናን ዘይኮነስ፥ ኣብ ቁዱስ ቅንኢ ዝተሞርኮሰ ክኸውን ከሎ’ዩ። ብፍላይ ኣብ ከም ሃገርና ኤርትራ፥ሕበረ-ብሄራዊት ዝኾነት ሃገር ድማ፥ነዚ ክብርታት ብመንገዲ ናይ ዜጋታት ሃገርነት ከነማእዝኖ ኮለና ዝያዳ ኻዕቦ ክሕፈሶ ዘኽእል’ዩ።

ሲቪክ ሃገራዉነት (ሊበራል ሃገራዉነት) ከም ፖሎቲካዊ ስነ-ልቦናዊ- ፍትወት ካብ ጽልኢ ን ፍርሕታትን ፖሎቲካዊን ባህላዉ ትሕዞ ወጻተኛታት ወይ ገየሾ ሓራ ዝኾነ ቅርጻን ትሕዞ ሃገራዉነት ኮይኑ፣ ኣብ ናሓፍያዊ ክብርታት ናይ ናጽነት፣ ተጻዋርነት፣ ማዕርነትን ንዉልቀ-ዜጋ መሰላት ዘማእከለ’ዩ። ሲቪክ ሃገራዉነት ዝሙርከሰሉ ናይ ርትዓዉነት ትዉፌትን ንሓፋዉነት’ዩ። ኣባላት ወይ ዜጋታት ሃገር ድማ ብመንሕራይ ዝነብሩ፣ ብመንሕራይ ዜጋታት ዝኮኑ እዮም። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ቀንዲ መለለይ ባህርያቱ፣ ዜጋታት ብድሌት ብሓባር ምንባር (will to live together) ዘራጋገጸሉ’ዩ። እቲ ሓድነት ሓደ ሃገራዊ መንነትን ሉዕላዊት ሃገር ብምግዳድ ዘይኮነ፣ ብምርጫ ይራጋገጽ ማለት’ዩ። ስለዚ ሓድነት ምስ ቡዙሑነት ንምርግጋጽ ዝእንፍእት ፖሎቲካዊ ስነ-ሓሳብ’ዩ።

ኣብ ላዕሊ ተዘርዚሮም ዘለዉ ሓቅታት ናይ ሃገረ ኤርትራን ኤርትራዉነትን ሲቪክ ትሕዝቶን መልክዕን ብዘየማትእ የነጽር።  ይኹን እምበር፣ ብሰንኪ ምልካዊ ስርዓት ህግደፍን፣ ብሰንኪ ኣብ ኣዉራጃ፡ ኤትኒክ-ሃይማኖታዊ ፖለቲካ ናይ ምምቕቓል ዝስህሩ ጉጅለታትን፣ ክብርቲ ዜጋታት ሃገረ-ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ወዲቓ ትርከብ። ብተወሳኺ፣ ኣብ ኣዝዩ ተአፋፊ ጂኦግራፍያዊ ከባቢ ብምህላዋን ካብ እዋን ናይ እዋን እናኸረረ ዝኸይድ ናይ ዞናና ዘይምዕሩይን ተባራዒ ኩነታትን ተደራቢ ስግኣታት ፈጢሩ አሎ። ንኣብ ልዕሊ ናይ ዜጋታት ሃገር ኤርትራ ተንጠልጢሉ ዝርከብ ውሽጣዊን ግዳማውን ሓደጋታትን ስግኣታትን ንምውጋድ፣ እቶም ንሲቪክ ሃገር፣ ሲቪክ መንነትን ሲቪክ ማሕበራዊ ክብርታት ኣብ ምድሓንን ግዲኦም ከበርክቱ ዝግበኦም ማሕበራውን ፖለቲካውን ሓይልታት ብኣድማዒ መንገዲ ክውደቡን፣ ን ናይ ዜጋታት ሃገረ ኤርትራ ኣብ ንቡር መንገዳ ብምእታው፣ ኣብ ጎደና ሰላምን ቅሳነትን፣ ራህዋን ምዕባለን ንኽትምርሽ ንጡፍ ግዲኦም ክጻወቱ ትጽውዕ ኣላ። ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ሰፊሕ ሲቪክ ዘመናዊ ማሕበራውን ፖለቲካውን ሓይልታት ኤርትራ ተባዕ ተበግሶ እዩ።

ስለዚ ካብዘን፡  ህግደፍን ካልኦት ኣዛመዉቲ ሓይልታት ተሓቢኣሙለን ዝነበሩ መሽገራጉራት፡  ክወጽእ እንተኾይኖም፡ ህዝቢ ኤርትራ ንቅሓት ናይ ነፍሲ ወከፍ ዜጋኡ ብምብራኽ ክዉደብን፡ ኣብ መዓልታዊ መነባብሮኡ ኣፈታትሓን ኣታሓሕዛ ግርጭታቱ ብዉሑሉል ብልሓት ክጥቐም ኣለዎ። ልዕሊ ኹሉ ድማ ፍትሓውን ዴሞክራስያውን ሓይሊ ክፈጥር ከም ዝኽእል ክኣምን ኣሎዎ። ምናልባት እዚ ኣተሓሳስባ እዚ፥ እዚ ዘሎ ጭኳኒ ስርዓት ኣብ ኤርትራ ምስ ተኣለየ ዘይነርክበሉ ዝብል ሕቶ ክለዕል ይኽእል’ዩ።

እቲ መልሲ ግን፡  ኣብ ከም ሃገርና ዝኣመሰላ ሃገራት፡ ከምቲ ኣቀዲሙ ዝተጣሕመሰ ሕብረተ-ሰብ ስለ-ዝኾና፡ እሞ ድማ ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ከም ቀንዲ መሳርሒ ፍላለይትና ጌሩ ይሰርሓሎም ብምህላዉ፡ ናብ’ቲ ቁኑዕ ሓዲድ ክንመጽእ ምስ ንደሊ፡ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ፥ ኤርትራና እቲ ሓደ ሓለፋ’ቲ ኻልእ ዘይትብጽሖ ሃገር ከም ዘላትና ተረዲኡ፥ንመሰል ዉልቀ-ዜግኡ ብዘየገድስ ሃይማኖቱ፡ ኤትኒኩ፡ ኣውራጅኡ፡ ዓዱ….ወዘተ ደው ብምባል እዚ ቃልሲ ንፍትሒ ክመውቕ ኣሎዎ።

እዚ ግዚኡ ኣይኮነን እንዳተባህለ፡ ሽግራትና ብኣግኡ ክንኣሊ ዘሕለፍናዮም ወርቃውያን ዕድላት ክንመሃረሉ ይግበኣና። ከምቲ ህ.ግ.ደ.ፍ ‘’ሓደ ህዝቢ፡ሓደ ልቢ” እንዳበለ ዝጭርሖ ዘይኮነስ፥ ከምቲ ዝተገልጸ ፍልልያትና ጸጋታትና ከም ሙዃኑ ኣሚንና፥ዜጋታትና ብነጻ ዝደለይዎ በርጌሳዊ ማሕበራት ብሙቋም፥ ማሕበራዊ ሽግራቶም ንኽፈትሑ እንዳ ኣተባባዕና፥ ናብ ፈላላይ ፖለቲካዊ ዉዳበታት ከይኸይድ እንዳኣለናን ኣንዳተቆጻጸርና ከም ዉልቀ ዜጋታት ሐላፍነትና ምዃኑ ክንግዘብ ኣገዳሲ ይኸውን። እዚ ኣገባብ ድማ ነቶም ንፍትሒ ካብ ነዊሕ ግዜ ኣብ ዉሽጥን ወጽእን ክቓለሱ ዝጸንሑን ከቢድ ዋጋ ዝኸፈሉ ኤርትራውያን ክቅጽሉዎ ከነተባብዕን እቶም ሕጂ ንርዕሞ ዘሎና መንእሰያት ተሰከምቲ ሕድሪ ዝኾንና ወለዶ ድማ፥ኣሰሮም እንዳሰዓብና ነሐይሎ። እዚ ደልሃመት ተቀንጢጡ ራህዋን ፍትሕን ዝመልኣ ሃገር ከም ንውንን ድማ ዘጠራጥር ኣይኮነን።

 

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

ሓተታ:ብቀዳምነት ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ኣብ ኤርትራ፡ ኣየናይ’ዩ?

ብቀዳምነት ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ኣብ ኤርትራ፡ ኣየናይ?

ግርጭት ከም ኣምር ፡ ብዕምቆት ኣብቲ ክልስሓሳባዊ ትሕዝትኡን ግብራዊ ጋህድታት ካይኣተና፡ ብሕጽር ዝበለ ኣጋባብ ንምግላጹ፣ ኣብ መንጎ ክልተ ወይ ካብ ክልተ ንላዕሊ ሰባት ወይ ኣግእዞታት ኣብ ዉሽጦምን ከባቢኦምን፡ ዝካየድ ምትፍናንን ምጽራርን እዩ። ግርጭት ኣብ ሂወት ደቂሰባትን ነገራት ሞጎታዊ ህላዌ ዘራጋገጸ ባህርያዉን ማሕበራዊ ክዉንነት እዩ።

እዚ ባህርያዉን ማሕበራዊ ክዉንነት፡ ንዝኾነ ነገር ን ወዲሰብ ኣብ ገዛእ ርእሱን፣ ካብ ገዛእ-ርእሱ ወጻኢ ብክልተ ተጻረርቲ ዝጋራጨዉ ባህርያት ዝቆመ ሙኻኑ ዘረዳኣና እዩ። ግርጭት ኣዉንታን ኣሉታን ገጽታታት ዘጣቓልል እዩ። ወትሩ ምግርጫዋት ናይ ኣዉንታን ኣሉታ ገጽታ ግርጭታት ምዕባሊ ወይ ድማ ዕንወት ይፈጥር። እዚ ፈቲና ጸሊኢና ከነወግዶ ዘይንኽእል ባህርያዊን ማሕበራዊ ሕጊ እዩ። ኩሎም ባህርያዊን ማሕበራዊ ሕጊታት ድማ ካብ ኣትሓሳስባን ምቁጽጻራት ወዲ-ሰብ ወጻኢ ስለዝኾኑ፡ ወዲ-ሰብ ምስ ኣድላይነቶሙን ጥቕምታቱ ብምዝማድ ከማሓድሮምን ክፈትሖምን እንበር፡ ካብ ቀጻሊ መስርሓቶም ደዉ ከብሎም ዝክኣል ኣይኮነን።

ግርጭት ኣብ ዉሽጢ ገዛእ-ርእስኻን ምስ ካልኦት ሓይልታት ካባኻ ወጻኢ ዝካየድ ምፍሕፋሕ ካብኮነ፣ ንግርጭታት ብኸምዚ ዝስዕብ ክንምድቦም ይክኣል፣-

  1. ግርጭት፡ ሰብ ኣንጻር ሰብ ዝካየድ’ዩ።
  2. ግርጭት፡ ሰብ ኣንጻር ሕብረተሰብ ዝካየድ’ዩ።
  3. ግርጭት፡ ሰብ ኣንጻር ባህሪ ዘካይዶ’ዩ።
  4. ግርጭት፡ ሰብ ኣንጻር ገዛእ-ርእሱ ዘካይዶ’ዩ።
  5. ግርጭት፡ ምእንቲ ረብሓን ማሕበራዊ ክብርታት ንምሕላዉን ንምርግጋጽን ተባሂሉ ዝካየድ’ዩ።
  6. ግርጭት፡ ተባዕታይ ኣንጻር ኣኒስተይቲ ዝካየዱ ቀጻልነት ዘለዎም ምፍሕፍሓት’ዩ።

ብሓፈሻ ግርጭታት ከምዚ ኣቀዲመ ዝተዘርዘሩ ካብ ኮኑ ፣  ንወዲ-ሰብ ብቀጻሊ ኣብ ሂወቱ ብእብረ ወይ ብጃምላ ዝፋተተንዎ እዮም። ኮይኑ ግን ወዲ-ሰብ፡ ናይ ቀዳምነት ቀዳምነታት ሂቡ ንምፍትሑ ዝጽዕር ዓይነት ግርጭታት፡ መብዛሕትኡ ጊዚያት ሰብ ኣንጻር ባህሪ ዝኾነ ግርጭት’ዩ።

ወዲ-ሰብ ነቶም መሰረታዉያን ባህርያዊ ጸገማት ንምፍታሕ ኣብ ዝቃለሰሉ እዋናት፣ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭታት ንህላዊኡ ስለዝፋታተንዎ፣ ነቲ ቀዳማይ ክፍታሕ ዘለዎ ጸገማት ንጊዚኡ ኣወንዚፉ፡ ነቶም ንህላዊኡ ዝፋታተኑ ዘለዉ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭታት ክፈትሕ ይዉስን። እዚ ዳይነሚክ እዚ ዘገንዝበና ጉዳይ እንተሃልዩ፣ እቲ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭት መንቀሊኡ ቡዙሕ ሰራዉር ከም ዘለዎ እዩ።

ኣብ ዉሽጢ ሕብረተሰብን ጎዶቦታቱን ዝላዓሉ ግርጭታት፡ እቲ መሰረታዊ መንቀሊታት ካብ ሰብኣዊ-ባህርያዊ ንቅሓት ፡ ዉድድር፣ ምንዳይ ጸጋታትን ሓይሊን ስልጣንን…ወ.ዘ.ተ  እዩ። ገሊኡ እዉን ንመንነቱ ንምንዳይ ዝነቕል ኣሎ። እቲ ኮይኑ እዚ፡ ምንጪ ናይ ግርጭት ብግቡኡ እንተፈሊጥና፣ ኣብ መርሓ-ገበይ ግርጭታት ብምስፋር ነቲ መስርሕ ክንቓጻጸሮን ክንፈትሖን ንኽእል ኢና።

ብዘይካ እቶም ሰብ ኣንጻር ባህሪ ግርጭት፣ ሰብ ኣንጻር ሰብ ግርጭት ምስ ዝኸዉን፣ ብቀዳምነት  መንዕብ-ስነኣእሙራዊ ቅኒት ሃንደስቲ እቲ ግርጭት፣ ነቲ ግርጭት ከላዕልዎ እንከለዉ፣ ኣፍሉጣዊ-ድርኺት (ብፍላጥ) ድዩ ዘለዎም: ወይስ ኣፍልጦ-ኣልቦ ድሪኺት (ብዘይፍላጥ) ምኻኑ ብንጹር ምልላዩ ከድሊ እዩ። ንቅሓት ድሪኺታቶም ብግቡእ እንተፈሊጥና፡ ነቲ ዝተጋህደ ግርጭት ብኣጋባብ ንምትሓዙን ንምፍትሑ ኣጸጋሚ ኣይከዉንን እዩ። ብመሰረቱ ግርጭታት ተጻረርትን ተማላላእት ስለዝኾኑ ድማ፣ ኣብ ኣጋባብ ኣታሓሕዝኦምን ኣፋታትሖም ከምዝፋላለዩ ክንግንዘብ ይግብኣና።

ኣብ ኤርትራ ዘሎ ትኹላዊ ግርጭት፣

ህዝቢ ባዕሉ ዝነብረሉ ዘሎ ኣስካሕካሒ ኣደራዕ  ናብራ፡ ንሕና ሕጂ ክንነግሮ:  ኣድላዪ ኣይኮነን። ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ፡ ባዕዳዉያን ገዛእቲ ዘይፈጸምዎ ዕንወት’ዩ ፈጺሙ። ካብ ናይቶም ዝሓለፉ ባዕዳዉያን ገዛእቲ ጭቆና፡ ናይ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ጭቆና ከምዝመርር ኩሉ ጊዚየ በብወገና እንዛረበሉ’ዩ።

ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ:  ብፍጹም ራሕማን ይሉንታን ዘይብሉ ገባቲ ሙኻኑ ስለእነራጋግጽ፤  ጭካኒኡ ካብ ምስትብሃል ዝነቐለ፡ ህዝቢ ኣብ ክንዲ ኣብ ትሕቲ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ኣብ ትሕቲ ሓደ ዕሉል-ሽፍታ ወይ ድማ ኣብ ትሕቲ ዝሓለፉ ባዕዳዉያን ገዛእቲ ምንባር ከምዝሕሸና ንክንዋናወን  ይገብረና ኣሎ።

ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ፡ በቲ ኩሉ-እንትናዊ ተግባራቱ፡ “ንረብሓ ህዝቢን ሃገርን ንምርግጋጽ’የ ዝገብሮ ዘለኹ እንዳበሉ”፡ ከም ዜጋታትን ሕብረተሰብን ዘርሞ-ዞርሞ ከምንኸዉን ዝገበሩና፡ ክፋኣቶም ደረት ዘይብሉ ኮይኑ፡ ዋላ ንሶም ምስ ኣረጉ ወይ ምስ ሞቱ፡ ብደቖም ተኪኦም ሕለትና ከዉጽና፡ ብምሉእ ፍቓድ ሕልንኦም’ዮም ዝህቕንዎን፡ ከተግብርዎ ዝላዓለ ዋጋ ዝኸፍሉሉ ኮይኖም፡ ኣብ መንፈሶሙን ሕልንኦሙን ዋላሓንቲ ሰኸኽ ዝብሎም ስክፍታታት ስለዘይብሎም፡ ሓደግኦም ኣዝዩ ሉዑል: ጭቆንኦም ድማ ኣዝዩ መሪር’ዩ።

እዚ ክዉንነት’ዚ፡ ጽምዶ ብድርብ ግርጭታት ማለት  1. ሰብ ኣንጻር ሰብ 2. ሰብ ኣንጻር ሕብረተሰብ  ተታሓሒዞሙና ስለዘለዉ፡ ኣንካይዶ ልዕላዉነት ህዝብናን ሃገርናን፡ ምህናጽ ሃገርን ሃገርነትን፡ ሰላምን ምርግጋእን፡ ምርግጋጽ ጊዚኣተ ሕጊ ፍትሒን….ወ.ዘ.ተ ክነካይድን ከነራጋግጽን’ሲ፡ ንኤርትራ ዝወርር ናይ ደገ ወራሪ እንተዝመጽእ እዉን፡ ንሃገርናን ህዝብናን ንምክልኻል ዘኽእል ባይታ፡ ንዋት፡ ሰናይ ድሌትናይ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ….ወ.ዘ.ተ ዘሎ ኣይኮነን።

ኣብዚ ክፍለጥ ዘለዎ ቁምነገር ግን፣ ህዝቢ ባዕሉ ካይተሳተፈን ካይተንቃሳቐሰ ሽግራቱ ብዝተወደቡ ፖሎቲካዊ ዉድባት፣ ሰልፍታት፣ ግንባራትን ምንቅስቓሳትን ጥራይ ክፍታሕ ኣይክኣልን እዩ። ኣብ በኒን፣ ኣብ ዩጉዝላቪያ ነበር፣ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ኣይቮሪኮስት፣ ላይቬርያ…ወ.ዘ.ተ ናይ ዝቀረበ ጽቡቕ ናይ ሕማቕ ኣብነት ክኸዉን ይኽእል እዩ። ዝተፈላለያ ዉድባት ነይረንኦም የግዳስ፡ እቲ ጸገም ክፍታሕ ኣይተኻእለን።

ህዝቢ ባዕሉ ምትእትታዉን ምንቅስቓስን ምስጀመረ ግን፡ ፍታሓት ክጋሃድ’ዩ። ብግብሪ እዉን ኣባና ክንዕዘቦ ይክኣል እዩ። ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝመርሓ ኤርትራ፣ ንተሳትፎ ህዝቢ ስለዘዋስንን ዝሕርም ዝያዳ ዉግእ፣ ስደት፣ ሓድሕዳዊ ጽልኢ፣ ድኽነትን ብትከት፣ ፋሕ-ጭንጋራሕ…ወ.ዘ.ተ ኬና ኣሎና። ስለዚ ብዘይ ተሳትፎ ህዝቢ ዝፍታሕ ነገር ከምዘየሎ ብርግጽ ክንግንዘቦ ዘሎና ሓቂ’ዩ።

መጣቐለሊ ሓተታና፣-

ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ መታን ኣብ ፖሎቲካዊ ስልጣኖም ክቕጽሉን ዕድሜ ስልጣኖም ክሽምቱ፡ ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ይኹን ኣብ ወጻኢ ንዝነብር ህዝቢ ኤርትራ፡ ብኽሉ መዳያትና ዓፊኖም ክሕዙና ክፍቱኑ እዮም። ናይ ምጥርጣራትና ዓስቢ መታን ክረኽቡ፡ ንሓንሳብ ሲ.ኣይ.ኤ፡ ሞሳድ፡ ቐጠር፡ ሱዳን፡ ኣስላማይ፡ ክስታናይ፡ ወያኔ…ወ.ዘ.ተ እንዳበሎ፡ ህዝቢ ናይ እእሙሮ ጨንቐት ፈጢሩ፡ ዝብሎን ዝገብሮን ጠፊእዎ መታን ክዕነድ እዉን፡ ቀጻሊ ጎስጋሳት ከካይድን ተባራረይቲ ጸላእቲ  ክፈጥሩ እዮም።

ንሕና ነዚ ብፍጹም ጎሲና፡-ክንዉስንን ኣብ ጽምዶ ቃልስና ገጥ ክንብል መድረኽ ይሓተና ኣሎ። መጀመርታ ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ትኹላዊ ኣብ መንጎ ገባቲ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍን፣ ኩሉ መሰሉን መንነቱን ዝተመንዝዔ ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ንህዝቢ ኤርትራን ሃገር ኤርትራን ንቓራና መገዲን ኣብ ዓለም ንክትጽላእ ዝገበረ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ስለዝኾነ፡ ቀዳማይ ጸላኢ ህዝቢን ሃገርን’ዩ። ንቀዳማይ ጸላኢ ንምእላይ ድማ፡ ኹሉ ኤርትራዊ ዓቕምታት ኣብ ሓደ ጽምዶ ማኣዝን ኣትሒዝናን ዓቕምታትናን ጸጋታትናን ኣዋህሊልና፡ ብዘይ ነግ-ፈረግ ነቲ ቀዳማይ ግርጭት ክንፈትሕ ክንብገስ ኣሎና።  ነካይዶ ጽምዶ-ቃልስና ፍትሓዉን ኣንጻር ጭቆና ስለዝኾነ፡ ብትሕዝትኡ ሰብኣዊን ዲሞክራስያዊን ብቕርጹ ድማ ሃገራዊ ስለዝኾነ ከምንዕወት ርጉጽ’ዩ።

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

03/12/2019

 

 

 

 

ንሕና መን ኢና?

ቁርጡዉን ሓጺርን ትሕዝቶ ማኖፌስቶና።

ንሕና ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፡ ኣብ ዕለት 2 ነሓሴ 2011 ኣብ ደገ ዝተመስረተ፡ ሙዝጉቡን ሕጋዊ ምንቅስቓስ ኢና። ንቃልሲ ክንነቕል እንኮሎና፡ ብሃዉሪ ዘይኮነስ፡ ኣብ ፖሎቲካዊ፡ ምጣኔ-ሃብታዊ፡ ማሕበራዊን ባህላዉን መደያት ክዉንነት ኤርትራን ህዝባን፡ ኣቶኪሩ ዝዳህሰሰ፡ ኣስታት 150 ገጻት ዝሓዘ  ትሕዝቶ መጽናዕትታት ሰነድ መወከሲ ዘሎና ኢና።

መጸዊዒ ስምና: ካብቲ እንኣምነሉ እንኽተሎን ስነ-ሓሳብ (Ideology) ናይ ዜጋታት ሃገርነት (Civic nationalism) ዝተሰልዔ’ዩ።

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ንናይ ሃገረ ኤርትራ ጥንታዊ ውርሻታት፣ ዘመናዊ መለለይታት፣ ጅግንነታዊ ተጋድሎ ሙርኩስ ብምግባር፡ ናይ ሃገረ ኤርትራ መሰረታዊ መለለይታት እዞም ዝስዕቡ ምኻኖም ይኣምን፣-

  1. ብናይ መላእ ህዝባ፣ ብዘይ ኤትኒካዊን ሃይማኖታዊን ኣፈላላይ፣ ብሓባራዊ መስዋእቲን ኣበርክቶን ኣብ መሪርን ነዊሕን ተጋድሎ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ዝተወልደት፣ ንእናተባራረየ ዝመጸ ባዕዳዊ መግዛእቲ ብምስዓር ህልውናኣ ጋህዲ ዝገበረት፣ ልዑላውነታን ነጻነታን ዘረጋገጸት ናይ ዜጋታት (Civic) ሃገር እያ።
  2. ብሓባራዊ ሓርበኛዊ ሃገራዊ ክብርታት ዝተኣሳሰረት ናይ ዜጋታት ሃገር እያ።
  3. ንዘበናት ኣብ ትሕቲ እንዳ-ኣባዊ ስርዓተ-ሕጊን ስልጡን ባህልን፡ ዝተናበረ ህዝቢ ዘለዋ ናይ ዜጋታት ሃገር እያ።
  4. ዝተፈላለዩ ኤትኒካዊን ሃይማኖታዊን ክፍልታተ ሕብረተሰብ፡ ንዘመናት ኣብ ሓደ ቁሸት ብምክብባር ዝቕመጡላ ናይ ዜጋታት ሃገር እያ።
  5. ኣብ ሓደ ጎሎጎል ሓሪሶም፡ ኣብ ሓደ ሩብ ጥሪቶም ማይ ዘስትዩላን ብሰላምን ፍቕርን ምክብባርን ዝነብሩላ  ናይ ዜጋታት ሃገር እያ።
  6. ኣብ ሓባራዊ ክብርታት ፍትሒን ሰላምን ምክብባርን ዝኣምንን ዝነብርን ህዝቢ ዘለዋ ናይ ዜጋታት ሃገር  ሙኻና እያ።

 

1.ስነሓሳባዊ ፖሎቲካዊ ፍልስፍናን ፖሎቲካዊ ራእይናን፣

  1. ኣብ ትሕቲ ብጹእ ሓራ ፖለቲካዊ መስመር፣ ሰላምን ብሓባር ምንባር፣ ነጻነትን ሰብኣዊ ሓርነት፣ ደሞክራስን ፍትሕን፣ ማዕርነትን ሓድነት፣ ተጻዉርነትን ጉሉጽነት፣ ማዕረ ዕድላትን ተሳተፍነት፣ ስኒትን ዕርቅን ካብቶም ቡዙሓት ቀንዲ መትከላት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኢዮም። ካብዚ መሰረታዊን ጹኑዕን መትከላት ብምንቃል፣-ናይ ብዙሓት ጠለብ ኣብ ግምት ዘእቱ ደሞክራሲ፣ ደሞክራስያዊትን ቅዋማዊት ናይ ዜጋታት ዘመናዊት ሃገር፣ ምርግጋጽ ግዝኣተ ሕጊን ጥዑይ ምሕደራ፣ ኣብ ኤርትራ ብናጻ ተሳትፎን ዕግበትን መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝረግእ ሕብረተሰብ፣ ሃገር፣ መንግስትን ዜጋን ዝራጋገጸሉ ባይታታት ምምድማድ’ዩ። ህዝባዊ ልዑላዊ ፖሎቲካዊ ስልጣን፣ ብሕጊ፣ ህዝቢ ኤርትራ ዝላዓለ ወናኒ ፖሎቲካዊ ስልጣን ብግብሪ ምኻኑ። መሰሉ ንኣምን። ኣብ ፖሎቲካዊ ምጣኔ-ሃብታዉን ማሕበራዉን ምሕደራን ዉሳኔታት ሂወቱን፣ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ንጡፍ ተራ ከምዝህልዎ ንምቅላስን ምስሳይን’ዩ።
  2. ሃገራዊ ስኒትን ሰላም ክራጋገጽ፣ ንሕሉፍ ብሓርጎጽጎጻት ዝሓለፍናዮ መድረኻት መዛዘሚ ክግበረሉ፣ ንመጻኢ ንኩላትና ኤርትራዉያን ብሓባር ዘርባሓና ብሰላም ከንብረና ዝኽእል ሃገራዊ ዋዕላን ዋላን (Platform) ከም ቀንዲ ሕዋም (formula) ተሓድሶ ከምዘድልየና ንኣምን። ሃገራዊ ስኒት መሰረት ናይ ሰላም ስለዝኾነ። ካብ ፖሎቲካዊ ፍጹምነት ርሒቅና፣ ኣብ እንካን-ሃባን ዝተመርኮሰ፣ ሓድ-ሕድ ምስ ኩሎም ዜጋታት ኢሂን-ሚሂን ብምባል፣ ንሓድ-ሕድ ምቅብባልን፣ ንሓድ-ሕድ ምክብባርን፣ ምጽዉዋርን መሰል ኤርትራዊ ዜጋ፣ መሰል ሲቪክ ሕብረተ-ሰብ፣ ኣድማሳዊ ሰብኣዊ መሰልን ዝተነጸረ ግቡእን መሰል ዜጋ ተደንጊጉ ዝትግበረሉ፣ ብዘይ ገለ ኣፈላላይ ኣድልዎን ሓለፈታትን፣ ኤርትራዊ ብኤርትራዉነቱ ኩሩዕ ዜጋ ኮይኑ ዝነብረሉ ክዉንነት ንምርግጋጽ ንቃለስ።
  3. ኣብ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ኣብ ኩሉ መዳያት፣ ማሕበራዉን ባህላዉን ዘየቋርጽ ዋሕዚ ቀጻልነት ዕብየት ዘለዎ፣ ሙዕሩይ ኣገልግሎትን ማዕረ ብጽሒት ዝሰርዕ ኣታዓዳድላ፡ ብሓደ ሚዛን ዝጥምት ዝያዳ ድማ ንኣዝዮም ህሱያትን ቡዱላት ቆላሕታ ዝልግስ ማሕበራዊ፣ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ፍትሒ፣ ሰላምን ምዕባለን ዝረጋገጸሉ ኩዉንነት ንምፍጣርን ንምስሳይን ንቃለስ። ብመሰረቱ ፖሎቲካዊ ፍልስፍና ናይ ዜጋታት ሃገርነት(Civic nationalism)፣ ምርግጋጽ ናይ ዜጋ ሓርነት ስለዝኾነ፣ ሰብኣዊ ሓርነት ክራጋገጽ ምጣኔ-ሃብታዊ ሓርነት ክራጋገጽ ስለዝግብኦ፣ ነዚ ንምርግጋጽ ዕዳጋ ዝዉስኖ ስርዓተ ምሕደራ ምጣኔ-ሃብቲ ክራጋገጽ ስለዝግብኦ: ኣብ ኤርትራ ናጻ-ዕዳጋ ምጣኔ-ሃብታዊ ስርዓት ንክራጋገጽ ንቃለስ።
  4. ከም’ቲ ኣብ መትከላት ራኢናን ዕላማታትናን ዝገለጽናዮ። ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ብጹእን ካብ ጽግዕተኛነት ሓራ ዝኾነ ፖሎቲካዊ መስመር ስለ ዝኽተል፣ ዝምድናታትናን ምትእስስራትናን፣ ምስ ሃገራትን ኣህዛብ ዓለም ዝህልወና ዝምድና፣ ኣብ ሓባራዊ ረብሓ ንምዕዋት ዝዓለመ ኢዩ። ብፍላይ ድማ፣ ምስ ጐረባብትና ሃገራት ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ጅቡትን የመንን ዝህልወና ዝምድና፣ ንናይ ሓባር ዕብየትናን፣ ሓባራዊ ናይ ጸጥታ ስትራተጂ ኣገዳሲ ግደ ክጻወት ስለ ዝኽእል፣ ምስ ኩለን ሃገራት ካብ ሻርነት ነጻ ዝኾነ፣ ፖለቲካዉን ምጣኔ-ሃብታዉን ስርርዓተን፣ ወይ ዓይነት መንግስታተን ብዘየገድስ፣ ካብ’ዚ ዘይዕጸፍ መትከላት ዲፕሎማስያዊ ሜላታትና ብምንቃል፣ ምስ ጎረባብትና ሃገራት፡ ኣብ ሓባራዊ ረብሓታትን ምትሕግጋዛትን ዝሙርኮስ፣ ውሑስን ቀጻልነት ዘለዎ፣ ንሰላምን ቅሳነትን ዝመርሕ ዝምድናታት ፍሉይነት ሂብና ንክንሰርሓሉን፣ ልዑላውነትና ሓድ-ሕድ ኣኽቢርና፣ ኣብ ናይ ሓድ-ሕድ ውሽጣዊ ጉዳያት ጣልቃ ከይተኣታተና፣ ንቐጻሊ ሰላምን ምጣኔ-ሃብታዊ ምዕባሌን ብሓባር ክንስርሕ ንቃለስ።

 

2.ምንጭን ዋና ፖሎቲካዊ ስልጣን ህዝቢ እዩ፡ ዝብል እምነት ስለዘሎና፣ ንገባቲ ስርዓት ... ካብ ዓትዒቱ ጭቢጥዎ ዘለ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምምንዝዑ፣ ብዋናን ምንጪ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዝኾነ ህዝቢ፣ ህዝባዊ ተሳትፎ ዘራጋገጸ ቃልሲ ክኸዉን ኣለዎ ኢልና ስለንኣምን፣

  1. ህዝባዊ ጽምዶን ተሳታፍነት ዝራጋገጸሉ፣ ሩጉጽ ባይታ ንምፍጣር ንቃለስ።
  2. ህዝባዊ ማሕበራት (ቀንዲ ፈልስታት ሲቪላዊ ሕብረተሰብ) ንክፍጠራ ንጽዕት።
  3. ዝቆማ ህዝባዊ ማሕበራት ኡግሚ ለዉጢ፣ ቀንዲ በዳህቲን ናይ ጸቕጢ ሓይሊ ንገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኮይነን ንክበቕዓ ብሓሳብን ተግባር ንምሕያለን ዝዓለመ ጻዕርታት ነካይድ።
  4. ዝቆማ ህዝባዊ ማሕበራት፡ ብደረጃ ከባቢ፣ ክፍሊሃገር፣ ሃገር፣ ክፍሊዓለምን ዓለም ንክጋባኣን ንክጥርነፋ ንምግባር እዩ። በዚ ቅድመተከተላዊ ሕዋም ኣቢልካ ድማ ሓያል ዉዳቤ ህዝቢ ንምፍጣር ንቃለስ። ዝተወደበ ህዝቢ ተሰማዕነት፣ ሓይሊ፣ ኣኻሊነገራዊን መንፈሳዉ ምንጭታት…ወ.ዘ.ተ ስለዝዉንን፣ ኣንካይዶ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንማሕበረሰብ ዓለም እዉን እንተኾነ ከስምዕን ከድምዕ ስለዝኽእል፣ እቲ ሎሚ እንሓልሞ ጽባሕ ክትግበር እንደልዮ ራእይና ብዘይ ገለ ሓደጋ፣ ብዘይ ከቢድ ክሳራን፡ ሓጺር ጊዝየን ከነተግብሮ ብቕዓት ክህልወና እዩ።

 

3.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ዕላማን ራእዩን፣ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምሕኻር፣ ቅልጽም ዘለዎ ሓደ ሓያል ዓብላሊ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ ንምፍጣር ዘይኮነ፣ ንፖሎቲካዊ ክዉንነት ኤርትራ ናብ ንቡር  ማኣዝን ንምትሓዝ ዝቃለስ እዩ፣

  1. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ስነሓሳብ ናይ ዜጋታት ሃገርነት ዝኽተል፣ ናይ ዝተወሰነ ኤትኒክ-ጉጂለ፣ ሃይማኖት፣ ጾታ፣ ዕድሜ፣ ዞባ፣ ዝተወሰነ ፖሎቲካዊ ዉድብ ማለት ጀብሃ/ሻዕብያ ዕላማን ተሞክሮ፣ ማሕበራዊ ቀጸላን/ጉጂለን፣ ተጣባቅትን ረብሓታት ኣራጋገጽትን ዘይኮና፣ ጽምዶ ስትራተጂ-ከባቢ ዝመለለይና፣ ብደረጃ መላእ ሃገርን ህዝቢ እንነጥፍ፣ ጉዳይ ሃገር ኤርትራ ብህዝቢ ኤርትራ፣ ጉዳይ ህዝቢ ኤርትራ ብናይ ገዛእ ርእሱ ዉሳኔን ዕግበት ንኽዉሰን መታን ክበቕዕ፣ እንቃለስ ምንቅስቓስ ኢና።
  2. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ንኣሉታዊ ፖሎቲካዊ ባህሊ ኤርትራ ንኣዉንታዊን ርትዓዊ ፖሎቲካዊ ባህሊ ንምቅያር ዝነጥፍ ፖሎቲካዊ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ እዩ።
  3. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ካብ ሙሱይሉነት ዝተናገፈ፣ ብዝኣምነሉ መትከላትን ዕላማታት ዝቅየድ ምንቅስቓስ እዩ።
  4. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ንህልው ኣዝዩ ጸቢብ ኣዋዳድባን ፖሎቲካዊ እምነታት ( ኣብ ቀቢላ፣ ኤትኒክን ሞሎኮታዊ-እምነት…ወ.ዘ.ተ) ተሞርኪሱ ዝነጥፍ ዘሎ ፖሎቲካዊ ጉጂለታት ንማእከል ህዝብናን ሃገርና ዘርብሕ ጽምዶታት ንክኣቱ ዘታባብዕን ዝድርኽ ምንቅስቓስ እዩ።
  5. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብሓሳብን ተግባር ፖሎቲካዊ ስልጣን ክጭብጥን ክጫረት ዝተወደብ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ ዘይኮነ፣ ንፖሎቲካ ኤርትራ ኣብቁኑዕ ማኣዝን ንምስርዑ ዝተወደበ፣ ናይ መሰረታት (Grass roots) ምንቅስቓስ እዩ።
  6. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ናይ ኩሎም ዜጋታት ምእንቲ ብሰላም ብሓባር ንምንባር፣ ማሕበራዊ ፍትሒን ምህናጽ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነትን ሃገርነት ሪዒሞም ዝቃለሱ፣ ዉልቃዊ ሓርነቶም ዝኣወጁ ዜጋታት መቃለሲን መራኸቢን ዋላ (Platform) እዩ።
  7. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብባህርያቱ ናይ መሰረታት ቃልሲ ስለዝኾነ፣ ንጭቆናን ሕሰም ህዝብና ዘቓልሕ ልሳን ናይ ብኣፎም ዝተዓብሱ ህዝብና እዩ።
  8. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ኣብ ህዝቢ ዝተሰረተን ብህዝቢ ዝግዛእ፡ ናይ ዘይሙኡኩል ልፍንታዊ ቀንዲ ናይ ቃልሲ ፈለግ (Mainstream) ንክምስረት ይቃለስ።
  9. ናይ ዜጋታት መሰላትን ሓላፍነታት የስተምህር፡ ንህዝቢ ንምሕያል ድማ ይጽዕት።

 

4.ቀንዲ መለለይ ሕላገት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ብሓጺሩ እንታይ እዩ?

  1. ስነሓሳብ ናይ ዜጋታት ሃገራዉነት ዝዓጠቀ ናይ መሰረታት ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ እዩ።
  2. ሙሉእ ተሳትፎን ጽምዶ ህዝቢ ክዉን ንምግባር ዝነጥፍ ምንቅስቓስ እዩ።
  3. ሃገራዊ-ዕርቂ፡ ቀንዲ መምለሲ ኣብ ንቡር ማኣዝን ህዝቢን ሃገርን ኢሉ ዝኣምንን፡ ነዚ ክዉን ንምግባር ከም ቀንዲ ዕላምኡ ዝነጥፍ እዩ።
  4. ኣብ መጋባእያታት ህዝብን ዉሳኔ ህዝቢ ዝኣምን እዩ።
  5. ጉዳይ ሉዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ቀዳምነታትና እዩ።
  6. ማሕበራዊ ሰዉራ ኤርትራ ክዕወት ኣብ ዉሽጢ ኤርትራን ወጻኢን ዘሎ ህዝብና፡ ከም መርፍእን ፈትልን ተላፊኑ እንተዘይሰሪሑ፡ ኣብ ዉሽጢ ወይ ደገ ዘሎ ህዝብና ብተናጸል ነቲ ቃልሲ ከዕዉቶ ኣይክእልን’ዩ ኢልና ንኣምን።
  7. ቀንዲ መቃለሲ ስትራተጂና፣ ስትራተጂ ዉደባ ከባቢን ንነብሱ ዝዉክል ናጻ ዉልቀ-ዜጋ እዩ።

5.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ንዝህልወና ዜቤታዉን ግዳማዉን ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ብዝምልከት፣

  1. ዘቤታዊ፣-ብሓፈሻ ምስ ኩሉ ደላይ ፍትሒ፣ ሰላም፣ ማዕርነት፣ ሓርነት፣ ዲሞክራስን ግዝኣተ-ሕጊ ብፍላይ ድማ ምስ ህዝባዊን ናጻ ዝኾና ናይ ህዝቢ ፈልስታት ማሕበራት ሓቢርና ክንቃለስ መትከላዊ እምነትናን ዉሳኔና እዩ።
  2. ግዳማዊ፣-ምስ ኩሎም ኣብ ጎራባብትናን ስግረ-ጎሮባብትና ኣብ ናይ ዜጋታት ሃገርነት ዝኣምኑ መንግስታትን ምንቅስቓሳት ኣብ ማዕርነት ዝተሞርኮሰ፣ፖሎቲካዊ ሽርክነት ክንፈጥር ንቃለስ፣ ኣብ ፖሎቲካዊ ዉሳኔናን ፖሎቲካዊ ምኣዝና ጸቕጢ ዝፈጥሩልናን ኣእዳዎም ዘታኣታትዉን መሳርሒ ናይ ኢድ-ኣዙር ኩናት ክጥቀሙልና ዝደልዩ ብትሪ ንነጽግ።

 

6.ኣብ መዛዘሚ መልእኽትና ዝኾነ ሰብ ከስተብህለሎም ዝግብኡ መሰረታዊ ሓሳባት ብዝምልከት፣

  1. ህዝቢ ኤርትራ፡ ካብ ቀዳማይ ዋዕላ-ቤትገርጊሽ ኣብ 17-18 ሕዳር 1946 ዓ.ም.ፈ ዝተኻየደ ጀሚሩ፡ ንሓድነት ኤርትራዉያን ክራጋገጽ ምሰናደያ እዩ፡ ዛጊት ግን ክረኽባ ኣይክኣለን ዘሎ። እቲ ሚስጢር ዘይመርከቢኡ ድማ፡ ንሓድነት ቀንዲ መራጋገጺ ዓንዲ ዝኾነት፡ ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ብዘይምርግጋጹ እዩ። ዜጋታት ሙሉእ ሓርነት ምስወነኑ፡ ብመን-ሕራይ ብሓባር ኣብ ሓደ ሃገራዊ መንነት፡ሰንደቕ፡ ቅዋም። ሓባራዊ ረብሓን ዕግበታት…ወ.ዘ.ተ ሓድነቶም ከራጋጉጹ ይኽእሉ። ብጸቕጢ፡ ብምግዳድ፡ ብምድንጋር፡ ብናይ-ሓባር ጨቓኒ ምህላዉ፡ ብምሕላም…ወ.ዘ.ተ ሓድነት ሃገርን ህዝቢ ክራጋገጽ ፍጹም ኣይክኣልን እዩ። ስለዚ ሕቶ ሓድነት ክልዓል እንኮሎ፡ ሕቶ ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ስለዝኾነ፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን እዋናት ብስምዒት ንዳናገር ኣይኮናን። ኣብዚ እዋናት እዚ ክግበር ዝክኣል ናይ ሓባር ግራንድ ቻርተር ናይ ሓባር መቃለሲ ዋላ ምፍጣር ጥራይ ዝክኣል ሙኻኑ ንኣምን። እዚ ድማ በቲ ኣብ ላዕሊ ብቅድመ-ተከተል ዝጣሕመስናዮ ሕዋምን ዕታር መትከላት ክራጋገጽ ይክኣል እዩ።
  2. ንህሉዉ ኣታሓሳስባናን ህሉዉ ፖሎቲካዊ ባይታ ካይቀየርና፡ ሕብረተሰብን ፖሎቲካዊ ስርዓትን ክንቕይር ንሓስብ እንተሃሊና፡ ግዳይ ናይ ቃልስታትናን ሕልምታትና ዳግም ክንከዉን ሙኻና ፍሉጥ እዩ። ነዚ ሩጉጽ ሓደጋ ተኽእሎ እዚ ንምዉጋድ ነፍስ-ወከፍ ኤርትራዊ ንነብሱ ንምቕያር ክቃለስ ኣለዎ። ነብሱ ዘይቀየረን ሓራ ዘየዉጸ ዜጋ ንሕብረተሰብ ሓርነት ከልብስ ኣይክእልን እዩ። ኤርትራዉያን ክሳብ ሕጂ፡ ኣብ ዝነፈሰ ንፋስ ንነፍስ፡ ኣብ ዝዋሓጀ ዉሕጅ ድማ ንሳራሰር ከምዘሎና ኣራጋጊጽና ንፈልጦ ሓቂ እዩ። ፍላን መጽዩ ይብሃል ንጊዚኡ ዕጉግ ንብል ድሕሪ ድማ ኣብ ሳልስቲ ንጭበጥ ወይ ንፍንጣሕ። እዚ ድማ ወነንቲ ናይ ገዛእ ርእስና ብዘይሙኻና፡ ክንቃለስ ድሉዋት ስለዘየሎና፡ ተወፋይነትን ዕቱቡነት ብዘይምህላዉ እዩ።
  3. ኤርትራ ናጻን ሉዕላዊት ሃገር ኮይና፡ ብገባቲ ፖሎቲካዊ ጉጂለ ህ.ግ.,ደ.ፍ ትምራሕ ዘላ ሃገር እያ። ስለዚ እቲ ዝካየድ ቃልሳዊ-ጽምዶ፡ ብባህሪኡ ማሕበራዊ ሰዉራ ስለዝኾነ፡ ሲቪላዊን ሲቪክ ባህርያት ዘለዎ እዩ። እቲ ቅልስ ድማ ኣብ መንጎ ጨቓኒን ተጮቓኒ ስለዝኾነ፡ ኩሎም ጭቁናት ኣካል ናይ’ዚ ቃልሲ እዮም። እዚ ቃልሲ’ዚ ክዕወት እንተተደልዩ፡ ኣብ ሕቕፎ ጨቓኒ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘለዉ ዜጋታትና፡ ኣብ ጎኒ ጭቑናት ምስ ዝስለፉ ጥራይ እዩ። ነዚ ንምግባር ድማ ብቅዓት፡ ጉሉጽነት፡ ኣሳሰይነት፡ ንቕሓት፡ ኣድማዕነት፡ ሃገራዉነትን፡ ዕልማዉነት፡ ዲሞክራስያዊነትን ፍትሓዉነት፡ ተዓጻጸፍነት፡ ድሉዉነትን ተወፋይነት ምስ ዝህልወና እዩ። ብዓዲ፡ ብእንዳ፡ ብቀቢላ፡ ብኣዉራጃ፡ብጉጂለን ጉጂላዊ ኣታሓሳስባ፡ ብሃይማኖት፡ ብዕስበት፡ ንዉደብን ንነጥፍ እንተኼና፡ ካብቲ ዘሎ ስርዓት ስለዘይንሓይሽ ክሳብ ሓንቲ ጥይት ሓደ ሰብ ዝተርፍ ምስቲ ገባቲ ስርዓት ደዉ ክብሉ እዮም። እዚ ድማ ኤርትራ ኣብ ሞንጎ ክልተ ጽንግሊላት ኣብ ኢድና ክትሓዉየና እያ።
  4. ናይ ብሓቂ ንሕና ኤርትራዊያን ኣብ ዉሽጥን ደገን እንነብር ብሓባርን ተላፊና ክንሰርሕ ይድለ እንተሃልዩ፡ መጀመርታ ኣብታ ንነብረላ ከተማ ወይ ቁሸት ድልዱል ማሕበረ-ኮምን ምትእስሳራትን ንፍጠር። እዘን ኣብ እንነብረሉ ከተማ ወይ ቁሸት ዝተመስረታ ማሕበረ-ኮማት ብቀጥታ ብወከልተን ኣቢለን ናይ መላእ ዓለምለኻዊ መጋባእያ ወይ ዋዕላ ብምክያድ ብደረጃ ሃገርን ክፍለዓለምን ዓለም ንጥርነፍ እሞ፡ ጽኑዕ ኤርትራዊ ምትእስሳራት ብምፍጣር ብስጡም ክንቃለስ ይክኣል እዩ።

መዛኻኸሪ፡ እንታይ ፖሎቲካዊ ሚስጢር ወይ ትሕዝቶ ስለዘለዎ እዩ? ናይ ዜጋታት ሃገራዉነት (Civic nationalism) እንብል ዘሎና፡-

ናይ ዜጋታት ሃገራዉነት ፣ መሰረታዊ መለለዪ በዞም ዝስዕቡ ቀንዲ ረቛሒታት ይፍለጥ፣-

  1. ፖለቲካዊቅቡልነት (legitimacy) ናይደውላካብንጡፍተሳትፎመላእዜጋታትናይእታሃገርይምንጩ።
  2. ናይዜጋታትሃገር – ኤትኒክ፡ሃይማኖትንዓሌታዊመብቆሎምብዘየገድስንኩሎምዜጋታትሃገርየጠቓልል።
  3. ናይዜጋታትሃገር – ብሓርበኛዊክብርታትዝተጠምረማሕበረ-ሰብናይማዕረዜጋታትእዩ።
  4. ናይዜጋታትሃገርዲሞክራስያዊስርዓትዘለዎሃገርኮይ፡ኑንኩሎምዜጋታቱልዑላውነትየልብስ።
  5. ናይዜጋታትሃገርናይሕግንፖለቲካዊተሳትፎንመስርሕምሕጋግንመሳርዕ-ስራሕብምፍጣር፣ኣብሃገርንዘጋጥሙፍልልይትንጸገማትንንምፍታሕዘኽእልመሓውራትኣለዎ።
  6. ናይዜጋታትሃገርንዉልቃዊዜጋመሰልመሰረታዊሓርነት’ዩ፣ንብነጻዝፍጠርጉጅለታትንኣካላትንመሰልናይምስስይ (Accommodation) ሕቶስለዝኾነእዩ።

 

በዚ ዝስዕብ ኢመይል ክትራኸቡና ይክኣል እዩ፡- eritreancdm@gmail.com

https://eritreancdm.wordpress.com/about/

 

Click to access ECDM%20Dialogue%20papers%20for%20our%20common%20strategy%20and%20future.pdf

ወድሓንኩም!

ዝኽሪ ንመተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ዝበጀዉን ዝብጅዉን ዘለዉ ስዉኣትና!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ካብ ህዝቢ’ዩ!

ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ

04/02/2014

ERISAT: ድሕሪ ሕርሲ:የሎን ሕማም ቁሉውላው!

ሓቦኛ ከልቢ ስሚ በሊዑ ይመዉት!

Bereket Gebrekidan Ata merid hawey ab alem eti zashew hzbi keynbhal eyu zefrh nmntay kem ztekalesnqa zeyteredana?

ተስፋ ይገብር ኣቶ በረኸት “ስለምንታይ ከም ተጋደልኩ ትፈልጦን ትግምግሞን ክትከዉን”። ታሪኸይ ካብ ታሪኽ ተጋደልቲ ኤርትራ፡ ወለዶ 1960ታትን 1970ታትን ሕብረተሰብ ኤርትራን ዝፍለ ስለዘይኮነ፡ ኩሎም መዛኑተይ ዘዘንትዉዎ ታሪኽ፡ ኣካል ናይቲ ታሪኽን ኣብቲ ታሪኽን ስለ ዝነበርኩ መግለጺታቶም ይዉክለኒን ይገልጸኒን ስለዝኾነ፡ ኣብ ዝርዝር ኣትየ: ታሪኽ ዝነግር ዘለኹ ተመሲለ፡ንዉልቃዊ ተፈላጥነት ን ዝናን (cult of personality) ዘዕቢ ሃጠዉ-ቀጠው  ኣይክጽሕፍን’የ።

ኣሕጽር ኣቢለ ንክብርኻን ክብሪ ነበብተይን ክብል፡ ነቲ ሓፈሻዊ  ኣቀዲሞም ካልኦት ተጋደልቲ ዘዘንተዉዎ፡ ብሓጺሩን ቁርጥዉ ዝበለ ብልሓት  ክገልጾ ክፍትን እየ። ኣነ ይኹን እቶም ምሳይ ዝተጋደሉ ኣሕዋትን ኣሓትን ኤርትራዉያን፡ “ንባዕዳዊ መግዛእቲ ኣዉጺና ብዉሽጣዊ መግዛእቲ ንምትካእ” ከምዘይተቃለስና፡ ብመጀመርታ ክንጸር ዘለዎ’ዩ። እንታይ ድኣ ናጽነታን ልዕላዉነታን ዘራጋገጸት ኤርትራ፡ ሓርነትን ሉዕላዉነት ህዝባ እተኽብር፡ ሰላም፡ ፍትሒን ራህዋን ዝሰፎኖ ሕብረተሰብን ሃገርን ንምህናጽ ዝተቃለስና ኢና።

ኮይኑ ግን፡ ዕዳጋ ኣዴኻ ከምዝላኣኸትካ ዘይኮነ፡ ሹቕ ከምዚጸንሓካ’ዩ። እቲ ቃልሲ ከምቲ ብደገ  ኬና፡ ብኑጹህ- ልብና፡ ድንግል- ኣታሓሳስባና፡ ቃልቃል ዝብል ሃገራዊ ስምዒትናን ትጽቢታትናን ክትርእዮን፡ ከምቲ ብተግባር ኣብ ዉሽጢ ምስኣተናዮ ዝጸንሓና ኣይኮነን። ብሓጺሩ፡ እቲ ኩዉንነት ሰዉራ፡ ከምቲ ዝተጸበናዮን ክኾኖ ዝግብኦን  ኣይጸንሓናን። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፡ ነቲ ቅድሚ ንሰዉራ ምጽንባርና፡ ከም ዜጋታት እንሕልኖ ዝነበርና ራእይን ዕላማታት፡ ብሙሉኡ ከነዕዉቶ ከምዘይኮነ፡ ካብቶም ቡዙሓት፡ ኣዝዮም ዉሑዳትተጋደልቲ ኣዳዕዲዖም ይፈልጡ ነይሮም እዮም።

መብዛሕትኡ ተጋዳላይ፡ ብዘይካ ንጹሁ ናይ ምቅላስ መንፈስ ፡ ብልክዕ ንገዛእ-ርእሱን መራሕቱን ብጉቡእ ይፈልጥ ኣይነበረን።  እዚ ናይ ተጋደልቲ ክዉንነትን ኣሉታ ናይ መሪሕነት ባህርያት፡ ነቶም ብልክዕ ዝፈልጡ ዝነበሩ ዉሑዳን ተጋደልቲ፡ ኣዝዩ ልዑል ስክፍታታትን ስግኣታትን ኣሕዲሩሎም ነይሩ’ዩ። እቲምንታይስ ፡ ተጋደልቲ ንመራሕትና ክንፈልጥ፡  መራሕቲ ክንከዉን ነይሩና፡ የግዳስ  ኩላህና መራሕቲ ክንከዉን ስለዘይንኽእልን፡ መራሕትና ካባና ዝጎርሑ ስለዝነበሩ፡ መሳርሕቲ ዝኾኑዎም ላዕሎወትን ማእኮሎት ክዋድራት ብመዕየሪታቶም ብምግምጋም፡ብሚስጢር ይመርጹዎም ስለዝነበሩ፡ ብቀሊሉ  እቲ ዝበዝሔ ተጋዳላይ ባህርያት መሪሕነቱ ብልክዕ ከለልን ክፈልጥን ኣይክኣለን።

ግፍዕን ኣደራዕን ብመራሕቲ  ህ.ግ.ሓ.ኤ፡ ኣብ ልዕሊ ተጋዳላይን ህዝብን ዝወርድዎ ዝነበረ፡ ካብቲ ቀንዲ ሓደገኛ ምልክታት ባህርያቶም፡ ኢሰብኣዉነቶም ፡ዘይፍትሓዉነቶም ዘንጸባርቕ ብምንባሩ፡ እንዳገበሉን መላእ ሃገርን ህዝብን ኣብ ዝቃጻጸሩሉ እዋናት ዓቢ ገበናት ክፍጹሙ ድሕር ዝብሉ ከምዘይኮኑ ኑጹር እኳ እንተነበረ፡ ካባይ ጀሚርካ፡ ባህርያት እቲ መሪሕነት ሓደገኛ ሙኻኑን ንፖሎቲካዊ ስልጣን ንምጭባጥ ክጽዕር ሙኻኑ ንግምግም እኳ እንተነበርና፡  ማዕረ ከምዚ ኣብ ዉሽጢ’ዚ 27 ዓመታት: ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራን ሃገር ኤርትራን ዝፈጸምዎ ኣዝዩ ዓሚቅን ሰፊሕን (magnitude) ዕንወትን ገበንን ይፍጹሙ እዮም ዝብል ግምታት ኣይነበረናን።

እቲምንታይስ፡  መላእ ተጋዳላይን ህዝብን ብሕጽረታት ሓቤሬታ ዝተሓንቐ ስለዝነበረ፡ ነቲ ክዉንነት፡ ብግቡእን ሙሉኡን ክርድኦ ስለዘይክእልን እቲ ምርጫታት ኣብቲ ዝነበረ ህሞት ድማ ዉሱን ብሙኻኑ፡ መታን እቲ ዝላዓለ ዕላማ ሰዉራ ኤርትራ ክዕወትን: ነቲ ቀዳማይ ግርጭት ኣብ መንጎናን ኣብ መንጎ ባዕዳዊ ገዛኢ ዝነበረ ግርጭት ንክንፈትሕ፡ ንካልኣዊ ወይ ዉሽጣዊ ግርጭታትና፡ ኣብ መስርሕ እንዳተቃለስና ምስ ህዝብና ኬና ከነዕርዮን ክንፈትሖን ንኽእል ኢና ዝብል ተስፋን ግምታት ነይሩ’ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ’ዩ ድማ “ድሕሪ ናጽነት ገድሊ ኣሎ፡ መሰል ናይ ህዝብና ክሕሎ” እንዳበልና ንደርፍ ዝነበርና።

ነዚ ግምታት’ዚ ዳይነሚክስ ዝኾነ፡ ኣብቲ ዲቕ ዝበለ ጸልማት ጩራ ብርሃን ይርኣየና ስለዝነበረ’ዩ። እቲ ዝርኣየና ዝነበረ ጩራ ብርሃን ፡ ተወፋይነትን ጂግንነት ተጋዳላይን ህዝብናን መሰረት ገይሩ፡ ዝተወደበ ህ.ግ.ሓ.ኤ፡ ነቲ ኣብ ጸሊም ኣፍሪቃ ዝሓየለ ሰራዊት፡ ብምዕራብን ምብራቕን ሓያላት ሃገራት ክሳብ ኣስናኑ ዝዓጠቐ፡ ሓግሒጉ ካብ ትርኢት ኤርትራ ከምዝጸርጎ ሩኡይ ን ዘየጣራጥርን ብምንባር’ዩ።

እዛ ንእሽቶይ ጮራ-ብርሃን ንዉሳኔታትና ፈላልያቶ’ያ፡-

  1. ንጌሌና ማይ ሓይሊ (glucose) ኮይና፡ክሳብመጨረስታኣጋዲላትና።
  2. ንጌለናእታ ጮራ-ብርሃንስለዘይተራእየትናጭንቀትስዒሩ፡ተስፋስለዝተቆርጸርእሰቅትለትከምትፍጽምኮይና።
  3. ገሊኣድማነቲቃልሲሓዲጉንሱዳንወይንሰራዊትሓይሊመግዛእቲኢዳከምትህብገይርዎ።

ኣብ ተሞኩረይ ከምተማሃርክዎ፡ ንጉዕዞ ታሪኽ ዝቕይር እቲ ብቀሊሉ ትርእዮ ነገር ዘይኮነ፡ እቲ ዘይትርእዮ’ዩ። ኣብ ዉሽጥና መብዛሕትኡ ህዝብን ተጋዳላይን ዘይፈልጦ፡ ሙስጡር ሰልፊ ነይሩና’ዩ። እዚ ሰልፊ’ዚ ምስቲ ግርህና ህዝብናን ተጋዳላይን ንሓደጋ ከምንቃላዕን ብህሎ “ሳንዱቕ ፓልዶራ (Pandora’s box)” ጋህዲ ክኸዉን ኣኽኢሉ’ዩ።

ኣባላት እታ ሚስጢራዊት (E.P.R.P) ሰልፊ ዘይነበሩ፡ ኣብ ዉሽጢ እቲ ሰፊሕ ግንባር ህ.ግ.ሓ.ኤ ሰልፊ ከምዘሎ ዝፈልጡ ዉሑዳት ተጋደልቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ጽፍሕታት ተመዲቦም ዝቃለሱ ነይሮም እዮም። ምስቲ ኣብቲ እዋን ዝነበረ ናይ “ጸጋም” ኣታሓሳስባ ዝተቀበሉ ብምንባሮም፡-

  1. እዚ ሰልፊ’ዚ ካብ ሰልፊ ሓሊፉ ንጉጂላዊ-ኣምሉኾት (cult) ይቕየርን ንዉልቃዊ ማዓላ ይዉዕል ይኸዉን ዝብል ጥርጠራ ኣይነበሮሙን።
  2. ብዘይ መሪሕ ሰልፊ ሰዉራ ክዕወት ኣይክእል’ዩ ዝብል ጸጋማያዊ ኣታሓሳስባ ስለዝነበሮም፡ ንምንባሩ ተቃዉሞ ስለዘይነበሮም’ዩ።
  3. ካብ ዉልቃዊ ረብሓታቶም፡ ረብሓን ዓወትን ሰዉራ ስለዘቀደሙ። ዋላ ከም ተጋደልቲ ኣባላት እታ ሰልፊ ካይኮኑ ተዋጊኖም ከንሶም፡ “ጥራይ ሰዉራና ይታዓወት እንበር፡ ኣነ ኣባል ኮይነ ኣይኮንኩን ዘምጽኦ ፍልልይ የሎን ብምባል” ነቲ “ሚስጢር ከም ሚስጢር” ኣብ ዉሽጦም ዓቂቦም ተቃሊሶም እዮም።

ሆቺሚን መራሕ ሰዉራ ቬትናም ፡ ንሰዉራ ቬትናም ኣንጻር ፈረንሳን ኣሜርካን ኣብ ዝቃለስሉ ዝነበሩ ጊዚያት፡ ከምዚ ቢሉ ይገልጾ ነበረ “እቲ ጽንጽያ ነቲ ሓርማዝ ከዉድቆ’ዩ” (እቲ ንእሽቶ ሰዉራ ቬትናም፡ ነተን ርእሰ ሓያላን ሃገራት ክስዕረን ሙኻኑ ዝገልጽ፡ ገላጺ ኣብነት’ዩ)። እዚ ማለት እቲ ጽንጽያ ነቲ ሓርማዝ በብንእሽቶ እንዳቶኾበ የቕስሎ እሞ፡ እታ ቁስሊ መዓልታዊ ከምትዓሙቕን ከምትሰፍሕን ስግሩ ኣካላቱ ረኽሲ ከምዝወሮ ብምግባር፡ ሓርማዝ ዛዕ ኢሉ ከምዚወድቕ ይገብሮ ማለት’ዩ።

ንሕና ተጋደልቲ ህ.ግ.ሓ.ኤ (ሰራዊት ሓርነት) ንሰራዊት ሃይለስላሴን ደርግን (ሰራዊት እምባራጦር ኢትዮጵያ) ዛዕ ኣቢልና ከነዉድቆም እንኮሎና፡ እቲ ኣብ ዉሽጢ ሰፊሕ ግንባር ህ.ግ.ሓ.ኤ ኣብ ማዓንጡና ተጸፍዩ ከም ኣሜባ፡ ብምስጡር ተወዲቡ ዝነጥፍ ዝነበረ፡ ነቲ መሰልናን ነፍስናን ረሲዕና ከነዕዉቶ እንቃለሰሉ ዝነበርና ዕላማታት፡ ብብንእሽቶ እንዳቦጎለን እንዳፉሓቀን፡ ነቲ ሰፊሕ ግንባር ተሰኪምዎ ዝነበረ ዕላማ፡ ልክዕ ከምቲ ሓርማዝ ዛዕ ኢሉ ዝወደቀ፡ ንሕና እዉን ብተምሳሉ፡ ኣብ ኢድ ጸቢብ ገበነኛታት ጉጂለ ከምንወድቕ ገይሮሙና እዮም። ከምዚ ገይሮም ከይኣኽሎም ኣብ ስደት ተሰዲዶም እዉን ይንየትሉ ኣለዉ።

ተጋዳላይ ህ.ግ.ሓ.ኤ ዝኣበሶ ነገር እንተሃሊዩ፡ ነቲ ዝዓበየ ሃገራዊን ህዝባዊን ዕላማ ንምዕዋት፡ ዉልቃዊ ሓርነቱን ናጽነቱን ከም ካልኣዊ ጉዳይ ምስርዑ’ዩ። ብዓቢኡ መታካእታ ዘይብላ ሂወቱ ንክብጁ ድሉውን ዉፉይን ስለዝነበረ፡ ነቲ ዉልቃዊ ናጽነትን ሓርነትን ፋዕላ ኣይቆጽሮን ነይሩ። እዚ ድማ ካብ ግርህና፡ እምነትን ጽኑዑ ሓቤሬታ ካብዘይምህላዉ ዝነቕል ጌጋ ዉሳኔ’ዩ ዝነበረ። እዚ ጉጉይ ዉሳኔ’ዚ ነቲ መሰረታዊ ፖሎቲካዊን ሰብኣዊን ጉዳይ ስለዘስሓተ፡ ሳዕቤናቱ እዚ ንርእዮ ዘሎና ኮይኑ ኣሎ። እቲምንታይስ ናይ ገዛእ ርእሱ ናጽነትን ሓርነትን ዘይብሉ ዉልቀ-ሰብ ይኹን ጉጂለ፡ ን ካልኦት ናጽነትን ሓርነትን ከልብስ ወይ ከስፍን ዘይክእል ብሙኻኑ’ዩ። ናጽነትን ሓርነትን ዘይዉንን ተጋዳላይ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ናጽነትን ሓርነትን ክልብሶ ብፉጹም ተኣምር ኣይክእልን’ዩ።

ስለዚ ንሕና መንእሰያት 1960ታት 70ታትን 80ታትን ዓቕምና ንሱ’ዩ  ነይሩ፡ ብዘይግብዝና ድማ ዓቕምና ስንና ነኺስን ሓቦ ተቀኒትና፡ ኣደራዓት ተጻዊርና….ወ.ዘ.ተ ዝግበር ጌርና ኣሎና። ኣኻሊን ትጽቢታት ዝተነብረሉ ከምዘይኮነን ንህዝብናን ሃገርናን ኣብ ሓደጋ ከምዘዉደቕናዮ ሩድኡ’ዩ።  ከምቲ ዝምሰል ሓቦኛ ከልቢ ስሚ በሊዑ ይመዉት እንድዩ! እታ ንክልተ ሰለስተ ወሎዶታታት ዝተጋደልናላ ሃገር፡ እቶም ኣብ ልዕሌና ዝተዓወቱ ይነብሩላ ኣለዉ። እቶም ሱዑራት ከማይን ከማኹሙን ድማ ኣብ ስደት ንነብር ኣሎና። ተስፋ ይገብር እቲ ንሕና ዝፈጸምናዮ ኣበሳ’ዚ ሓድሽ ወለዶ ካይደግሞ።

ወድሓንኩም!

መርእድ ዘርኡ

04/02/2020

https://snitna.com/articles/indefatigable-dog-dies-eating-poison.php

 

ሃገራውነትን ዜግነትን

ሓተታ :ብቀዳምነት ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ኣብ ኤርትራ፡ ኣየናይ’ዩ?